Δήλωση για το Νέο Ηθικό Πολυμερισμό, του Προγράμματος Αδελφικής Οικονομίας της Ποντιφικής Ακαδημίας Κοινωνικών Επιστημών, που συγκλήθηκε από τον καθηγητή Τζέφρι Σακς στις 18 Ιουλίου 2025, στο πλαίσιο του Προγράμματος για την Αδελφική Οικονομία μιας Ολοκληρωμένης και Βιώσιμης Ανάπτυξης.
Βατικανό & Jeffrey Sachs | μετάφραση: Σωτήρης Μητραλέξης
Έχουμε φτάσει σε ένα κομβικό σημείο στην ιστορία. Το παγκόσμιο σύστημα που προέκυψε στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έχει τελειώσει. Οι φαινομενικές αλήθειες μιας προηγούμενης εποχής έχουν μετατραπεί σε επικίνδυνες ψευδαισθήσεις της εποχής μας. Έχουμε φτάσει σε μια νέα πολυπολικότητα -έναν κόσμο με πολλά κέντρα εξουσίας- αλλά όχι ακόμα σε έναν πολυμερισμό (multilateralism) που επιδιώκει το κοινό καλό. Η επιβίωσή μας εξαρτάται από την προώθηση ενός ηθικού πολυμερισμού, στον οποίο τα έθνη και οι θρησκείες του κόσμου θα επιδιώκουν το κοινό καλό, σεβόμενα την πολυμορφία της ανθρώπινης οικογένειας.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ έχει μιλήσει εύγλωττα για αυτό το επείγον καθήκον:
Η δέσμευση για την οικοδόμηση ενός ασφαλέστερου κόσμου, απαλλαγμένου από την πυρηνική απειλή, πρέπει να επιδιωχθεί μέσω σεβασμού και ειλικρινούς διαλόγου, με στόχο την οικοδόμηση μιας διαρκούς ειρήνης, θεμελιωμένης στη δικαιοσύνη, την αδελφοσύνη και το κοινό καλό. Κανείς δεν πρέπει ποτέ να απειλεί την ύπαρξη του άλλου. Είναι καθήκον όλων των χωρών να υποστηρίξουν την υπόθεση της ειρήνης, να ανοίξουν δρόμους συμφιλίωσης και να προωθήσουν λύσεις που εγγυώνται την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια για όλους. (Βασιλική του Αγίου Πέτρου, 14 Ιουνίου 2025)
Για αρκετούς αιώνες, περίπου από το 1700 έως το 2000, οι χώρες της Δύσης, δηλαδή η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, κυριάρχησαν στην πολιτική και την οικονομία του υπόλοιπου κόσμου. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις αποίκισαν μεγάλο μέρος της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, της Αφρικής και της Ασίας. Αυτό δημιούργησε έναν επικίνδυνο και επίμονο εθισμό εξουσίας στον δυτικό κόσμο.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς οι πρώην αποικίες της Αφρικής και της Ασίας έγιναν ανεξάρτητα έθνη, η παγκόσμια εξουσία μοιράστηκε μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης. Για ένα σύντομο διάστημα μετά το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, οι ΗΠΑ φάνηκαν να κυριαρχούν στον κόσμο ως η μοναδική υπερδύναμη.
Η δραματική οικονομική άνοδος της Κίνας, της Ινδίας, της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Δυτικής Ασίας και τμημάτων της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής έχει δημιουργήσει μια νέα πολυπολικότητα. Η εξάπλωση της ευημερίας σε πολλά μέρη του κόσμου είναι βαθιά ενθαρρυντική, ωστόσο η εξάπλωση της εξουσίας δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη κατανομή της ευθύνης για το κοινό καλό.
Αντίθετα, ο κόσμος καθοδηγείται από την εξουσία, την απληστία και τις συγκρούσεις, και όχι από την εμπιστοσύνη, την ειρήνη και το κοινό καλό. Οι παλιές δυνάμεις της Δύσης αγωνίζονται να διατηρήσουν τα προνόμια του παρελθόντος, ενώ οι ανερχόμενες δυνάμεις επιμένουν στο να βρουν μια θέση στον ήλιο. Οι πόλεμοι μαίνονται και η διπλωματία είναι ετοιμοθάνατη, ειδικά η διπλωματία μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, που είναι τόσο απαραίτητη.
