Απ’ όλα όσα ειρωνικά και απαξιωτικά ακούστηκαν για τον φιλοπαλαιστινιακό ακτιβισμό της Γκρέτα Τούνμπεργκ και του «Madleen», θα ήθελα να σταθώ σε ένα: στις κατηγορίες για ασυνέπεια ή ακόμα και για υποκρισία. Ότι δηλαδή μέχρι πρότινος, με την καμπάνια της για την κλιματική αλλαγή κλπ, η μικρή Τούνμπεργκ είχε υπάρξει το αγαπημένο παιδί του συστήματος, ότι οι ολιγάρχες του κόσμου την καλούσαν πρώτη και καλύτερη στις συνάξεις τους κλπ κλπ. Και τώρα αυτή παριστάνει -από πού και ως πού!- τον τιμητή των πρώην χορηγών της.[*]
Αυτό που δεν καταλαβαίνουν όσοι σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο είναι ότι γι’ αυτό ακριβώς που την κατηγορούν -την υποτιθέμενη «αφέλεια» ή την «ασυνέπειά» της- η Γκρέτα Τούνμπεργκ πλήττει την αχίλλειο πτέρνα της δυτικής κυριαρχίας Παίρνοντας στα σοβαρά την ηθικοπολιτική ρητορική του δυτικού κόσμου γίνεται η ίδια η ζωντανή καταγγελία της υποκρισίας του. Αποδεικνύει ότι το σύστημα της δυτικής κυριαρχίας δεν μπορεί στο εξής να επιβιώσει παρά παραβιάζοντας τις δικές του αξίες -αυτές που νομιμοποιούν την ηγεμονία του στον πλανήτη.
Αρκεί να αναλογιστεί κανείς πως το κίνημα υπεράσπισης των Παλαιστινίων πήρε διαστάσεις όχι στην περιφέρεια του δυτικού κόσμου, αλλά στην καρδιά του: πρώτα απ’ όλα στο Χάρβαρντ και στην Οξφόρδη, στη νεολαία των ΗΠΑ και της Βρετανίας, και έπειτα στις άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Και αυτό δεν είναι τυχαίο, βέβαια. Αυτοί που ξεσηκώθηκαν εναντίον της δυτικής εγκληματικότητας και υποκρισίας είναι αυτοί ακριβώς που προορίζονται να γίνουν η μελλοντική ηγεσία της Δύσης.
Πάρτε σαν αντιπαράδειγμα εμάς εδώ στην Ελλάδα. Συζητούσα πριν από ενάμιση χρόνο με ένα φίλο που ζει σε ένα ελληνικό νησί, πολύ νεώτερο από μένα, αν θα υπήρχαν εκεί νέοι να υποστηρίξουν ενεργά μια πρωτοβουλία ανάλογη του «Madleen» (ήταν μια από τις τελευταίες προσπάθειες του αδάμαστου Βαγγέλη Πισσία). Η απάντησή του φίλου μου ήταν αποστομωτική: Δεν θα βρεις εδώ ούτε έναν, μου είπε, που να μην είναι ξεκάθαρα υπέρ των Παλαιστινίων· αλλά φοβάμαι ότι δεν θα βρεις πολλούς διατεθειμένους να κάνουν κάτι γι’ αυτό.
Αυτό που στο πρώτο άκουσμα φαινόταν παράδοξο, σε δεύτερο χρόνο μού φάνηκε πολύ λογικό. Εμείς εδώ οι Έλληνες -και ειδικά η νεολαία μας- είμαστε ηττημένοι. Μετά το 2015 είμαστε ένας ηττημένος λαός. Την αδικία την έχουμε νιώσει και τη νιώθουμε στο πετσί μας. Και γι’ αυτό δεν μας σοκάρει. Μας λυπεί, αλλά δεν μας συγκλονίζει. Είμαστε δηλαδή παραπάνω υποψιασμένοι απ’ ό,τι πρέπει.
