Kosmodromio
2020/02/01 15:20

Η Σλοβακία μετά την έκπληξη στις κάλπες

“Το 1989 ξεφορτωθήκαμε τον κομμουνισμό, το 1998 τον μετσιαρισμό, και το 2020 τη μαφία” δήλωσε ο Ιγκόρ Μάτοβιτς, εκατομμυριούχος ηγέτης του κόμματος Συνηθισμένοι Άνθρωποι (OĽaNO), μεγάλου νικητή των σλοβακικών βουλευτικών εκλογών. Στις κάλπες της 29ης Φεβρουαρίου το συντηρητικό κόμμα συγκέντρωσε το ένα τέταρτο των ψήφων (25,02%), σε μεγάλη απόσταση από το μέχρι πρότινος κυβερνών σοσιαλδημοκρατικό κόμμα Smer-SD που ήρθε δεύτερο με ποσοστό 18,29%, ενώ την τρίτη θέση κατέκτησε ο ακροδεξιός σχηματισμός “Είμαστε Οικογένεια” (Sme Rodina). Την σύνθεση της Βουλής συμπληρώνουν οι Νεοναζί του “Kotleba-Λαϊκό Κόμμα-Η Σλοβακία μας” (με το πρώτο συνθετικό να είναι το επώνυμο του αρχηγού και ιδρυτή Μάριαν Κότλεμπα), το συντηρητικό φιλελεύθερο κόμμα “Ελευθερία και Αλληλεγγύη” (SaS) και το κόμμα του πρώην προέδρου της χώρας, Αντρέι Κίσκα, “Για τον Λαό” (Za ľudí). Τέλος, ο εκλογικός συνασπισμός των κομμάτων “Προοδευτική Σλοβακία” (PS) και “Μαζί-Πολιτική Δημοκρατία” (SPOLU) απέτυχε για ελάχιστες ψήφους (λιγότερες από χίλιες, τουτέστιν ποσοστό 0,3%) να περάσει το όριο του 7% που απαιτείται ώστε ευρύτερες ομαδοποιήσεις να εισέλθουν στο κοινοβούλιο.
Το εκλογικό αποτέλεσμα αποτελεί μια πρώτου μεγέθους έκπληξη, αν αναλογιστεί κανείς πως οι δημοσκοπήσεις κατέγραφαν μεν τον τελευταίο μήνα μια αισθητή άνοδο των ποσοστών του κόμματος του Μάτοβιτς, όμως ουδέποτε το εμφάνιζαν να υπερβαίνει το φράγμα των 20 ποσοστιαίων μονάδων. Η έκπληξη γίνεται μεγαλύτερη, αν αντιπαραβάλλει κανείς τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών με τις πρόσφατες ευρωεκλογές, όπου το ίδιο κόμμα έλαβε μόλις 5,25%, ερχόμενο έκτο, με πρώτο τότε τον συνδυασμό του SP-SPOLU.
Η βασική αιτία της εκλογικής εκτόξευσης θα πρέπει να αναζητηθεί στην επιμονή του Μάτοβιτς και των στελεχών του κόμματος του να μετατρέψουν την προεκλογική περίοδο σε μια μονοθεματική μάχη κατά της διαφθοράς. Την ίδια στιγμή που οι σχηματισμοί που συνθέτουν τις αποχρώσεις του κέντρου (PS/Spolu, Za Ľudí, KDH) εξήντλησαν την προεκλογική περίοδο στη σύγκρουση με το νεοφασιστικό Kotleba και η προεκλογική τους επιλογή να διαμορφώσουν μια άτυπη μετεκλογική συμμαχία φάνηκε περισσότερο να προκαλεί σύγχυση και αποσυσπείρωση στις τάξεις των ψηφοφόρων τους, το συντηρητικό κόμμα έθεσε στο στόχαστρο την αποκαθήλωση του κραταιού Smer-SD προσκαλώντας στην “Σταυροφορία κατά της διαφθοράς” κάθε πολίτη, ακόμη και τους ψηφοφόρους του νεοναζιστικού μορφώματος.
Η δίκη των ηθικών και φυσικών αυτουργών της προ διετίας δολοφονίας του δημοσιογράφου Γιαν Κούτσιακ και της αρραβωνιαστικιάς του, ενώ αυτός πραγματοποιούσε έρευνα για την φοροδιαφυγή επιχειρηματιών με τη βοήθεια υψηλά ιστάμενων πολιτικών, επανέφερε στην επικαιρότητα το καυτό ζήτημα της διασύνδεσης πολιτικών με σκοτεινούς επιχειρηματικούς κύκλους εντός και εκτός χώρας, προσφέροντας στον Μάτοβιτς και το κόμμα του εύφορο έδαφος για την στρατηγική του πολέμου ενάντια στη διαφθορά.
Στο στόχαστρο πέραν του Smer-SD, που κυριαρχεί επί σχεδόν μια δεκαπενταετία στην πολιτική ζωή της Σλοβακίας, βρέθηκε το σύστημα εξουσίας που οικοδόμησε ο άλλοτε πανίσχυρος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο, που θεωρείται πως ακόμη έχει υπό τον έλεγχό του τον κομματικό μηχανισμό και θεωρείται αναμεμιγμένος στην υπόθεση Κούτσιακ. Χαρακτηριστικό της προσωποποίησης της πολιτικής αντιπαράθεσης είναι πως το σλόγκαν “τελειώνουμε με τη Σλοβακία του Φίτσο” αποτέλεσε κεντρικό στοιχείο της προεκλογικής καμπάνιας του OĽaNO, κατά τη διάρκεια της οποίας ο ίδιος ο Μάτοβιτς δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει κάθε ανορθόδοξο μέσο. Για παράδειγμα, στα πλαίσια του Facebook Live Stream εμφανίστηκε μπροστά από μια πολυτελή βίλα στις Κάννες, ιδιοκτησίας του πρώην Υπουργού Οικονομικών και ύποπτου για σωρεία σκανδάλων διαφθοράς (αλλά ευρισκόμενου στο δικαστικό απυρόβλητο) Γιαν Πότσιατεκ, τοποθετώντας στην είσοδο την πινακίδα “ιδιοκτησία της Σλοβακίας”.