Η δημιουργία των Ηνωμένων Εθνών το 1945 ήταν μια σημαντική πρόοδος στην επιδίωξη του παγκόσμιου κοινού καλού και συνέβαλε σημαντικά στην προώθηση της ανεξαρτησίας των πρώην αποικιοκρατούμενων χωρών και στη διάδοση της υλικής ευημερίας. Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών, η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης και η πρόσφατη Συμμαχία για την Ειρήνη που κηρύχθηκε από την Συμμαχία των Πολιτισμών των Ηνωμένων Εθνών, είναι όλα εμπνευσμένα μοντέλα παγκόσμιας συνεργασίας.
Ωστόσο, στο 80ό έτος της ύπαρξής του, ο ΟΗΕ δεν είναι σε θέση, με τη σημερινή του μορφή, να αντιμετωπίσει τις πολυάριθμες και αυξανόμενες παγκόσμιες κρίσεις. Η εξάπλωση των πολέμων και των εγκλημάτων πολέμου, όπως στη Γάζα και σε άλλα μέρη του κόσμου, αποτελεί την πιο κραυγαλέα απόδειξη της ανάγκης ενίσχυσης του πολυμερούς συστήματος.
Η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής του ΟΗΕ για το Μέλλον προκάλεσε ευρείες εκκλήσεις για έναν ΟΗΕ 2.0 που θα ενισχύσει το σύστημα του ΟΗΕ. Σύμφωνα με την πρόταση του Πάπα Φραγκίσκου στο Laudate Deum, αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει έναν «πολυμερισμό από τα κάτω» (αρ. 38), με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως στην πρόκληση της προστασίας της ίδιας της Γης από την περιβαλλοντική καταστροφή:
Οι απαιτήσεις που αναδύονται από τα κάτω σε όλο τον κόσμο, όπου ακτιβιστές από πολύ διαφορετικές χώρες βοηθούν και υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον, μπορούν τελικά να ασκήσουν πίεση στις πηγές της εξουσίας. Ας ελπίσουμε ότι αυτό θα συμβεί και σε σχέση με την κλιματική κρίση. Για το λόγο αυτό, επαναλαμβάνω ότι «αν οι πολίτες δεν ελέγχουν την πολιτική εξουσία -εθνική, περιφερειακή και δημοτική- δεν θα είναι δυνατόν να ελεγχθεί η ζημιά που προκαλείται στο περιβάλλον.
Η Καθολική Εκκλησία, αρχαία και σύγχρονη, έχει προσφέρει επανειλημμένα στην ανθρωπότητα απαραίτητη καθοδήγηση στην αναζήτηση του κοινού καλού, απευθυνόμενη όχι μόνο στους πιστούς της Εκκλησίας, αλλά σε όλη την ανθρωπότητα που αναζητά σοφία εν μέσω ταχέων αλλαγών. Ο Άγιος Αυγουστίνος, στο έργο του De Civitate Dei (Η Πόλη του Θεού), μοιράστηκε την ευλογημένη σοφία ότι «μεγαλύτερη ευτυχία είναι να έχεις έναν καλό γείτονα που ζει ειρηνικά παρά να κατακτάς έναν κακό γείτονα με τον πόλεμο».
Στη σύγχρονη εποχή, ο Πάπας Λέων ΙΓ΄ μίλησε για τα νέα φαινόμενα της εκβιομηχάνισης στην εγκύκλιό του Rerum Novarum το 1891, θέτοντας τις αρχές μιας ηθικής οικονομίας. Το 1963, ο Πάπας Ιωάννης XXIII έδωσε απαραίτητη καθοδήγηση στους ηγέτες της Σοβιετικής Ένωσης και των ΗΠΑ στην μεγαλειώδη έκκλησή του για ειρήνη στο Pacem in Terris. Το 1967, ο Πάπας Παύλος ΣΤ’ καλωσόρισε τα νεοαποκτηθέντα ανεξάρτητα έθνη του κόσμου στην εγκύκλιό του Populorum Progressio, όπου δήλωσε ότι η ανάπτυξη είναι το νέο όνομα της ειρήνης. Το 1991, αμέσως μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ μίλησε για την ανάγκη μιας νέας ηθικής οικονομίας. Το 2009, μετά την έναρξη της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, ο Πάπας Βενέδικτος υπογράμμισε την οικονομική ηθική στην Caritas in Veritate. Το 2015, ο αγαπημένος Πάπας Φραγκίσκος άνοιξε το δρόμο για μια νέα πολυμέρεια στο Laudato Si’, καλώντας για μια νέα αρμονία με τη φύση.