Αντίθετα, οι επίδοξοι οργανικοί διανοούμενοί του συστήματος -η προνομιούχος νεολαία στα κέντρα του δυτικού κόσμου- αποδεικνύονται πολύ πιο ευαίσθητοι. Δεν ξέρω βέβαια τι θα γίνει στο μέλλον (αν θα μεταλλαχθούν όπως οι αμφισβητίες του ‘68 και του ‘70, του Γούντστοκ και του κινήματος ενάντια στον πόλεμο στο Βιετνάμ), για την ώρα όμως τα παιδιά αυτά αντί να ταυτιστούν με το συμφέρον των μεντόρων τους, γίνονται ο εσωτερικός τους καθρέφτης: φέρνουν στο φως τις ανομολόγητες ενοχές τους.
Επιτρέψτε μου, για περισσότερα, να σας παραπέμψω σε μια συζήτηση που είχαμε τον Δεκέμβριο του 2023 με τον Κώστα Ράπτη (δημοσιογράφο, ειδικό στα διεθνή), και τον Σπύρο Μπενετάτο (διδάσκει αρχαία πολιτική φιλοσοφία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο) μπροστά στις κάμερες του θεωρητικού ιστοτόπου «Αντίφωνο».
Κεντρικό ερώτημα της συζήτησης ήταν: «Μήπως η τρέχουσα σύγκρουση στην Παλαιστίνη, πέρα από την άμεση πολιτική και γεωπολιτική σημασία της, έχει ανοίξει ένα συνειδησιακό ρήγμα στις δυτικές κοινωνίες;»
Λέγαμε εκεί, μεταξύ άλλων: Από τη στιγμή που ξεκίνησαν οι μαζικοί βομβαρδισμοί του ισραηλινού στρατού εναντίον των αμάχων Παλαιστινίων της Γάζας, το αρχικώς αυτονόητο «δικαίωμα στην άμυνα», έχει πλέον μετατραπεί για μεγάλο μέρος της δυτικής κοινής γνώμης σε ένα αδιαμφισβήτητο έγκλημα πολέμου. Το οποίο μάλιστα διεξάγεται μπροστά στις κατάπληκτες τηλεοπτικές οθόνες. Και ενώ μέχρι να συμβεί αυτό, η πολιτισμική υπεροχή της Δύσεως -η επίκληση του δικαίου, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων- ήταν επαρκές ηθικό επιχείρημα για να δικαιολογήσει ακόμα και το άνοιγμα πολεμικών μετώπων (π.χ. πόλεμος Κόλπου, Ουκρανία), τώρα οι αντιδράσεις στο εσωτερικό των δυτικών κρατών είναι πολλές και σε πολλά επίπεδα: από τα ποδοσφαιρικά γήπεδα μέχρι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, και από τους δημοσιογράφους του BBC μέχρι τους πρέσβεις της Γαλλίας και τα κρατικά στελέχη των ΗΠΑ. Συνιστούν όλα αυτά κάποιο είδος ιδεολογικού ή ηθικού ρήγματος εντός του δυτικού κόσμου; Και αν ναι, πόσο βαθύ είναι αυτό, και ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειές του;
Δεν ξέρω αν εμείς εδώ στην Ελλάδα καταλαβαίνουμε το βάθος του προβλήματος και πόσο πιο ριζικό είναι το ρήγμα αυτό απ’ οτιδήποτε θα θύμιζε έναν κλασικό αριστερό αντιμπεριαλισμό του ‘70, του ‘80 ή και του ‘90. Αν το καταλάβουμε ίσως πάψουμε να είμαστε εκτός τόπου και χρόνου.
—–
[*] Είχα γράψει και εγώ ένα επικριτικό άρθρο κατά της μικρής Γκρέτας, βλέποντας πώς ο Αλ Γκορ, πρώην αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, και πολλοί άλλοι προσπαθούσαν να εκμεταλλευτούν την παιδική της ειλικρίνεια για να την κάνουν σύμβολο της παγκοσμιοποιητικής κυριαρχίας τους. Τότε όμως ήταν όλοι τους ευθυγραμμισμένοι σε αυτοί τους την προσπάθεια. Δεν είχαμε ένα διεθνές δικαστήριο ή τον ΟΗΕ να καταγγέλλει τη γενοκτονία.
