Στις 15 Νοεμβρίου συνέβη κάτι το πρωτόγνωρο για τα παγκόσμια κοινοβουλευτικά δεδομένα, σε μια από τις προοδευτικότερες χώρες στον κόσμο, τη Νέα Ζηλανδία (ή Αοτεαρόα στη γλώσσα των ιθαγενών Μαορί). Η 21 ετών Μαορί βουλεύτρια Χάνα-Ράφιτι Μάιπι-Κλάρκε (Hana-Rawhiti Maipi-Clarke) του κοινοβουλευτικού Κόμματος των Μαορί (Te Pāti Māori) προκάλεσε τη διακοπή από τον πρόεδρο της Βουλής της διαδικασίας συζήτησης νομοθεσίας, αντιδρώντας σε μία αναθεώρηση που αφορά τα δικαιώματα των ιθαγενών ερμηνεύοντας «Χάκα». Με αυτή της την πράξη, που χαιρετήθηκε από τους συναδέλφους της καθώς και από τους πολίτες που παρακολουθούσαν τη διαδικασία από τα θεωρεία, οι οποίοι σηκώθηκαν και άρχισαν να χορεύουν και να τραγουδούν μαζί της, η Χάνα-Ράφιτι έγραψε ιστορία.
Το Χάκα είναι ένα εντυπωσιακό, συμβολικό και πνευματικό τελετουργικό ευρέως διαδεδομένο στην παράδοση των Μαορί. Αποτελεί έκφραση έντονων συναισθημάτων μέσω δυναμικών κινήσεων και απαγγελίας που ιστορικά αναπτύχθηκε ως πολεμικός χορός μεταξύ των ιθαγενών αλλά επεκτείνεται και σε άλλες πολιτισμικές περιστάσεις, όπως χαιρετισμός μεγάλων προσωπικοτήτων, γάμοι, κηδείες και σημαντικά επιτεύγματα. Επίσης, για τους Μαορί, το Χάκα είναι μια σύνδεση με τους προγόνους τους, έκφραση και της δικής τους φωνής. Τα τελευταία χρόνια, έχει γίνει παγκοσμίως γνωστό κυρίως μέσα από αθλητικές εκδηλώσεις, όπως αγώνες ράγκμπι, κατά τις οποίες το Χάκα ερμηνεύεται από ομάδες Μαορί/Νεοζηλανδών (συνολικά «Kiwis») ως χαιρετισμός κατά την έναρξη των αγώνων.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Χάνα-Ράφιτι φέρνει στο κοινοβούλιο την παράδοση του Χάκα. Στις 12 Δεκεμβρίου του 2023 στην παρθενική της ομιλία στη Βουλή, το ξαναέκανε! Σε αυτή της την ομιλία, ξεκαθάρισε ότι εκπροσωπώντας τη νέα γενιά Μαορί, δεν θα συμβιβαστεί, δεν θα αλλάξει, και δεν θα ακολουθήσει τις συμβουλές που τις έδιναν «να μην παίρνει προσωπικά» όσα λέγονται και γίνονται στη Βουλή, απαντώντας πως αυτό είναι αδύνατο την ώρα που όσα γίνονται εκεί μέσα αφορούν τη ζωή και το μέλλον της ίδιας και όσων εκπροσωπεί. Αλλά γιατί αυτό το Χάκα έκανε το γύρο του κόσμου;
Αυτές τις μέρες συζητείται στο κοινοβούλιο της Νέας Ζηλανδίας/Αοτεαρόα η αναθεώρηση της συμφωνίας μεταξύ Βρετανών αποικιοκρατών και Μαορί ιθαγενών (γνωστή ως συνθήκη του Waitangi) που υπογράφηκε το 1840 και από τις δύο μεριές. Μια σημαντική λεπτομέρεια: περίπου 500 ηγέτες των ιθαγενών συμφώνησαν σε ένα κείμενο (στα αγγλικά και στη γλώσσα των Μαορί) το οποίο στη γλώσσα τους εξηγούσε πως η χώρα θα περνούσε στην επικυριαρχία του στέμματος με τη δέσμευση ότι οι Μαορί θα συνέχιζαν να είναι κύριοι των εκτάσεών τους, θα ήταν ελεύθεροι και θα είχαν ίσα δικαιώματα με τους Άγγλους υπηκόους. Το ίδιο κείμενο στην αγγλική γλώσσα έλεγε… άλλα.