Το 2019, ο Πάπας Φραγκίσκος τόνισε τη θεραπευτική δύναμη της συνάντησης, του αμοιβαίου σεβασμού και της διπλωματίας ως τον αληθινό δρόμο προς την ειρήνη, στην εγκύκλιό του Fratelli Tutti. Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ τόνισε πρόσφατα: «Αν θέλετε ειρήνη, προετοιμάστε θεσμούς ειρήνης» (30 Μαΐου 2025).
Στη σύγχρονη κοινωνική διδασκαλία της, η Εκκλησία αντλεί από τη σοφία του Αγίου Θωμά Ακινάτη, ο οποίος περίπου 750 χρόνια νωρίτερα συνένωσε τις χριστιανικές αρετές της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης με τις πρώτιστες αρετές που υπερασπίζονταν οι αρχαίοι Έλληνες, όπως η πρακτική σοφία (φρόνησις), η ανδρεία, η εγκράτεια και η δικαιοσύνη. Ακολουθώντας τον Αριστοτέλη, ο Άγιος Θωμάς Ακινάτης και η σύγχρονη Εκκλησία έχουν διδάξει ότι οι δομές της πολιτικής και της οικονομικής ζωής, ιδίως οι θεσμοί της διακυβέρνησης και της οικονομίας της αγοράς, πρέπει να διαποτίζονται από την ηθική, δηλαδή την επιδίωξη του κοινού καλού μέσω της καλλιέργειας των αρετών. Η εξουσία χωρίς αρετή οδηγεί στον δεσποτισμό. Η πολυπολικότητα χωρίς ηθικό πολυμερισμό οδηγεί στον πόλεμο και το χάος.
Ο πολυμερισμός χρειάζεται θεσμική αναβάθμιση, καθώς και ένα νέο «λογισμικό» παγκόσμιας ηθικής. Ο ΟΗΕ 2.0 απαιτεί παγκόσμιους φόρους για να καλυφθούν παγκόσμιες ανάγκες, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης του ίδιου του συστήματος του ΟΗΕ. Το παγκόσμιο εμπόριο όπλων, η ναυτιλία, η αεροπορία, οι διεθνείς χρηματοοικονομικές συναλλαγές και οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και μεθανίου αποτελούν βασικές βάσεις για την παγκόσμια φορολογία. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πρέπει να ενισχυθεί με μια μεταρρύθμιση της διαδικασίας αρνησικυρίας (βέτο), ώστε η βούληση της διεθνούς κοινότητας και η επιταγή της ειρήνης να υπερισχύουν του βέτο μιας μεμονωμένης χώρας. Ένα νέο παγκόσμιο κοινοβούλιο στο πλαίσιο του ΟΗΕ, παράλληλα με τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ (μία χώρα, μία ψήφος), θα πρέπει να ενισχύσει τη νομοθετική ικανότητα του συστήματος του ΟΗΕ.
Ο πολυμερισμός χρειάζεται επίσης μια ριζικά μεταρρυθμισμένη παγκόσμια χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική, σχεδιασμένη να υποστηρίζει τη βιώσιμη ανάπτυξη και να διασφαλίζει τη σταθερότητα των κρατών και των χρηματοπιστωτικών συστημάτων σε όλο τον κόσμο. Η νέα αρχιτεκτονική θα πρέπει να θέσει τέλος στη ληστρική και εκμεταλλευτική συμπεριφορά ορισμένων από τις πιο ισχυρές κυβερνήσεις και εταιρείες του κόσμου και να διασφαλίσει την παγκόσμια διάδοση της γνώσης, ώστε όλα τα έθνη να μπορούν να μοιραστούν την παγκόσμια ευημερία.
