Φαίνεται ότι η ισραηλινο-παλαιστινιακή ανταλλαγή αιχμαλώτων που αναβλήθηκε από τη Χαμάς την περασμένη Δευτέρα, επανέρχεται κανονικότατα σε τροχιά. Τι συνέβη; Η σύντομη απάντηση: ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Νετανιάχου υποχώρησε.
Θυμίζουμε: η Χαμάς δήλωσε ότι αναστέλλει επ’ αόριστον την περαιτέρω ανταλλαγή αιχμαλώτων ως απάντηση στις επανειλημμένες και κλιμακούμενες ισραηλινές παραβιάσεις της συμφωνίας του Ιανουαρίου μεταξύ των δύο μερών. Ισραηλινοί αξιωματούχοι, που αναφέρονται στον ισραηλινό Τύπο και στο… τέλος ενός άρθρου των New York Times, επιβεβαίωσαν την εγκυρότητα των κατηγοριών της Χαμάς.
Η Χαμάς απαντούσε στην άρνηση του Ισραήλ να συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις για το δεύτερο στάδιο της τριμερούς συμφωνίας του Ιανουαρίου, στις νέες προτάσεις που υπέβαλε ο Ισραηλινός πρωθυπουργός και οι οποίες αποσκοπούσαν στην ολοκληρωμένη αναθεώρηση των όσων είχαν ήδη διαπραγματευτεί και συναφθεί μεταξύ των δύο μερών, καθώς και στο παρανοϊκό σχέδιο του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για την οριστική εθνοκάθαρση-εκδίωξη του παλαιστινιακού πληθυσμού της Λωρίδας της Γάζας στον αραβικό κόσμο. Το τελευταίο σχέδιο, περιττό να πούμε, καθιστά την όλη συμφωνία άνευ νοήματος και άνευ σημασίας.
Στο τέλος της ανακοίνωσής της για την αναστολή της περαιτέρω ανταλλαγής αιχμαλώτων, η Χαμάς σημείωσε επίσης ότι εκδίδει τη δήλωσή της προκειμένου να δώσει στο Ισραήλ, στις ΗΠΑ, και στους μεσολαβητές της Αιγύπτου και του Κατάρ την ευκαιρία να διορθώσουν τη συμπεριφορά του Ισραήλ μέχρι το προηγούμενο Σάββατο, οπότε η ανταλλαγή θα προχωρήσει όπως είχε προγραμματιστεί.
Πάντα έτοιμο να διαστρεβλώσει και να αποπροσανατολίσει, το Ισραήλ και οι συνημμένοι γραφιάδες του στα διεθνή μέσα ενημέρωσης ισχυρίστηκαν ότι η απόφαση της Χαμάς δεν είχε καμία σχέση με τους ισχυρισμούς του κινήματος για τη συμπεριφορά του Ισραήλ, αλλά ήταν μια απάντηση στην κριτική και την καταδίκη που δέχτηκε το κίνημα λόγω της ισχνής και αποδυναμωμένης εμφάνισης των τριών Ισραηλινών αιχμαλώτων που απελευθερώθηκαν προ ημερών.
Έτσι, υποτίθεται, φοβούμενη ότι μια περαιτέρω απελευθέρωση ισραηλινών αιχμαλώτων σε παρόμοια κατάσταση θα δημιουργούσε ανυπέρβλητη πολιτική πίεση στην ισραηλινή κυβέρνηση από την εξοργισμένη ισραηλινή κοινή γνώμη να συνεχίσει τη γενοκτονική στρατιωτική εκστρατεία της στη Λωρίδα της Γάζας, η Χαμάς χρειαζόταν επιπλέον χρόνο για να… παχύνει την επόμενη παρτίδα αιχμαλώτων πριν τους απελευθερώσει…. (Οι αναγνώστες θα θυμούνται ότι οι ίδιοι γραφιάδες είχαν προηγουμένως καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι προηγούμενες απελευθερώσεις αιχμαλώτων με εμφανώς καλή υγεία μπορούσαν να εξηγηθούν μόνο από τη Χαμάς που τους ανάγκαζε να λαμβάνουν μυστηριώδη φάρμακα για να τους κάνει να φαίνονται προσωρινά σε άκρα υγεία…).
