Ο Ίλον Μασκ έκανε το λάθος να πιστεύει ότι το κράτος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής προσομοιάζει στις εταιρείες του.

Μόνο που η Tesla και η SpaceX υπάρχουν εδώ και 22 και 23 χρόνια αντίστοιχα, από το 2002-3, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής υπάρχουν από το 1776, εδώ και 249 χρόνια. Η Tesla απασχολεί 140.000 υπαλλήλους, η SpaceX 13.000, το X λιγότερους από 3.000 και η Neuralink 300 (αλήθεια, πόσοι από αυτούς θα πέθαιναν για την ίδρυση ή για τη διατήρηση της εταιρείας τους;..) ενώ οι ΗΠΑ έχουν 340.000.000 πληθυσμό.

Παραφράζοντας έναν μεγάλο της ρεαλιστικής σχολής των διεθνών σχέσεων, ο οποίος παρόλο που ήταν Αμερικανός και είχε περιορισμούς στην προσέγγισή του δεν υπέπεσε στις πλάνες (αντιλήψεις που συνήθως διατυπώνονται και προωθούνται από ανθρώπους τους οποίους χαρακτηρίζουν λέξεις όπως «βρετανική αυτοκρατορία», «φιλοαμερικανισμός», «φιλελευθερισμός» και «οικονομισμός») παραλληλισμού ή ταύτισης των εταιρειών με τα κράτη:

Ποιος είναι πιθανότερο να υπάρχει μετά από 100 χρόνια, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία, η Αίγυπτος, η Ταϊλάνδη και η Ουγκάντα ή η Tesla; Εγώ θα στοιχημάτιζα στα κράτη. [Σημ.]

Οι άνθρωποι που έχουν τέτοιες αντιλήψεις -οι οποίες προωθούνται συνεχώς μέσω της μαζικής κουλτούρας και του κινηματογράφου- περί παραλληλισμού ή ταύτισης εταιρειών και κρατών και υποκατάστασης των τελευταίων από τις πρώτες ας μας συνοδεύσουν στην παρακάτω συλλογιστική:

Ο Νόμος ή η Σχέση: Όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος τόσο μικρότερος θα είναι ο αριθμός των ειδών αυτού του μεγέθους στο γένος ή την οικογένεια στην οποία ανήκουν αυτά τα είδη.

Το Παράδειγμα: Υπάρχουν λιγότερα είδη ελεφάντων απ’ ό,τι ελαφιών, λιγότερα είδη ελαφιών απ’ ό,τι ποντικιών, λιγότερα είδη ποντικιών απ’ ό,τι μυρμηγκιών και λιγότερα είδη μυρμηγκιών απ’ ό,τι εντόμων.

Το Συμπέρασμα: Υπάρχει αντίστροφη σχέση σε διάφορους τομείς της φύσης μεταξύ μεγέθους και αφθονίας.

Το Ερώτημα: Βρίσκουμε μια τέτοια σχέση να εκδηλώνεται στις ανθρώπινες κοινωνίες;

Η Απάντηση: Ναι. Η σχέση ισχύει, για παράδειγμα, μεταξύ του μεγέθους των αυτόνομων πολιτικών μονάδων και της συχνότητας εμφάνισής τους (Robert L. Carneiro. Οι υπόλοιποι ας διαβάσουν Weber για να μας πουν ότι οι Αιγύπτιοι δεν είχαν κράτος και ότι οι Κινέζοι δεν εφηύραν τη γραφειοκρατία, αναπαράγοντας ευρωκεντρικά δόγματα).

Το Παράδειγμα: Παλαιότερα υπήρχαν περισσότερα αυτόνομα χωριά απ’ ό,τι φυλαρχίες (chiefdoms), περισσότερες φυλαρχίες απ’ ό,τι κράτη και περισσότερα κράτη απ’ ό,τι αυτοκρατορίες.