Τέτοιες μεταρρυθμίσεις εξαρτώνται ζωτικά από ένα κοινό ηθικό πλαίσιο. Μπορεί ένας εξαιρετικά ποικιλόμορφος κόσμος να διακρίνει μια κοινή ηθική του κοινού καλού; Η απάντηση είναι ναι, για τον λόγο που δίνεται από την Καθολική Κοινωνική Διδασκαλία. Μοιραζόμαστε μια κοινή ανθρωπότητα και, ως εκ τούτου, μια κοινή ανθρώπινη φύση. Για τον λόγο αυτό, όλοι οι άνθρωποι μπορούν να προσυπογράψουν έναν κοινό φυσικό νόμο, βασισμένο στην ανθρώπινη φύση μας. Στην εβραϊκή και χριστιανική παράδοση, είμαστε όλοι παιδιά του Θεού, δημιουργημένα κατ’ εικόνα Θεού, Imago Dei. Στην κομφουκιανή παράδοση, όλοι οι άνθρωποι είναι αδέλφια εντός των τεσσάρων θαλασσών. Στην ινδουιστική παράδοση, ο κόσμος είναι μια οικογένεια (Vasudhaiva Kutumbakam). Στην μουσουλμανική πίστη, οι άνθρωποι είναι εκπρόσωποι του Θεού στη γη, στους οποίους έχει ανατεθεί να ενεργούν δίκαια και να φροντίζουν τη δημιουργία. Παρόμοιες πεποιθήσεις για την ενότητα της ανθρώπινης οικογένειας συναντώνται και σε άλλες θρησκείες.
Ας εξετάσουμε την ισλαμική παράδοση, η οποία κατοχυρώνει ένα όραμα καθολικής αλληλεγγύης και δικαιοσύνης. Η έννοια της ummah επεκτείνεται φυσικά σε μια ευρεία ανθρώπινη αδελφότητα, επιβάλλοντας την αμοιβαία βοήθεια και την δίκαιη κατανομή των πόρων μέσω θεσμών όπως το zakāt (υποχρεωτική δωρεά) και το waqf (κοινοτικές δωρεές). Επιπλέον, οι ανώτεροι στόχοι του ισλαμικού δικαίου προσφέρουν ένα ισχυρό πλαίσιο για την παγκόσμια διακυβέρνηση που δίνει προτεραιότητα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την κοινωνική πρόνοια και την περιβαλλοντική καθοδήγηση.
Σε όλες τις κουλτούρες και τις θρησκείες, τα κοινά ηθικά θεμέλια μας επιτρέπουν να επιδιώκουμε το κοινό καλό και να δημιουργούμε διαλόγους μεταξύ των πολιτισμών και των θρησκειών για να μοιραστούμε τις ιερές και υπερβατικές διαστάσεις της ζωής. Ο Χρυσός Κανόνας είναι τόσο πρότυπο όσο και πυρήνας του φυσικού νόμου. Πρέπει να προωθήσουμε μια κοινή ηθική και νέους τρόπους συνεργασίας μεταξύ των εθνών, των πολιτισμών και των θρησκειών.
Ο κατάλογος των παγκόσμιων κρίσεων είναι μεγάλος και συνεχώς αυξάνεται, και όλες απαιτούν μια παγκόσμια ηθική προσανατολισμένη προς το κοινό καλό.
Η κρίση της διάδοσης των πυρηνικών όπλων, οι κρίσεις της φτώχειας, του χρέους και της ανάπτυξης, η οικολογική κρίση, η μεταναστευτική κρίση και η εκτόπιση εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων λόγω συγκρούσεων, καταστροφών που σχετίζονται με το κλίμα, τη φτώχεια ή άλλες αιτίες, απαιτούν μια νέα και αποτελεσματική ηθική πολυμερή προσέγγιση. Όπως δήλωσε σοφά ο Πρόεδρος Τζον Φ. Κένεντι, «Η υπέρτατη πραγματικότητα της εποχής μας είναι η αδιαίρετη φύση μας ως παιδιά του Θεού και η κοινή μας ευπάθεια σε αυτόν τον πλανήτη».