Να σημειωθεί πως εκείνη την εποχή η Αοτεαρόα είχε γίνει στόχος και άλλων αποικιοκρατικών δυνάμεων, επιθετικών και οπλισμένων, όπως των Ολλανδών και των Γάλλων. Βάσει αυτού του δεδομένου, και εφόσον η Αοτεαρόα δεν αποτελούσε «κυρίαρχο κράτος» με κεντρική κυβέρνηση μέχρι τότε, η παραπάνω συνθήκη αποτελούσε μια σχετικά θετική έκβαση για τον ιθαγενή πληθυσμό. Άλλωστε μεταξύ των Μαορί και Πολυνήσιων ιθαγενών της περιοχής είχε γίνει γνωστό το τι συνέβαινε την ίδια εποχή στους Αβορίγινες και άλλους ιθαγενείς της Αυστραλίας.
Πίσω στο σήμερα, μια μικρή ακροδεξιά συνιστώσα της κεντροδεξιάς κυβέρνησης συνασπισμού της Νέας Ζηλανδίας/Αοτεαρόα με επικεφαλής τον Ντέιβιντ Σέιμουρ, εισήγαγε την αναθεώρηση της επίμαχης συνθήκης, η οποία είναι ακόμα σε ισχύ, με πρόσχημα ότι δημιουργεί διακρίσεις έναντι… των μη Ιθαγενών. Το γεγονός αυτό έχει πυροδοτήσει ηχηρές αντιδράσεις όχι μόνο από τους ίδιους του Μαορί και τους ηγετικούς τους κύκλους, αλλά και από δικηγόρους, ακαδημαϊκούς, πολιτικούς και πολίτες, οι οποίοι προειδοποιούν ότι αν τεθεί σε ισχύ η αναθεωρημένη πρόταση του υπουργού Σέιμουρ, τίθενται σε κίνδυνο τα ήδη αποδυναμωμένα δικαιώματα των ιθαγενών, οι οποίοι βρίσκονται σε δυσμενή θέση όσον αφορά παράγοντες όπως υγεία, στέγαση και παιδεία.Ανάμεσα σε άλλα, η εν λόγω ρύθμιση προβλέπειτον περιορισμό χρήσης της Γλώσσας των Μαορί (TeReo) στις δημόσιες υποδομές, την εφαρμογή σκληρότερων ποινών φυλάκισης, την ακύρωση της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων Ιθαγενών από τα Ηνωμένα Έθνη (UNDRIP) σε εθνικό επίπεδο καθώς και την αντικατάσταση κάθε αναφοράς στους Μαορί στο κείμενο της Συνθήκης με τoν όρο «όλοι οι Νεοζηλανδοί».
Σε συνέντευξή του μετά τη διακοπή της πρώτης ανάγνωσης ο Σέιμουρ κατέκρινε την ενέργεια της Χάνα-Ράφιτι Μάιπι-Κλάρκε κατηγορώντας τον χορό Χάκα ως εχθρική ενέργεια μέσα στο κοινοβούλιο. Καταφεύγοντας σε υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς δήλωσε πως το κοινοβούλιο είναι χώρος διαλόγου και πως το Κόμμα των Μαορί και η Χάνα προφανώς στερούνται επιχειρημάτων και παραβιάζουν τους κανόνες παρενοχλώντας τους πολιτικούς τους αντιπάλους. Αξίζει να αναφερθεί πως στις δηλώσεις του μεταξύ άλλων στάθηκε στη ρύθμιση που προβλέπει ανέγερση κατοικιών και άλλων υποδομών με γρήγορες (fast-track) διαδικασίες σε συνεργασία με κατασκευαστικούς ομίλους (developers) με πρόσχημα την στεγαστική κρίση και την προτεραιότητα της κυβέρνησης για «ανάπτυξη». Οι επικριτές της μεταρρύθμισης ανησυχούν ακόμα και για παραβίαση περιβαλλοντικά προστατευόμενων περιοχών αν αυτή τεθεί σε εφαρμογή. Παράλληλα, μία από τις προβλέψεις του νομοσχεδίου είναι η μείωση των υπαρχουσών κοινωνικών δομών στέγασης, το 60% των οποίων σήμερα φιλοξενούν Μαορί.