Όσον αφορά τα κίνητρα του Νετανιάχου για τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων του Ισραήλ βάσει της συμφωνίας του Ιανουαρίου, αυτά είναι ποικίλα. Όχι μόνο ο Νετανιάχου σύρθηκε πυξ λαξ να αποδεχθεί τη συμφωνία του Ιανουαρίου μόλις έχασε την άνευ όρων υποστήριξη για την απόρριψή της που του προσέφερε προηγουμένως η κυβέρνηση Μπάιντεν, αλλά ο Ισραηλινός πρωθυπουργός παραμένει αποφασισμένος να αποφύγει την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για το δεύτερο στάδιο της συμφωνίας και είναι ακόμη πιο αποφασισμένος να αποφύγει την εφαρμογή της. Οι επανειλημμένες και αυξανόμενες ισραηλινές παραβιάσεις αποτελούν επομένως πρωτίστως μια εκστρατεία εκτροχιασμού μιας συμφωνίας που η ηγεσία του Ισραήλ αποδέχθηκε μόνο υπό πίεση.
Δεύτερον, το Ισραήλ έχει ένα εκτενές ιστορικό παραβίασης συμφωνιών που έχει αποδεχθεί, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στις οποίες έχει δεσμευτεί, προκειμένου να εξασφαλίσει περαιτέρω πλεονεκτήματα και όπου είναι δυνατόν να αλλάξει τους όρους ή την εφαρμογή τους προς όφελός του.
Στην προκειμένη περίπτωση το Ισραήλ επιδιώκει να ενσωματώσει τη συνέχιση της στρατιωτικής δράσης εντός της Λωρίδας της Γάζας στους όρους μιας συμφωνίας που την απαγορεύει, όπως έπραξε έκανε στον Λίβανο με βάση μια ξεχωριστή, διμερή αμερικανοϊσραηλινή συνεννόηση που παρείχε ο Μπάιντεν και η οποία έρχεται σε αντίθεση με τους όρους της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός που επιτεύχθηκε μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου υπό την αιγίδα των ΗΠΑ. Επιπλέον, η ισραηλινή ηγεσία αλλά και η ισραηλινή κοινωνία φαντασιώνεται την προοπτική της μαζικής εκδίωξης των Παλαιστινίων από τη Λωρίδα της Γάζας, όπως προτείνει ο Τραμπ. Το να εξαθλιώνει περαιτέρω τους Παλαιστινίους, ιδιαίτερα με το να κωλυσιεργεί ως προς τις ανθρωπιστικές διατάξεις της συμφωνίας, αποτελεί σημαντική προπαρασκευαστική εργασία προς αυτή την κατεύθυνση.
Απαντώντας στην απόφαση της Χαμάς, ο Τραμπ εξέδωσε το τελεσίγραφό του για το «Σάββατο στις 12 το μεσημέρι», διακηρύσσοντας ότι θα ανοίξουν οι πύλες της κόλασης όχι μόνο αν οι Παλαιστίνιοι δεν απελευθερώσουν τον αριθμό των αιχμαλώτων που είχε συμφωνηθεί προηγουμένως, αλλά και αν δεν απελευθερώσουν όλους τους υπόλοιπους αιχμαλώτους που κρατούνται στη Λωρίδα της Γάζας. (Λιγότερο αξιοσημείωτο ήταν το γεγονός ότι η πομπώδης ανακοίνωσή του ολοκληρώθηκε με την επιφύλαξη ότι θα αφήσει στο Ισραήλ να αποφασίσει πώς θα ενεργήσει).
