Το 2025, η Ινδία, η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κινούνται πλέον προσεκτικά η μία γύρω από την άλλη. Οι στρατηγικές τους πορείες αρχίζουν να συγκρούονται, διαμορφωμένες από τις τριβές σε θέματα εμπορίου, πετρελαίου και γεωπολιτικών φιλοδοξιών. Το πιο σημαντικό μήνυμα προήλθε από την Ουάσιγκτον, όπου ο πρόεδρος Τραμπ επέβαλε ένα συνολικό δασμό 50% στις ινδικές εξαγωγές (Reuters 2025a). Αυτό ήταν μια ριζική αλλαγή σε σχέση με τις προηγούμενες προσπάθειες να τοποθετηθεί η Ινδία ως κεντρικός εταίρος στην εξισορρόπηση της Κίνας. Αντ’ αυτού, ο Λευκός Οίκος χαρακτήρισε την οικονομία της Ινδίας ως βάρος και χρησιμοποίησε τους δασμούς για να τιμωρήσει τη συνεχιζόμενη αγορά ρωσικού πετρελαίου με έκπτωση (CFR, 2025). Το μήνυμα ήταν σαφές: οι σύμμαχοι δεν εξαιρούνται πλέον από την οικονομική πίεση.
Η Ινδία αντιδρά στην πίεση των ΗΠΑ
Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο και αποπροσανατολιστικό. Η Ινδία, που κάποτε ήταν σύμβολο στρατηγικής ευθυγράμμισης με τη Δύση, αναγκάζεται να επανεκτιμήσει την αξία της ευθυγράμμισης με τις ΗΠΑ. Για περισσότερα από δέκα χρόνια, ο δεσμός αυτός παρείχε πρόσβαση σε τεχνολογία, επενδύσεις και ένα κοινό όραμα για έναν ανοιχτό Ινδο-Ειρηνικό. Αυτός ο υπολογισμός έχει αρχίσει να αλλάζει. Η Ινδία δεν σπάει τις γραμμές, παραμένει ευθυγραμμισμένη, αλλά δοκιμάζει νέα εδάφη. Η απόφαση της Νέου Δελχί να συνεχίσει τις αγορές πετρελαίου από τη Ρωσία ακόμη και μετά τις απειλές για επιβολή δασμών σημαίνει μια εντατικότερη προσήλωση στο μακροχρόνιο δόγμα της στρατηγικής αυτονομίας (LiveMint, 2025). Σηματοδοτεί ότι η Ινδία δεν θα θέτει πλέον σε κίνδυνο την κυριαρχία της σε αντάλλαγμα για ρητορικές συνεργασίες.
Επιπλέον, η Ινδία έχει αποφύγει τη δημόσια αντιπαράθεση. Η κυβέρνηση ανταποκρίθηκε στην ανακοίνωση των δασμών με τη μείωση ορισμένων δασμών σε αμερικανικά προϊόντα και την επίσπευση της επικείμενης επιχείρησης της Tesla στη Βομβάη (Reuters, 2025b). Ωστόσο, ο τόνος στο Νέο Δελχί παραμένει προκλητικός. Το υπουργείο Εξωτερικών αρνήθηκε να συσχετίσει την ενεργειακή ασφάλεια με διπλωματικές παραχωρήσεις. Αντ’ αυτού, έχει αξιοποιήσει την περίοδο διαπραγματεύσεων 21 ημερών πριν από την πλήρη εφαρμογή των δασμών για να αναζητήσει παραχωρήσεις στο πλαίσιο μιας στρατηγικής που συνδυάζει τον πραγματισμό με την επιρροή (AP, 2025). Προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει τις ζημίες, ενώ έχει μεγιστοποιήσει την ελευθερία δράσης. Το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι καθαρό, αλλά αντανακλά μια πιο ώριμη εξωτερική πολιτική, όπου η πίεση έχει απορροφηθεί και μετατραπεί σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Αυτές οι εξελίξεις δεν έχουν περάσει απαρατήρητες από το Πεκίνο. Το Πεκίνο έχει εκμεταλλευτεί τη στιγμή για να αναδιαμορφώσει την εικόνα του ως πιο προβλέψιμου, αν όχι πιο ευγενικού, συνομιλητή. Κινέζοι αξιωματούχοι καταδίκασαν την ενέργεια των ΗΠΑ ως κατάχρηση εμπορικών μέσων και ανέφεραν την Ινδία ως ένα αναδυόμενο θύμα της ασταθούς διπλωματίας της Ουάσιγκτον. Η αλλαγή στον τόνο ήταν στρατηγική. Ο πρωθυπουργός Μόντι προετοιμάζεται τώρα για την πρώτη του επίσκεψη στην Κίνα μετά από επτά χρόνια. Οι τεχνικοί διάλογοι μεταξύ των δύο χωρών έχουν ξαναρχίσει στο πλαίσιο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (MEA, 2025; Reuters 2025c). Ενώ η ιστορική δυσπιστία και οι εδαφικές διαφορές παραμένουν άλυτες, και οι δύο πλευρές φαίνεται να αναγνωρίζουν την αξία της ρεαλιστικής συνεργασίας.
Για το Πεκίνο, το θέμα δεν είναι τόσο η οικοδόμηση μιας διαρκούς σχέσης με την Ινδία, όσο η άρση της απομόνωσής της. Η υπόσχεση στην Ινδία ελάχιστης οικονομικής βοήθειας ή συνεργασίας σε πολυμερείς θεσμούς κοστίζει ελάχιστα στο Πεκίνο, αλλά αποδυναμώνει την αμερικανική αφήγηση για συλλογική δράση στην Ασία. Το Πεκίνο έχει σαφή κατανόηση των ορίων της ελκυστικότητάς του, δηλαδή δεν σκέφτεται να κάνει την Ινδία σύμμαχο, αλλά μάλλον να αποδυναμώσει την κλίση της προς τη Δύση, ώστε να διατηρήσει μια στρατηγική αμφισημία (Gokhale 2022).
