Κείμενο των Jeffrey D. Sachs* & Sybil Fares** | 23 Οκτωβρίου 2025 | Al Jazeera | μτφρ. Σωτήρης Μητραλέξης
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ παρουσιάζει τον εαυτό του ως ειρηνοποιό. Στη ρητορική του, διεκδικεί τα εύσημα για τις προσπάθειές του να τερματίσει τους πολέμους στη Γάζα και την Ουκρανία. Ωστόσο, πίσω από τις μεγαλοστομίες κρύβεται μια έλλειψη ουσίας, τουλάχιστον μέχρι σήμερα.
Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη προσπάθειας από την πλευρά του Τραμπ, αλλά η έλλειψη κατάλληλων ιδεών. Ο Τραμπ συγχέει την «ειρήνη» με την «κατάπαυση του πυρός», η οποία αργά ή γρήγορα επιστρέφει στον πόλεμο (συνήθως γρήγορα). Στην πραγματικότητα, οι Αμερικανοί πρόεδροι από τον Λίντον Τζόνσον και μετά έχουν υποταχθεί στο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα, το οποίο επωφελείται από τον ατέρμονο πόλεμο. Ο Τραμπ απλώς ακολουθεί αυτή τη γραμμή, αποφεύγοντας μια πραγματική λύση στους πολέμους στη Γάζα και την Ουκρανία.
Η ειρήνη δεν είναι κατάπαυση του πυρός. Η διαρκής ειρήνη επιτυγχάνεται με την επίλυση των υποκείμενων πολιτικών διαφορών που οδήγησαν στον πόλεμο. Αυτό απαιτεί την αντιμετώπιση της ιστορίας, του διεθνούς δικαίου και των πολιτικών συμφερόντων που τροφοδοτούν τις συγκρούσεις. Χωρίς την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων του πολέμου, οι καταπαύσεις του πυρός δεν είναι παρά ένα διάλειμμα μεταξύ των γύρων σφαγής.
Ο Τραμπ έχει προτείνει αυτό που αποκαλεί «ειρηνευτικό σχέδιο» για τη Γάζα. Ωστόσο, αυτό που περιγράφει δεν είναι παρά μια κατάπαυση του πυρός. Το σχέδιό του δεν αντιμετωπίζει το βασικό πολιτικό ζήτημα της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης. Ένα πραγματικό σχέδιο ειρήνης θα συνδύαζε τέσσερα αποτελέσματα: το τέλος της γενοκτονίας από το Ισραήλ, τον αφοπλισμό της Χαμάς, την ένταξη της Παλαιστίνης στα Ηνωμένα Έθνη και την ομαλοποίηση των διπλωματικών σχέσεων με το Ισραήλ και την Παλαιστίνη σε όλο τον κόσμο. Αυτές οι θεμελιώδεις αρχές απουσιάζουν από το σχέδιο του Τραμπ, γι’ αυτό και καμία χώρα δεν το έχει υπογράψει, παρά τις υπονοούμενες δηλώσεις του Λευκού Οίκου για το αντίθετο. Το πολύ, ορισμένες χώρες έχουν υποστηρίξει τη «Διακήρυξη για Διαρκή Ειρήνη και Ευημερία», μια προσωρινή χειρονομία.
Το ειρηνευτικό σχέδιο του Τραμπ παρουσιάστηκε στις αραβικές και μουσουλμανικές χώρες για να αποσπάσει την προσοχή από την παγκόσμια δυναμική για την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Το αμερικανικό σχέδιο έχει σχεδιαστεί για να υπονομεύσει αυτή τη δυναμική, επιτρέποντας στο Ισραήλ να συνεχίσει την de facto προσάρτηση της Δυτικής Όχθης και τους συνεχιζόμενους βομβαρδισμούς της Γάζας, καθώς και τους περιορισμούς στην παροχή έκτακτης βοήθειας με το πρόσχημα της ασφάλειας. Οι φιλοδοξίες του Ισραήλ είναι να εξαλείψει την πιθανότητα δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους, όπως εξήγησε ρητά ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου στον ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο. Μέχρι στιγμής, ο Τραμπ και οι συνεργάτες του απλώς προωθούν την ατζέντα του Νετανιάχου.