Η διάδοση των πυρηνικών όπλων, που έχουν πλέον φτάσει σε εννέα χώρες, θέτει την ανθρωπότητα στο χείλος του πυρηνικού πολέμου. Το Ρολόι της Αποκάλυψης του Bulletin of Atomic Scientists βρίσκεται μόλις 89 δευτερόλεπτα πριν τα μεσάνυχτα. Η εξάπλωση των πολέμων και των εντάσεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη και την αναγκαιότητα του πυρηνικού αφοπλισμού. Σχεδόν 100 χώρες έχουν υπογράψει τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (Treaty for the Prohibition of Nuclear Weapons, TPNW), αλλά, δυστυχώς, καμία από τις πυρηνικές δυνάμεις δεν το έχει κάνει ακόμη.
Σε έναν κόσμο μεγάλου πλούτου, όπου οι 20 πλουσιότεροι άνθρωποι έχουν συνολική καθαρή περιουσία που υπερβαίνει τα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια, η ακραία φτώχεια για περισσότερα από 1 δισεκατομμύριο άτομα παραμένει μια επείγουσα αλλά επιλύσιμη κρίση. Οι επενδύσεις στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη, τις υποδομές και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων στις φτωχότερες χώρες μπορούν να θέσουν τέλος στην ακραία φτώχεια, αλλά το βάρος των τρεχουσών πληρωμών του χρέους συχνά εμποδίζει τέτοιες επενδύσεις. Περίπου το ήμισυ των φτωχότερων ανθρώπων στον κόσμο (όσοι ζουν σε πολυδιάστατη φτώχεια) βρίσκονται σε χώρες που αντιμετωπίζουν χρέος και χρειάζονται κάποια μορφή ελάφρυνσης του χρέους.
Η ταχεία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί επίσης μια παγκόσμια ηθική -την «αλγορηθική»- για να διασφαλιστεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα κατευθύνεται προς το κοινό καλό. Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει εξαιρετικά ισχυρά νέα εργαλεία για την υπερνίκηση των παλαιών πληγών της φτώχειας, της πείνας και των ασθενειών. Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη ενέχει επίσης τέσσερις σοβαρούς κινδύνους.
Ο πρώτος είναι η ταχέως αυξανόμενη συγκέντρωση του πλούτου. Ο δεύτερος είναι η ταχέως αυξανόμενη συγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια λίγων μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας και του κράτους. Ο τρίτος είναι η κατάχρηση των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης για την καταπίεση των πολιτών, τη διάδοση προπαγάνδας, τη διάδοση deep fakes, την πρόκληση ψηφιακής εξάρτησης και την καταστροφή της ιδιωτικής ζωής. Ο τέταρτος είναι ότι τα τεχνητά συστήματα αντικαθιστούν την ανθρώπινη ευθύνη και λογοδοσία, όπως τα αυτόνομα όπλα στον πόλεμο. Ωστόσο, εάν χρησιμοποιηθεί σωστά, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει θετικά την κοινωνία των πολιτών, παρέχοντας αποκεντρωμένες πλατφόρμες για δράση «από κάτω προς τα πάνω», ανοικτά δεδομένα, crowdsourcing και ανίχνευση προπαγάνδας και deep fakes.
Η πολυπολικότητα είναι η πραγματικότητα της εποχής μας, ο ηθικός πολυμερισμός είναι η επείγουσα ανάγκη μας και η κοινή μας ανθρωπότητα είναι η βάση της ελπίδας μας. Μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν νέο πολυμερισμό βασισμένο σε αποτελεσματικούς παγκόσμιους θεσμούς και σε μια κοινή παγκόσμια ηθική. Οι ενισχυμένοι παγκόσμιοι θεσμοί δεν θα αντικαταστήσουν τις εθνικές ή τοπικές κυβερνήσεις μας, αλλά θα τις ενισχύσουν και θα τις ενδυναμώσουν. Η κρίσιμη διδασκαλία της Εκκλησίας για την επικουρικότητα (Subsidiarity) ως τρόπο κοινωνικής τάξης, απαιτεί την ανάθεση της πολιτικής ευθύνης στο επίπεδο που βρίσκεται πλησιέστερα στον λαό, όπου αυτή η ευθύνη μπορεί να είναι αποτελεσματική. Αυτή η έννοια ισχύει τόσο για τον ΟΗΕ όσο και για την παγκόσμια ηθική. Επιπλέον, σε παγκόσμιο επίπεδο, η Εκκλησία πάντα μιλούσε για μια «διεθνή κοινότητα», εννοώντας ότι πρέπει να στοχεύουμε σε μια πραγματική οικογένεια εθνών, βασισμένη στον αμοιβαίο σεβασμό και τα κοινά προβλήματα.
