Πρέσβης M. K. Bhadrakumar | μτφρ. Γερβάσιος Καψάλας
Ακούσατε την 1η Ιουλίου, τον ήχο του πάγου που έσπασε στην παγωμένη λίμνη των σχέσεων Ρωσίας-Γαλλίας; Η απόφαση του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν να δεχτεί τηλεφώνημα από τον Γάλλο ομόλογό του Εμανουέλ Μακρόν, για πρώτη φορά από τον Σεπτέμβριο του 2022, σημαίνει ότι το δυτικό αφήγημα για το «σβήσιμο» της Ρωσίας στον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων στην Ουκρανία έχει καταρρεύσει ολοκληρωτικά.
Αυτό το αφήγημα, που αποσκοπούσε στο να παρουσιάσει τη Ρωσία ως εχθρό, βασιζόταν σε μια αλλόκοτη σκέψη ότι το Κρεμλίνο σκόπευε να εισβάλει στην Ευρώπη, αλλά τώρα δεν εξυπηρετεί κανένα σκοπό, καθώς οι κύριοι πρωταγωνιστές του έμμεσου πολέμου στο συλλογικό δυτικό μπλοκ -ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Γερμανία- συνειδητοποιούν ότι ο πόλεμος έχει χαθεί ανεπανόρθωτα και ότι είναι καιρός να προχωρήσουν.
Τα πρώτα σημάδια εμφανίστηκαν στις πρόσφατες συνόδους κορυφής της G7 και του ΝΑΤΟ τον περασμένο μήνα. Σε συνέχεια των εξελίξεων από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, ο Πούτιν έδωσε το πράσινο φως για τη διεξαγωγή συνόδου κορυφής Ρωσίας-ΗΠΑ στο εγγύς μέλλον, κάτι που επιδίωκε ο πρόεδρος Τραμπ.
Τώρα είναι η σειρά του Μακρόν να συγχρονίσει το ρολόι του. Κυκλοφορούν φήμες ότι ο Γερμανός καγκελάριος μπορεί να ακολουθήσει πολύ σύντομα τα βήματα του Μακρόν.
Προφανώς, ο Πούτιν και ο Μακρόν βλέπουν την ανάγκη να επανασυνδεθούν για να φέρουν τις ρωσογαλλικές σχέσεις σε μια νέα κανονικότητα. Υπάρχει μια αυξανόμενη συνειδητοποίηση ότι το αίτημα της Ρωσίας για διαπραγμάτευση μιας αρχιτεκτονικής ασφαλείας για την Ευρώπη, το οποίο ήταν ένα από τα βασικά αιτήματα του Κρεμλίνου όταν αποφάσισε να προχωρήσει σε ειδική στρατιωτική επιχείρηση στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, δείχνει σημάδια ότι κερδίζει σιγά-σιγά έδαφος με τον Τραμπ. Ο τελευταίος έχει αρχίσει μονομερώς να χαλαρώνει ορισμένες οικονομικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, κάτι που σημαίνει επίσης ότι αναλαμβάνει τον έλεγχο των απερίσκεπτων κινήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι της Ρωσίας. Ίσως αυτή η εικασία να είναι υπερβολική, αλλά είναι λογική.
Από τη ρωσική ανακοίνωση της συνομιλίας Πούτιν-Μακρόν, προκύπτει ότι η συζήτηση επικεντρώθηκε σε δύο θέματα: την κρίσιμη κατάσταση στη Μέση Ανατολή και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η δίωρη συζήτηση σίγουρα ξεπέρασε το πλαίσιο μιας απλής ανταλλαγής απόψεων.
Η ρωσική ανακοίνωση υιοθετεί μια θετική στάση στο σύνολό της, ότι τουλάχιστον όσον αφορά την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, παρά τις διαφωνίες και την οξύτητα του παρελθόντος, οι δύο χώρες ενδέχεται να βρουν σύγκλιση όσον αφορά την κατάσταση στο Ιράν μετά την αμερικανική επίθεση, στο βαθμό που «έχουν ιδιαίτερη ευθύνη για τη διατήρηση της ειρήνης και της ασφάλειας» στη Δυτική Ασία ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ «καθώς και για τη διατήρηση του διεθνούς καθεστώτος μη διάδοσης πυρηνικών».
Είναι σημαντικό ότι οι δύο ηγέτες «σημείωσαν ότι είναι ζωτικής σημασίας ο σεβασμός του νόμιμου δικαιώματος της Τεχεράνης να αναπτύξει ειρηνική πυρηνική τεχνολογία και να συνεχίσει να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων [NPT], η οποία περιλαμβάνει τη συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας». Αυτή είναι η σταθερή θέση της Ρωσίας, με την οποία φαίνεται να συμφωνεί η Γαλλία.
Η συζήτηση ήταν επίκαιρη, καθώς η ομάδα E3 [Γαλλία, Βρετανία και Γερμανία] πρέπει τώρα να ενημερώσει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εάν προτίθεται να επικαλεστεί τον λεγόμενο «μηχανισμό επαναφοράς» για να επιβάλει εκ νέου το καθεστώς κυρώσεων κατά του Ιράν [με το επιχείρημα ότι το Ιράν έχει παραβιάσει τις διατάξεις της JCPOA], καθώς η συμφωνία του 2015 λήγει τον Οκτώβριο. Ο χρόνος τελειώνει.