Ένα τρίγωνο που αναδιαμορφώνει την παγκόσμια πολιτική
Οι ΗΠΑ, εν τω μεταξύ, διακινδυνεύουν πολλά. Η απόφασή τους να αυξήσουν τους δασμούς σε μια εποχή αυξανόμενης πολυπολικότητας μπορεί να έχει αντίθετα αποτελέσματα. Η Ινδία δεν είναι ένα προβλέψιμο κράτος που αντιδρά στην εξαναγκασμό. Αντίθετα, αντιδρά εξισορροπώντας τις επιλογές της. Ο μακροπρόθεσμος κίνδυνος είναι ότι η Ινδία θα αρχίσει να κατασκευάζει ισχυρότερες εναλλακτικές λύσεις πέρα από τον οικονομικό τομέα των ΗΠΑ. Η Ινδία ήδη διαφοροποιεί το εμπόριό της με τη Νοτιοανατολική Ασία, τους ενεργειακούς της δεσμούς με τον (Περσικό) Κόλπο και σταδιακά διερευνά την τεχνολογική συνεργασία πέρα από τη Silicon Valley (Jaishankar 2020; OECD 2025).
Αυτές οι κινήσεις δεν σημαίνουν ότι η Ινδία κλίνει προς την Κίνα. Ωστόσο, αντανακλούν μια αλλαγή στη νοοτροπία. Το Νέο Δελχί δεν αναζητά προστάτες, αλλά προσπαθεί να διευρύνει το περιθώριο αυτονομίας του σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις θεωρούν όλο και περισσότερο τα οικονομικά εργαλεία ως μέσα κυριαρχίας. Δεν πρόκειται για επιστροφή στην μη ευθυγράμμιση και στη μη δέσμευση, αλλά για μια εξέλιξη σε αυτό που οι Ινδοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αποκαλούν πλέον «πολλαπλή ευθυγράμμιση με μόχλευση» (‘multi-alignment with leverage, O’Donnell 2021). Ο αντίκτυπός της υπερβαίνει επίσης τη διπλωματία. Η οικονομική διαίρεση βαθαίνει με επιταχυνόμενο ρυθμό. Η στρατηγική εμπιστοσύνη συνεχίζει να υπονομεύεται. Οι παγκόσμιοι επενδυτές επαναξιολογούν την κατάσταση. Στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, οι τάσεις αποσύνδεσης των εφοδιαστικών αλυσίδων και των ψηφιακών οικοσυστημάτων είναι ήδη ορατές (UNCTAD 2024). Εάν αυτή η πορεία συνεχιστεί, η περιοχή ενδέχεται να δει την άνοδο ανταγωνιστικών μπλοκ με μη συμβατά πρότυπα και διαφορετικούς κανόνες. Αυτό θα περιπλέξει τη συνεργασία σε θέματα κλίματος, πανδημιών ή θαλάσσιας ασφάλειας. Ο δασμός 50% είναι ένα βήμα, αλλά θα μπορούσε να είναι ο πρόδρομος μιας βαθύτερης διαρθρωτικής αλλαγής.
Προς το παρόν, η Ινδία παίζει και με τις δύο πλευρές, χωρίς να υποχωρεί μπροστά στις ΗΠΑ ούτε να πέφτει στην αγκαλιά του Πεκίνου. Το μήνυμα, ωστόσο, είναι σαφές: δεν θα υποταχθεί σε υποδείξεις. Η Κίνα, παρά τις προσεκτικές προτάσεις της, δεν θα μπορούσε ποτέ να εξαλείψει δεκαετίες δυσπιστίας μονομιάς. Και οι ΗΠΑ πρέπει να αποφασίσουν αν το βραχυπρόθεσμο τακτικό πλεονέκτημα αξίζει το μακροπρόθεσμο κόστος της αποξένωσης ενός συμμάχου που κάποτε θεωρούσαν απαραίτητο. Αυτή η φάση δεν αφορά τόσο την ευθυγράμμιση όσο την προσαρμογή. Και οι δύο πλευρές αναθεωρούν τις προσδοκίες τους. Η Ινδία αποδεικνύει ότι μπορεί να αντέξει την πίεση χωρίς να υποκύψει, ότι μπορεί να διαπραγματευτεί χωρίς να παραδοθεί και ότι είναι έτοιμη να υπερασπιστεί τα εθνικά της συμφέροντα ακόμη και υπό δυσμενείς συνθήκες. Αυτό δεν την καθιστά δρώντα που χαλάει τη συνταγή, ούτε υποκατάστατο της Κίνας, αλλά μια δύναμη αφ’ εαυτή, από μόνη της. Ο τρόπος με τον οποίο θα διαμορφωθεί αυτό το τρίγωνο θα καθορίσει όχι μόνο τη γεωπολιτική της Ασίας αλλά και τον χαρακτήρα της παγκόσμιας τάξης. Σε μια εποχή όπου ο εξαναγκασμός αντικαθιστά τη συναίνεση και η επιρροή ανταλλάσσεται σαν νόμισμα, η ικανότητα να παραμένεις στρατηγικά διαυγής υπό πίεση μπορεί να αποδειχθεί το μεγαλύτερο πλεονέκτημα απ’ όλα.
—-
Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στο Atlas Institute for International Affairs. Μετάφραση Δημήτρης Β. Πεπόνης.