Το «σχέδιο» του Τραμπ ήδη ξετυλίγεται, όπως και οι Συμφωνίες του Όσλο, η Σύνοδος Κορυφής του Καμπ Ντέιβιντ και κάθε άλλη «ειρηνευτική διαδικασία» που αντιμετώπιζε την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση ως μακρινή φιλοδοξία και όχι ως λύση στη σύγκρουση. Αν ο Τραμπ θέλει πραγματικά να τερματίσει τον πόλεμο –κάτι που είναι μάλλον αμφίβολο– θα πρέπει να διακόψει τις σχέσεις του με τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας και το υπόλοιπο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα (που είναι αποδέκτες τεράστιων συμβολαίων όπλων που χρηματοδοτούνται από τις ΗΠΑ). Από τον Οκτώβριο του 2023, οι ΗΠΑ έχουν δαπανήσει 21,7 δισεκατομμύρια δολάρια για στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ, μεγάλο μέρος της οποίας επιστρέφει στη Σίλικον Βάλεϊ.
Ο Τραμπ θα πρέπει επίσης να διακόψει τις σχέσεις του με την κύρια δωρήτριά του, Miriam Adelson, και το σιωνιστικό λόμπι. Με αυτόν τον τρόπο, θα εκπροσωπούσε τουλάχιστον τον αμερικανικό λαό (ο οποίος υποστηρίζει την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους) και θα υπερασπιζόταν τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ θα ενταχθούν στην συντριπτική παγκόσμια συναίνεση, η οποία υποστηρίζει την εφαρμογή της λύσης των δύο κρατών, που βασίζεται στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και στις γνωμοδοτήσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
Η ίδια αποτυχία της ειρηνευτικής προσπάθειας του Τραμπ ισχύει και στην Ουκρανία. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε επανειλημμένα κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ότι θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο «σε 24 ώρες». Ωστόσο, αυτό που προτείνει είναι κατάπαυση του πυρός, όχι πολιτική λύση. Ο πόλεμος συνεχίζεται.
Η αιτία του πολέμου στην Ουκρανία δεν είναι μυστήριο -αν κοιτάξει κανείς πέρα από τα κλισέ των mainstream μέσων ενημέρωσης. Η αιτία του πολέμου ήταν η πίεση του αμερικανικού στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος για την ατελείωτη επέκταση του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας και της Γεωργίας, και το πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ στο Κίεβο τον Φεβρουάριο του 2014 για να φέρει στην εξουσία ένα φιλο-ΝΑΤΟϊκό καθεστώς, το οποίο πυροδότησε τον πόλεμο. Το κλειδί για την ειρήνη στην Ουκρανία, τότε και τώρα, ήταν η Ουκρανία να διατηρήσει την ουδετερότητά της ως γέφυρα μεταξύ της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ.
Τον Μάρτιο-Απρίλιο του 2022, όταν η Τουρκία μεσολάβησε για μια ειρηνευτική συμφωνία στη Διαδικασία της Κωνσταντινούπολης, με βάση την επιστροφή της Ουκρανίας στην ουδετερότητα, οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί πίεσαν τους Ουκρανούς να αποχωρήσουν από τις συνομιλίες. Μέχρι οι ΗΠΑ να αποκηρύξουν σαφώς την επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία, δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ειρήνη. Ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός είναι μια διαπραγματευτική λύση με βάση την ουδετερότητα της Ουκρανίας στο πλαίσιο της αμοιβαίας ασφάλειας της Ρωσίας, της Ουκρανίας και των χωρών του ΝΑΤΟ.
Ο στρατιωτικός θεωρητικός Carl von Clausewitz χαρακτήρισε τον πόλεμο ως τη συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα. Είχε δίκιο. Ωστόσο, είναι πιο ακριβές να πούμε ότι ο πόλεμος είναι η αποτυχία της πολιτικής που οδηγεί σε σύγκρουση. Όταν τα πολιτικά προβλήματα αναβάλλονται ή καθίστανται αντικείμενο άρνησης και οι κυβερνήσεις αποτυγχάνουν να διαπραγματευτούν βασικά πολιτικά ζητήματα, πολύ συχνά ακολουθεί πόλεμος. Η πραγματική ειρήνη απαιτεί το θάρρος και την ικανότητα να ασχολείσαι με την πολιτική και να αντιμετωπίζεις τους κερδοσκόπους του πολέμου.