Η ιδιαιτερότητα του «μηχανισμού επαναφοράς» είναι ότι δεν μπορεί να ασκηθεί βέτο από κανένα μόνιμο μέλος (στην περίπτωση αυτή, τη Ρωσία ή την Κίνα). Κατά ειρωνικό τρόπο, αυτή η ασυνήθιστη ιδέα ήταν έμπνευση των Ρώσων διαπραγματευτών ως εγγύηση προς τους Ευρωπαίους ότι το Ιράν προτίθεται να τηρήσει κατά γράμμα και πνεύμα της JCPOA κατά την επόμενη δεκαετία, δηλαδή μέχρι τον Οκτώβριο του τρέχοντος έτους.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν πλέον το δικαίωμα να επικαλεστούν τη JCPOA και θα ήταν μια δύσκολη απόφαση για την E-3 στις σημερινές συνθήκες, καθώς το Ιράν μπορεί να αποχωρήσει εντελώς από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων [NPT] αν φτάσει στα άκρα, ώστε να μην είναι πλέον υπόλογο στον ΟΗΕ.
Η διατύπωση της ρωσικής ανακοίνωσης -«για τη διατήρηση του διεθνούς καθεστώτος μη διάδοσης πυρηνικών»- αποτελεί ένδειξη ότι η Ρωσία και η Γαλλία έχουν διαρκές συμφέρον να παραμείνει το Ιράν μέλος της NPT. Το μεγάλο ερώτημα είναι: διαφαίνεται μια πιθανή λύση στο πρόβλημα, βασισμένη σε κάποια ευελιξία εκ μέρους των ΗΠΑ να παραχωρήσουν στο Ιράν το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο;
Μια τέτοια πιθανότητα δεν μπορεί να αποκλειστεί, αν και το Ισραήλ δεν θα εγκαταλείψει τη μαξιμαλιστική του στάση ότι το Ιράν δεν πρέπει να έχει κανένα δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο, ανεξάρτητα από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων.
Το συμπέρασμα είναι ότι η Ρωσία και η Γαλλία υπογράμμισαν την επιτακτική ανάγκη «να επιλυθεί η κρίση γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και οποιεσδήποτε άλλες διαφορές που προκύπτουν στη Μέση Ανατολή αποκλειστικά με πολιτικά και διπλωματικά μέσα». Ο Πούτιν και ο Μακρόν συμφώνησαν να «διατηρήσουν επαφή προκειμένου να συντονίσουν τις θέσεις τους, εάν χρειαστεί» στην τρέχουσα ασταθή κατάσταση, όπου υπάρχουν μεταβλητές παράμετροι.
Έχει ενδιαφέρον ότι, την ημέρα πριν από τη συνομιλία με τον Πούτιν, ο Μακρόν είχε τηλεφωνική συνομιλία με τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, κατά την οποία εξέφρασε την ανησυχία του για την απόφαση της Τεχεράνης να αναστείλει τη συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Όσον αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι θέσεις της Ρωσίας και της Γαλλίας παραμένουν πολύ απομακρυσμένες. Αυτό ήταν αναμενόμενο. Ο Πούτιν δεν είναι πιθανό να αλλάξει στάση, όπως δηλώνεται κατηγορηματικά στο ανακοινωθέν. Εν πάση περιπτώσει, η Ρωσία βασίζεται στις ΗΠΑ ως κύριο συνομιλητή της. Και η αποκάλυψη ότι οι προμήθειες όπλων των ΗΠΑ προς την Ουκρανία έχουν ουσιαστικά σταματήσει αποτελεί ισχυρό μήνυμα προς τους Ευρωπαίους να επανεξετάσουν τις δικές τους δεσμεύσεις.
Ο Μακρόν βρίσκεται σε αδιέξοδο, όπως ποτέ άλλοτε τα τελευταία χρόνια. Ο γαλλο-γερμανικός άξονας δεν λειτουργεί πλέον στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Μακρόν έχει πλησιάσει τον βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, αλλά ο τελευταίος αντιμετωπίζει σφοδρές επικρίσεις εντός του Εργατικού Κόμματος ότι η υπερβολική εμπλοκή του στην Ουκρανία έχει εξελιχθεί σε βάρος των εσωτερικών ζητημάτων. Το Εργατικό Κόμμα βρίσκεται πλέον πίσω από το λαϊκιστικό κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ στις δημοσκοπήσεις.
Εν πάση περιπτώσει, ο Στάρμερ έχει εγκαταλείψει την παλαβή ιδέα ενός «συνασπισμού των προθύμων» για να συνεχίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία ακόμη και χωρίς τις ΗΠΑ. Αυτό αφήνει τον Μακρόν σε δύσκολη θέση, με τον Τραμπ να τον κρατά σε απόσταση. Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7, ο Τραμπ εξέθεσε δημοσίως τον Μακρόν. Υπάρχουν πρώτα σημάδια ότι η Γαλλία ήδη υποχωρεί στον πόλεμο της Ουκρανίας. Ο Πούτιν τα καταλαβαίνει όλα αυτά, αλλά δεν το έδειξε.
Ο Πούτιν και ο Μακρόν έχουν βέβαια μακρά ιστορία. Φαίνεται όμως ότι αποφάσισαν να ξεχάσουν ότι μόλις τον περασμένο Μάρτιο αλληλοκατηγορούνταν με ευφάνταστους χαρακτηρισμούς.
