Κατακόρυφη αύξηση παρουσιάζει ο τζίρος συμβουλευτικών εταιρειών που παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες στο Δημόσιο. Τζίρος, μάλιστα, που μεταφράζεται σε εξαιρετικό βαθμό σε κέρδη, καθώς η… συμβουλευτική δεν απαιτεί και… πρώτες ύλες.

Μεγάλη έρευνα του Vouliwatch σε συνεργασία με το Solomon και με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ-Γραφείο Θεσσαλονίκης αποκαλύπτει την έκταση των πληρωμών του Δημοσίου προς τους συμβούλους, καταγράφοντας και αποτυπώνοντας αναλυτικά τις συναλλαγές.

Συμβάσεις συνολικής αξίας άνω των 1,5 δισ. ευρώ υπέγραψε το Δημόσιο με ιδιωτικές συμβουλευτικές εταιρείες από το 2017 έως και το 2025. Η αύξηση των συμβάσεων είναι, ωστόσο, κατακόρυφη από το 2020 και μετά, με το συνολικό τους ύψος να ξεπερνά το μισό δισεκατομμύριο ανά έτος το 2024 και το 2025.

Ενδεικτικά, η συνολική δαπάνη αυξήθηκε από 21,5 εκατ. ευρώ το 2020 στα 585,5 εκατ. ευρώ το 2025, καταγράφοντας αύξηση άνω του 2.600% μέσα σε πέντε χρόνια.

Στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν 3.079 συμβάσεις με 1.266 εταιρείες, ωστόσο η κατανομή της δαπάνης εμφανίζεται συγκεντρωμένη, καθώς το 96% του συνολικού ποσού κατευθύνθηκε στις δέκα πρώτες επιχειρήσεις.

Τα στοιχεία δείχνουν εκτεταμένη χρήση απευθείας αναθέσεων, οι οποίες αντιστοιχούν στο 60% του συνολικού αριθμού των συμβάσεων.

Σύμφωνα με την ανάλυση της έρευνας, το 46% της συνολικής αξίας των συμβάσεων αφορά υπηρεσίες διοικητικής συμβουλευτικής, δηλαδή έργα που σχετίζονται με τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη διακυβέρνηση και τη διαχείριση δημόσιων πολιτικών. Ακολουθεί η συμβουλευτική πληροφορικής, η οποία απορροφά το 40% της δαπάνης, ποσοστό που συνδέεται άμεσα με τα έργα ψηφιακού μετασχηματισμού του κράτους. Το υπόλοιπο 14% κατανέμεται σε άλλες κατηγορίες συμβουλευτικών υπηρεσιών.

Η αύξηση των συμβάσεων εντοπίζεται χρονικά από το 2020 και μετά, περίοδο κατά την οποία το Δημόσιο στράφηκε σε ιδιώτες για την κάλυψη αναγκών που προέκυψαν από την πανδημία. Στις συμβάσεις αυτές περιλαμβάνονται έργα όπως η υποστήριξη του εμβολιαστικού προγράμματος, η ενημέρωση πολιτών και η ανάλυση δεδομένων.

Στη συνέχεια, το εύρος των αναθέσεων διευρύνθηκε, με την έρευνα να καταγράφει συμβάσεις για τη συγγραφή εθνικών στρατηγικών, τη δημιουργία οργανογραμμάτων, καθώς και υπηρεσίες που αφορούν μισθοδοτικά και την προστασία προσωπικών δεδομένων.

Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω συστήματος τεχνητής νοημοσύνης που άντλησε πληροφορίες από το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων και αφορούν μόνο συμβάσεις άνω των 15.000 ευρώ. Από την ανάλυση αποκλείστηκαν κατασκευαστικά έργα, καθαρά τεχνικές μελέτες, αμιγώς λειτουργικές υπηρεσίες πληροφορικής, διαφημιστικές υπηρεσίες μη στρατηγικού χαρακτήρα και νομικές υπηρεσίες που περιορίζονται σε δικαστική εκπροσώπηση.

Ολόκληρη η έρευνα εδώ

Τι είναι το Consultocracy: 

Σε μια σειρά από χώρες του δυτικού κόσμου, η «συμβουλοκρατία» θεωρείται απειλή για τη δημοκρατία. Πρόκειται για μια σιωπηλή μετατόπιση εξουσίας μέσα από την οποία η γνώση, η ευθύνη και η εξουσία μεταφέρονται εκτός του θεσμικού κορμού του κράτους.

Με βάση την επεξεργασία χιλιάδων δημόσιων συμβάσεων που ανατέθηκαν την τελευταία δεκαετία, το Consultocracy αποτυπώνει το μέγεθος και τη δομή αυτής της νέας κανονικότητας: Από το 2017 έως το 2025, το ελληνικό Δημόσιο έχει συνάψει χιλιάδες συμβάσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών, αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ με ιδιωτικές εταιρείες, κυρίως με διαδικασία απευθείας αναθέσεων. 

Το διακύβευμα: 

Η έρευνα δείχνει ένα κράτος που μοιάζει όλο και περισσότερο να λειτουργεί μέσω εξωτερικών «εγκεφάλων». Όταν η τεχνογνωσία, όμως,  βγαίνει έξω από το Δημόσιο, η ίδια η Δημόσια Διοίκηση αποδυναμώνεται.

Οι ακριβείς όροι και τα παραδοτέα μιας σύμβασης σπάνια δημοσιοποιούνται με αποτέλεσμα ο έλεγχος να γίνεται πιο δύσκολος και η λογοδοσία να θολώνει. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά βαθιά πολιτικό και θεσμικό: μπορεί ένα κράτος να παραμένει δημοκρατικό και αυτόνομο, όταν οι κρίσιμες λειτουργίες του στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε εξωτερικούς συμβούλους;