Ο ΟΗΕ δεν πρέπει να στοχεύει στην υποκατάσταση των εθνών και των θρησκευτικών κοινοτήτων μας, αλλά στην υποστήριξη των εθνών, των θρησκευτικών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών για την επίτευξη όσων δεν μπορούν να επιτύχουν στο επίπεδο διακυβέρνησής τους. Οι προτεραιότητες του ΟΗΕ περιλαμβάνουν παγκόσμιες δράσεις για τη σταθεροποίηση του κλιματικού συστήματος της Γης, την προστασία των ωκεανών, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την προώθηση του πυρηνικού αφοπλισμού, τον τερματισμό των πολέμων μεταξύ των εθνών, τη μεταρρύθμιση της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής, τον τερματισμό της ακραίας φτώχειας με εξωτερική βοήθεια, όπου αυτό είναι απαραίτητο, και γενικά
Ομοίως, μια νέα παγκόσμια ηθική δεν πρέπει να στοχεύει στην επιβολή ομοιομορφίας κοινωνικών αξιών, θρησκευτικών πεποιθήσεων ή πολιτισμικών κανόνων σε πολύ διαφορετικές κοινωνίες. Αντίθετα, η παγκόσμια ηθική πρέπει να στοχεύει στον τερματισμό των πολέμων, στη διασφάλιση των ίσων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας όλων των εθνών, στη διάδοση της ευημερίας μέσω της μεταρρύθμισης της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής και στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ όλων των εθνών, θρησκειών και εθνοτικών ομάδων για την επίτευξη του Οι προεξέχουσες αρετές για την ειρήνη μεταξύ των κοινοτήτων περιλαμβάνουν τον αμοιβαίο σεβασμό, τη συμπόνια, την ενσυναίσθηση, την καλοσύνη, τη δικαιοσύνη και την αμεροληψία, αρετές που τονίζονται στη μεγάλη σοφία των αρχαίων σοφών και των θρησκειών του κόσμου. Τέτοιες αρετές, όπως διδάσκει η Εκκλησία, πηγάζουν από τη Χάρη του Θεού.
Η Εκκλησία έχει μια μοναδική αποστολή στην προώθηση του νέου ηθικού πολυμερισμού. Η Εκκλησία χρησιμοποιεί τις καλές της υπηρεσίες και την παγκόσμια καλή της θέληση για να βοηθήσει στη διαμεσολάβηση και την επίλυση των μακροχρόνιων συγκρούσεων. Οι φιλανθρωπικές δράσεις της Εκκλησίας μέσω πολλών οργανώσεων και πρωτοβουλιών της βάσης ανακουφίζουν τον πόνο και παρέχουν πρότυπα για τους άλλους. Οι ακαδημίες και τα συμβούλια της Εκκλησίας παρέχουν ανάλυση με βάση αρχές για τις ηθικές ανάγκες της εποχής μας. Οι κοινωνικές διδασκαλίες της Εκκλησίας αποτελούν κληρονομιά για όλη την ανθρωπότητα.
Η Εκκλησία έχει τη μοναδική δυνατότητα να συγκεντρώνει τους θρησκευτικούς ηγέτες του κόσμου μαζί με πολιτικούς ηγέτες, ακαδημαϊκούς και την κοινωνία των πολιτών στην κοινή επιδίωξη του κοινού καλού. Στο Ιωβηλαίο Έτος 2025 και ένα χρόνο πριν από την 40ή επέτειο της Παγκόσμιας Ημέρας Προσευχής για την Ειρήνη στην Ασίζη, που συγκάλεσε ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ το 1986, μπορούμε να προσβλέπουμε με ελπίδα στη γέννηση μιας νέας εποχής ειρήνης, βασισμένης στις παγκόσμιες αρετές και τον κοινό σκοπό, και αντλώντας από τις κοινωνικές διδασκαλίες της Εκκλησίας για να συμβάλουμε στην υλοποίηση της νέας εποχής.
Πηγή: Βατικανό, https://www.pass.va/en/events/2025/interreligious_geopolitical_visions/final_statement.html