Κανένας πρόεδρος μετά τον Τζον Φ. Κένεντι δεν προσπάθησε πραγματικά να επιτύχει την ειρήνη. Πολλοί προσεκτικοί παρατηρητές της Ουάσιγκτον πιστεύουν ότι η δολοφονία του Κένεντι έφερε αμετάκλητα τον στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα στην εξουσία. Επιπλέον, η αλαζονεία της αμερικανικής εξουσίας, που είχε ήδη επισημανθεί από τον Τζ. Γουίλιαμ Φούλμπραϊτ τη δεκαετία του 1960 (σε σχέση με τον λανθασμένο πόλεμο του Βιετνάμ), είναι ένας άλλος ένοχος. Ο Τραμπ, όπως και οι προκάτοχοί του, πιστεύει ότι η αμερικανική εκφοβιστική τακτική, η παραπλάνηση, οι οικονομικές πιέσεις, οι καταναγκαστικές κυρώσεις και η προπαγάνδα θα αρκέσουν για να αναγκάσουν τον Πούτιν να υποταχθεί στο ΝΑΤΟ και τον μουσουλμανικό κόσμο να υποταχθεί στη μόνιμη κυριαρχία του Ισραήλ επί της Παλαιστίνης.
Ο Τραμπ και το υπόλοιπο πολιτικό κατεστημένο της Ουάσιγκτον, που είναι υπόχρεο στο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα, δεν θα ξεπεράσουν από μόνοι τους αυτές τις συνεχιζόμενες αυταπάτες. Παρά τις δεκαετίες ισραηλινής κατοχής της Παλαιστίνης και τον υπερδεκαετή πόλεμο στην Ουκρανία (που ξεκίνησε με το πραξικόπημα του 2014), οι πόλεμοι συνεχίζονται παρά τις συνεχιζόμενες προσπάθειες των ΗΠΑ να επιβάλουν τη βούλησή τους. Εν τω μεταξύ, τα χρήματα ρέουν στα ταμεία της πολεμικής μηχανής.
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει ακόμα μια αχτίδα ελπίδας, καθώς η πραγματικότητα είναι επίμονη.
Όταν ο Τραμπ φτάσει στη Βουδαπέστη για να συναντήσει τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο βαθύς γνώστης και ρεαλιστής οικοδεσπότης του, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, μπορεί να βοηθήσει τον Τραμπ να κατανοήσει μια θεμελιώδη αλήθεια: η διεύρυνση του ΝΑΤΟ πρέπει να τερματιστεί για να έρθει η ειρήνη στην Ουκρανία. Ομοίως, οι έμπιστοι ομόλογοι και συνομιλητές του Τραμπ στον ισλαμικό κόσμο -ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο πρόεδρος της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι και ο πρόεδρος της Ινδονησίας Πραμπόβο Σουμπιάντο- μπορούν να εξηγήσουν στον Τραμπ την απόλυτη αναγκαιότητα της Παλαιστίνης ως κράτους μέλους του ΟΗΕ τώρα, ως προϋπόθεση για τον αφοπλισμό της Χαμάς και την ειρήνη, και όχι ως μια αόριστη υπόσχεση για το τέλος της ιστορίας.
Ο Τραμπ μπορεί να φέρει την ειρήνη αν επιστρέψει στη διπλωματία. Ναι, θα πρέπει να αντιμετωπίσει το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα, το σιωνιστικό λόμπι και τους πολεμοκάπηλους, αλλά θα έχει την υφήλιο και τον αμερικανικό λαό στο πλευρό του.
—-
*Ο Jeffrey D. Sachs είναι καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Columbia, διευθυντής του Κέντρου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ίδιου πανεπιστημίου και πρόεδρος του Δικτύου Λύσεων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Πρόκειται για διεθνώς διάσημο οικονομολόγο με σημαντικό αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη και βιωσιμότητα. Ως ηγετική φυσιογνωμία στον τομέα της διεθνούς ανάπτυξης, ο Sachs έχει συμβουλεύσει κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς όπως τα Ηνωμένα Έθνη, υποστηρίζοντας τη μείωση της φτώχειας, την ελάφρυνση του χρέους και τις πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης. Ο ρόλος του ως διευθυντή του Ινστιτούτου Γης στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια και η ηγεσία του στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) του ΟΗΕ έχουν εδραιώσει τη φήμη του ως βασικού αρχιτέκτονα των διεθνών προσπαθειών για την αντιμετώπιση προκλήσεων όπως η κλιματική αλλαγή, η δημόσια υγεία και η οικονομική ανισότητα.
**Η Sybil Fares είναι ειδική και σύμβουλος σε θέματα πολιτικής της Μέσης Ανατολής και βιώσιμης ανάπτυξης στο Δίκτυο Λύσεων Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development SolutionsNetwork, SDSN) που δημιουργήθηκε το 2012 από τα Ηνωμένα Έθνη.