Η επικράτηση επίσης του Μάτοβιτς και του κόμματός του πρέπει να εκληφθεί ως αποδοκιμασία της περαιτέρω προσέγγισης με τη Ρωσία. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια εξάλλου, το πολιτικό κλίμα είναι εξαιρετικά πολωμένο ανάμεσα σε δημοκρατικούς φιλοευρωπαϊστές και τις διάφορες παραλλαγές της αντιδυτικής άκρας δεξιάς. Υπήρξε επιλογή των ακροδεξιών κομμάτων να επενδύσουν στα έντονα φιλορωσικά αισθήματα και την αρνητική προδιάθεση μιας διόλου αμελητέας μερίδας πολιτών για την Βορειοατλαντική Συμμαχία, προκρίνοντας μια στενότερη σχέση με τη Ρωσία. Το Εθνικό Κόμμα ως κυβερνητικός εταίρος της προηγούμενης κυβέρνησης πρωτοστάτησε στην περαιτέρω σύσφιξη των σχέσεων με τη Μόσχα, στη λογική της αλληλεγγύης των σλαβικών λαών, ενώ το Kotleba, προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, υποστήριξε την ανάγκη δημοψηφίσματος, τόσο για τη συμμετοχή στην Ε.Ε. όσο και στο NATO.
Η ισχυρή πρωτιά του OĽaNO κλείνει έναν πρώτο κύκλο αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο τάσεων εντός της σλοβακικής πολιτικής, που σημαδεύτηκε από τις ευρωεκλογές του 2019 και, προηγουμένως τον Μάρτιο, από την ανάδειξη της φιλοδυτικής Ζούζανα Τσάπουτοβα στην προεδρία της χώρας. Επιπλέον, η αποδοκιμασία των πιο δυναμικά ρωσόφιλων κομμάτων, με το Kotleba να καταγράφει μικρή πτώση και το Εθνικό Κόμμα να μένει εκτός κοινοβουλίου, απομακρύνει το ενδεχόμενο σύσφιξης των σχέσεων με τη Μόσχα, ενώ η εξομάλυνση των σχέσεων με την Ε.Ε., που αποτελούσε προεκλογική δέσμευση, θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

Ο γρίφος της νέας κυβέρνησης

Η εκλογική επιτυχία, ωστόσο, του Μάτοβιτς δεν συνοδεύεται από αυτοδυναμία, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την συνεννόηση με κόμματα της αντιπολίτευσης. Πιθανότερο σύμμαχο αποτελούν τα κόμματα “Ελευθερία και Αλληλεγγύη” και” Για τον Λαό”, που μοιράζονται παρόμοια φιλοσοφία φιλελευθεροποίησης της οικονομίας. Δεν θα πρέπει όμως να αποκλειστεί και η συμμαχία με το ακροδεξιό Sme Rodina, του ύποπτου για σχέσεις με βαρόνους του εγκλήματος (και πατέρα 10 παιδιών από 9 διαφορετικούς γάμους!) Μπόρις Κόλαρ, σε μια προσπάθεια ενσωμάτωσης της λαϊκιστικής ριζοσπαστικής Δεξιάς στο πολιτικό σκηνικό.
Ο ίδιος ο Μάτοβιτς δήλωσε πως η αποτυχία του SP/SPOLU και η μη εκπροσώπηση της (παραδοσιακά μετριοπαθούς πολιτικά) ουγγρικής μειονότητας δυσκολεύουν την εξίσωση του σχηματισμού νέας κυβέρνησης και πως πρώτη του επιλογή θα είναι η συζήτηση με τα φιλελεύθερα κόμματα, αλλά από το τραπέζι δεν θα πρέπει να αποκλείεται και το κόμμα του Κόλαρ. Σε περίπτωση συγκρότησης ενός συνασπισμού και των τεσσάρων κομμάτων, διαμορφώνεται μια άνετη πλειοψηφία 95 βουλευτών στο κοινοβούλιο των 150 εδρών. Το Smer αν και δεν δήλωσε αρνητικό στη συμμετοχή του σε κυβέρνηση υπό το OĽaNO είναι ο λιγότερο πιθανός κυβερνητικός εταίρος, δεδομένης της ταύτισης του με την διαφθορά από πλευράς των νικητών και σύσσωμης της αντιπολίτευσης, ενώ το φασιστικό Kotleba (του οποίου ο αρχηγός και 3 βουλευτές κατηγορούνται για χρήση ναζιστικών συμβόλων και ρατσιστικές επιθέσεις) έχει αποκλειστεί εξ αρχής από τις διαβουλεύσεις.