Απαντώντας δυναμικά, φορείς των ιθαγενών (με το Κόμμα των Μαορί να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο) καθώς και μη-ιθαγενείς που αντιτίθενται στην παραπάνω επίδειξη αναθεωρητισμού, προέβησαν σε μια μορφή ειρηνικής διαμαρτυρίας (hīkoi). Το «χίκοϊ», άλλο ένα εμβληματικό πολιτισμικό προϊόν των Μαορί, έχει σπανίως υλοποιηθεί στην ιστορία της χώρας σε στιγμές μεγάλης πολιτικής και κοινωνικής κρισιμότητας. Αυτή τη φορά, η πορεία-διαδήλωση εννιά συνεχόμενων ημερών, η οποία διέσχισε ολόκληρη τη χώρα, ξεκινώντας από το Βορρά την περασμένη Δευτέρα, ολοκληρώθηκε την Τρίτη έξω από το κοινοβούλιο στην πρωτεύουσα Ουέλινγκτον όπου συγκεντρώθηκαν πάνω από 42.000 διαδηλωτές, καταγράφοντας ιστορικό ρεκόρ.
Πάντως η κυβέρνηση, δεν φαίνεται να έμεινε ακλόνητη και δείχνει να υπαναχωρεί ως προς την αναθεώρηση της συνθήκης, τουλάχιστον προς το παρόν. Ο πρωθυπουργός της χώρας Κρίστοφερ Λούξορ, σε συνέντευξη του στο κρατικό τηλεοπτικό σταθμό “1News” μετά την ολοκλήρωση του μεγαλειώδους χίκοϊστο Ουέλινγκτον, και αφού το κόμμα του είχε υπερψηφίσει το νομοσχέδιο στις 15 Νοεμβρίου, δήλωσε πως η συνθήκη του Waitangiείναι «υπερβολικά απλοϊκή» και υπάρχει ανάγκη «σύγχρονης ερμηνείας της», παρόλα αυτά το κόμμα του αποφάσισε να μπλοκάρει την περαιτέρω ανάγνωση του νομοσχεδίου του Σέιμουρ στην ολομέλεια της βουλής.
Σήμερα οι Μαορί αποτελούν το 20% του συνολικού πληθυσμού 5,3 εκατομμυρίων της Ν. Ζηλανδίας/Αοτεαρόα. Το μέλλον τους στην πατρίδα τους, όπου μεγαλόκαρδα δέχτηκαν να μοιραστούν με τους υπηκόους του στέμματος πριν από δύο αιώνες, θα το δείξει η πορεία της ιστορίας. Το Χάκα της Χάνα-Ράφιτι έδειξε για άλλη μια φορά σε όλο τον κόσμο πως οι ιθαγενείς πληθυσμοί βρίσκονται σε διαρκή υπαρξιακό κίνδυνο, ακόμα και στην περίπτωση του αποικιοκρατικού success-story της Νέας Ζηλανδίας. Άλλοτε βίαια, όπως συμβαίνει στην Παλαιστίνη, και άλλοτε «διπλωματικά», όπως στην περίπτωση των Μαορί, ο πολιτισμός και η κουλτούρα των γηγενών πρέπει πάση θυσία να ομογενοποιηθεί, να υποταχθεί, να εξαφανιστεί. Και πάντα το κέρδος χέρι-χέρι με τη μισαλλοδοξία τυχαίνει να βρίσκονται στο κέντρο των προβλημάτων που σχετίζονται με την ύπαρξη τους.
Η νεαρότερη βουλεύτρια μετά από 170 χρόνια στην ιστορία του κοινοβουλίου της χώρας, χορεύοντας το “HakaKaMate” στο κοινοβούλιο φώναξε δυνατά «είναι θάνατος! είναι ζωή!» (“kamate-kamate!/kaora-kaora!”), δείχνοντας πως η νέα γενιά αρνείται να υπαναχωρήσει, να συμβιβαστεί και να παραδώσει την ταυτότητά της στις άθλιες τυπικότητες της αδηφάγας δυτικότροπης παγκοσμιοποίησης. Το μήνυμά της είναι καθολικό και επίκαιρο· η έκφρασή του δυναμική και παραδοσιακή. Η Χάνα-Ράφιτι άνοιξε ένα δρόμο που ταρακούνησε τον κόσμο.