Σκεφτείτε πόσες εταιρείες υπάρχουν σήμερα (η τελευταία εκτίμηση ήταν 359.000.000) και πόσα κράτη (193 επίσημα μέλη του ΟΗΕ, 2 κράτη-παρατηρητές και ορισμένες ακόμα υποτιθέμενες κρατικές οντότητες για τελικό σύνολο 206). Τι σημαίνει αυτό; Ότι έχουμε από τη μια μεριά εκατοντάδες εκατομμύρια (εταιρείες) και από την άλλη μόλις περίπου διακόσια (κράτη); Σημαίνει ότι έχουμε να κάνουμε με διαφορετικά πράγματα (είδος, γένος, οικογένεια, τάξη κ.λπ).

Η συντριπτική πλειοψηφία των εταιρειών έχουν σχετικά μικρή διάρκεια ζωής και μεγάλη συχνότητα εμφάνισης και εξαφάνισης. Οι λίγες μεγάλες ιστορικές εταιρείες που έχουν μακρά διάρκεια ζωής και μικρή ή σπάνια συχνότητα εμφάνισης δεν είναι απαραίτητο ότι βρίσκονται πάντοτε στην πρωτοπορία της καινοτομίας και στην αιχμή της τεχνολογικής εξέλιξης μετά από τόσα χρόνια ύπαρξης: η Neuralink του Μασκ ιδρύθηκε το 2016 και η Amazon του Μπέζος το 1994, ενώ η DeKuyper που παράγει και εμπορεύεται οινοπνευματώδη υπάρχει από το 1695, ο όμιλος Merck Group, μια από τις μεγαλύτερες φαρμακευτικές (μεταξύ άλλων) του πλανήτη, από το 1668, ο εκδοτικός οίκος της Οξφόρδης υπάρχει από το 1534 και η Grazia Deruta, οικογενειακή επιχείρηση που παράγει κεραμικά, από το 1500.

Τέλος, η Sumitomo Group (που κρατάει από τα παλιά ιαπωνικά zaibatsu, για όποιον γνωρίζει την εμμονή των Αμερικανών με την καταστροφή τους) υπάρχει από το 1615 και βασίζεται σε αφορισμούς του Monjuin Shiigaki. Στην περιγραφή της φιλοσοφίας της η Sumitomo Group αναφέρει, μεταξύ άλλων:

The business posture advocated in these teachings of according prime importance to integrity and avoiding pursuit of immoral business is the essence of Sumitomo’s Business Philosophy… The Sumitomo philosophy can be summed up in a tenet repeated by successive heads of the company: “We should plan our business on a long-term basis so as to benefit the country”.

Εταιρείες όπως η DeKuyper, ο όμιλος Merck Group, η Sumitomo Group, ο Oxford University Press και η Grazia Deruta, από την άποψη της μακράς διάρκειας ζωής και της μικρής ή σπάνιας συχνότητας εμφάνισης, είναι οι ελέφαντες των εταιρειών (οι λεγόμενες «start up» είναι τα ποντίκια ή μάλλον τα μυρμήγκια ή τα έντομα), αλλά παρόλα αυτά ούτε υπήρξαν ποτέ, ούτε είναι τώρα, ούτε πρόκειται να γίνουν κράτη, γιατί όπως επισήμανα έχουμε να κάνουμε με διαφορετικά πράγματα: Η Κίνα είναι ο ελέφαντας των κρατών (ή και των πολιτισμών, αν θέλετε). Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν είναι εταιρεία, κύριε Μασκ.

———

[Σημ.] O αείμνηστος Kenneth Waltz στο κλασικό του έργο Theory of International Politics που κυκλοφόρησε το 1979 είχε γράψει: «Ποιος είναι πιθανότερο να υπάρχει μετά από 100 χρόνια, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία, η Αίγυπτος, η Ταϊλάνδη και η Ουγκάντα ή η Ford, η IBM, η Shell, η Unilever και η Massey-Ferguson; Εγώ θα στοιχημάτιζα στα κράτη, ίσως ακόμη και στην Ουγκάντα».