Και ο πανταχού παρών Όρμπαν
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κατά, εκ πρώτης όψεως, παράδοξο τρόπο προσπαθεί να επωφεληθεί ένας πολιτικός παράγοντας εκτός Σλοβακίας. Ο δεξιός πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν επιχειρεί επιδέξια να εκμεταλλευτεί την απογοήτευση της ουγγρικής μειονότητας της Σλοβακίας προς όφελος των φιλοδοξιών που έχει για τον ίδιο ως εγγυητή των “απειλούμενων χριστιανικών αξιών” και την χώρα του ως προμαχώνα “αντιφιλελεύθερης δημοκρατίας” στον ευρύτερο χώρο της Κεντρικής Ευρώπης. Η διοχέτευση κρατικού χρήματος της Ουγγαρίας σε προγράμματα που περιλαμβάνουν ανέγερση σχολείων, πολιτιστικών κέντρων, ποδοσφαιρικών γηπέδων και επιδοτήσεις μικρών επιχειρήσεων στην Σλοβακία πρέπει να ειδωθεί ως κομμάτι μιας προσπάθειας προσεταιρισμού της μειονότητας και των πολιτικών εκπροσώπων της, με απώτερο σκοπό την άσκηση πίεσης προς τις γειτονικές χώρες, ώστε να ευθυγραμμιστούν με τα γεωπολιτικά του συμφέροντα.
Ταυτόχρονα, ο Όρμπαν χρειάζεται τους Ούγγρους των γειτονικών χωρών για να γεμίσει την τρύπα της αγοράς εργασίας που έχει δημιουργήσει στη δική του χώρα η δημογραφική πτώση. Το ενδεχόμενο επίσης μιας κυβερνητικής αλλαγής στη Μπρατισλάβα, που θα έθετε σε κίνδυνο το αντιμεταναστευτικό consensus της “Ομάδας του Visegrad”, είναι ένας ακόμη παράγοντας που αναγκάζει την Βουδαπέστη να παρέμβει ως συνδιαμορφωτής εξελίξεων στα σλοβακικά πράγματα. Υπό αυτή την έννοια, η αποτυχία του κεντροδεξιού κόμματος της ουγγρικής μειονότητας, Most–Híd, να εισέλθει στη Βουλή μετά από μια δεκαετία και η ένταση στις σχέσεις του με τον άλλο σημαντικό μειονοτικό πολιτικό σχηματισμό του SMK ανοίγει μια ευκαιρία το κυβερών κόμμα Fidesz της Ουγγαρίας, να διεκδικεί ρόλο αποκλειστικού διαμεσολαβητή των Ούγγρων της Σλοβακίας.

Πηγές
https://balkaninsight.com/2020/03/02/slovakia-wakes-up-to-a-new-era-without-fico/
https://www.actionnewsjax.com/news/world/slovakias-populists/WM5Q3F4KHDEYXBNGM6PSIEFV7Y/
https://spectator.sme.sk/c/22338419/election-winner-it-would-be-unfair-to-blame-us-for-other-parties-low-vote-share.html
https://balkaninsight.com/2020/02/12/slovak-election-to-test-orbans-clout-among-ethnic-hungarians/
https://spectator.sme.sk/c/22334834/slovakia-election-2020-parliament.html?ref=njctse
https://www.nytimes.com/aponline/2020/03/01/business/bc-eu-slovakia-election-1st-ld-writethru.html
https://balkaninsight.com/2020/02/26/kotleba-slovak-extremist-who-made-far-right-fashionable/
https://balkaninsight.com/2020/02/18/slovak-democracy-seen-at-stake-in-make-or-break-election/
https://spectator.sme.sk/c/22318567/anti-fascist-street-protests-whos-going-to-benefit.html