Ο Νετανιάχου, ο οποίος μετά βίας κατάφερε να καταστείλει τους πανηγυρισμούς του, ακολούθησε την επόμενη ημέρα με μια σειρά δικών του δηλώσεων. Εάν οι αιχμάλωτοι δεν απελευθερωθούν, η γενοκτονική εκστρατεία θα συνεχιστεί με ακόμη μεγαλύτερη σφοδρότητα και θα συνεχιστεί μέχρι την πλήρη καταστροφή της Χαμάς. Φάνηκε να αμφιταλαντεύεται μεταξύ της απαίτησης για την απελευθέρωση «αρκετών αιχμαλώτων» σύμφωνα με τη συμφωνία και «όλων τους». Το Ισραήλ έθεσε επιπλέον τον στρατό του σε κατάσταση συναγερμού, ακύρωσε τις άδειες, άρχισε εντατικές υπερπτήσεις στη Λωρίδας της Γάζας και πραγματοποίησε βομβιστική επίθεση σε κτίριο στη Ράφα.
Η ατζέντα του Νετανιάχου ήταν αρχικά ασαφής. Δεδομένων των όσων είναι γνωστά για τις προτεραιότητές του, ήταν αρχικά εύλογο να πάρουμε τις δηλώσεις του τοις μετρητοίς. Υπήρχε όμως ένα εξίσου εύλογο εναλλακτικό σενάριο: ότι ο Νετανιάχου συνειδητοποίησε πλήρως ότι η επανάληψη του πολέμου του θα ήταν θνησιγενές εγχείρημα, αναγνώρισε ότι οι Παλαιστίνιοι δεν επρόκειτο να εκφοβιστούν ούτε από τον Τραμπ, ούτε από τον ίδιο και δεν επρόκειτο να υποχωρήσουν, και ως εκ τούτου κατάλαβε ότι το Ισραήλ δεν είχε καλύτερη επιλογή από το να συμμορφωθεί κάπως περισσότερο (αλλά ποτέ πλήρως) με τους όρους της συμφωνίας του Ιανουαρίου. Έτσι ο Νετανιάχου, για τον οποίο η επικοινωνία είναι το παν, εκτόξευσε τις απειλές του έτσι ώστε η επανάληψη των ανταλλαγών αιχμαλώτων να παρουσιαστεί ως συνθηκολόγηση της Χαμάς με το Ισραήλ και όχι ως υποχώρηση του Ισραήλ στις απαιτήσεις της Χαμάς για συμμόρφωση του Ισραήλ με τα συμφωνηθέντα.
Την περασμένη Πέμπτη λοιπόν προέκυψε κύμα ανθρωπιστικών προμηθειών στη Λωρίδα της Γάζας, συμπεριλαμβανομένης, για πρώτη φορά, της παράδοσης αναγκαίων τροχόσπιτων για τη στέγαση όσων οι κοινότητες έχουν συστηματικά μετατραπεί σε ερείπια. Αρκετές ώρες αργότερα, η Χαμάς σημείωσε τη συμμόρφωση του Ισραήλ και ανακοίνωσε ότι η ανταλλαγή θα προχωρήσει σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα. Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, η Χαμάς επιπλέον προετοίμασε το έδαφος για αυτές τις παραδόσεις παρέχοντας αποδείξεις ζωής για κάποιους από τους ομήρους.
Τώρα γνωρίζουμε τι συνέβη, αλλά πρέπει ακόμη να εξηγήσουμε το γιατί. Εκτός από την άρνηση της Χαμάς να το παίξει ψόφιος κοριός, πιθανότατα υπάρχει ένας συνδυασμός παραγόντων. Παρά τους θεατρινισμούς του Τραμπ, είναι απολύτως σαφές ότι στην Ουάσιγκτον ελήφθη η απόφαση ότι η συμφωνία δεν πρέπει να εκτροχιαστεί αυτή τη στιγμή και ότι, για να συνεχιστεί, το Ισραήλ πρέπει να εκπληρώσει περισσότερες από τις υποχρεώσεις του. Το Ισραήλ δεν έμεινε με πολλές επιλογές.
Το κατεστημένο ασφαλείας του Ισραήλ μπορεί επίσης να έχει παίξει ρόλο. Πολλοί από τους ηγέτες του θεωρούν την ανάκτηση των αιχμαλώτων τους ως προτεραιότητα σε αυτό το στάδιο, ιδίως επειδή οι άνδρες στρατιωτικοί όμηροι προβλέπεται να απελευθερωθούν σε ένα σχετικό βάθος χρόνου σύμφωνα με τη συμφωνία. Ένας στρατός που εγκαταλείπει τους στρατιώτες του επειδή προτιμά να επιδίδεται σε μαζικές δολοφονίες θα δυσκολευτεί να παρακινήσει τα στρατεύματά του στο μέλλον, ιδίως τους εφέδρους, χωρίς τους οποίους το Ισραήλ δεν έχει λειτουργικό στρατό. Και από αυτή την άποψη, το κατεστημένο ασφαλείας έχει επανειλημμένα ενθαρρύνει τον Νετανιάχου να ολοκληρώσει τη συμφωνία με το σκεπτικό ότι το Ισραήλ μπορεί εύκολα να κατασκευάσει ένα πρόσχημα για να συνεχίσει τη σφαγή μόλις οι αιχμάλωτοι επιστρέψουν στην πατρίδα τους. (Το αν αυτό το κατεστημένο έχει επίσης καταλήξει στο συμπέρασμα ότι είναι απίθανο να πετύχει εκεί που απέτυχαν οι μέγιστες προσπάθειές του επί δεκαπέντε μήνες, και ότι αν αποτύχει ξανά δεν θα βελτιώσει το κύρος του στο εσωτερικό, στην περιφέρεια ή διεθνώς, είναι ένα ανοιχτό ερώτημα…). Η ισραηλινή κοινή γνώμη μπορεί επίσης να έχει παίξει ρόλο σε αυτό το στάδιο. Φαίνεται ότι ο Νετανιάχου θα αντιμετωπίσει μεγαλύτερη αντίσταση για τη ματαίωση μιας συμφωνίας που ήδη εφαρμόζεται απ’ ό,τι αντιμετώπιζε προηγουμένως για την άρνησή του να αποδεχθεί μια συμφωνία.
Τέλος, θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ο ρόλος των αραβικών κυβερνήσεων, οι οποίες δεν είναι πλέον αδρανείς από τότε που ο Τραμπ παρουσίασε την πρόταση του για τη «Ριβιέρα της Γάζας», η οποία απαιτεί από αυτές να διαπράξουν πολιτική αυτοκτονία εκτός από ρητή συναίνεση σε εθνοκάθαρση των Παλαιστινίων. Ακόμα και ο Τραμπ πρέπει να βλέπει πλέον ότι το σχέδιό του απεδείχθη θνησιγενές, διαπιστώνοντας τη ρητή, δημόσια απόρριψη των ιδεών του από κάθε ένα από τα πελατειακά καθεστώτα της Ουάσινγκτον. Μετά την καταστροφική συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο με τον βασιλιά της Ιορδανίας Αμπντάλα, ο Αμπντέλ-Φάταχ Σίσι της Αιγύπτου ακύρωσε αμέσως την προγραμματισμένη συνάντησή του με τον πρόεδρο των ΗΠΑ προκειμένου να αποφύγει να βρεθεί με τον ίδιο τρόπο στο στόχαστρο και να γελοιοποιηθεί. Με άλλα λόγια, ο Τραμπ αναγνωρίζει πλέον ότι αν ελπίζει να πετύχει οτιδήποτε στη Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια της δεύτερης προεδρίας του, δε φτάνουν πλέον οι απλές δηλώσεις για το μεγαλείο της πρότασής του και για το πώς όλοι την ερωτεύτηκαν αμέσως. Προς το παρόν τουλάχιστον -και αυτή η στιγμή μπορεί να διαρκέσει μόνο αυτή την ερχόμενη εβδομάδα- οι πλέον πιστοί φίλοι του Ισραήλ στη νέα αμερικανική κυβέρνηση έχουν βρεθεί σε δύσκολη θέση.
Και αυτό που καταγράφεται ως προηγούμενο είναι πως οι επίσημα ανακοινωθείσες απειλές του Νετανιάχου, «ποια συμφωνία, φέρτε όλους τους ομήρους αμέσως στο Σάββατο, γιατί αλλιώωωως…» πήγαν κουβά, και προλειαίνουν το έδαφος για πολλούς πολλούς μελλοντικούς αντίστοιχους κουβάδες.
