Οι σαρωτικές οικονομικές και στρατιωτικές κυρώσεις του ΟΗΕ επιβλήθηκαν εκ νέου στο Ιράν – 10 χρόνια μετά την άρσή τους σε μια ιστορική διεθνή συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Τα νέα μέτρα τέθηκαν σε ισχύ καθώς οι τρεις Ευρωπαίοι εταίροι της συμφωνίας – το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία – ενεργοποίησαν τον λεγόμενο μηχανισμό «snapback», κατηγορώντας το Ιράν για «συνεχιζόμενη πυρηνική κλιμάκωση» και έλλειψη συνεργασίας.
Το Ιράν ανέστειλε τις επιθεωρήσεις των πυρηνικών του εγκαταστάσεων – μια νομική υποχρέωση βάσει των όρων της συμφωνίας του 2015 – αφού το Ισραήλ και οι ΗΠΑ βομβάρδισαν αρκετές από τις πυρηνικές εγκαταστάσεις και τις στρατιωτικές του βάσεις τον Ιούνιο.
Ο πρόεδρός του, Μασούντ Πεζεσκιάν, επέμεινε την περασμένη εβδομάδα ότι η χώρα δεν είχε καμία πρόθεση να αναπτύξει πυρηνικά όπλα.
Η επαναφορά των κυρώσεων – την οποία ο Πεζεσκιάν χαρακτήρισε «άδικη, άδικη και παράνομη» – είναι το τελευταίο πλήγμα σε μια συμφωνία που χαρακτηρίστηκε ως σημείο καμπής στις δυτικές σχέσεις με το εδώ και καιρό αποστρακισμένο ισλαμικό έθνος όταν επιτεύχθηκε για πρώτη φορά.
Το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) θέτει όρια στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, στα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του και στην ποσότητα έρευνας και ανάπτυξης που μπορεί να αναλάβει.
Στόχος του είναι να επιτρέψει στο Ιράν να αναπτύξει την πυρηνική του υποδομή χωρίς να στραφεί στην κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Το Ιράν ενέτεινε την απαγορευμένη πυρηνική του δραστηριότητα αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας ως πρόεδρος το 2016.
Έχει επικρίνει επανειλημμένα τη συμφωνία, η οποία διαπραγματεύτηκε υπό τον προκάτοχό του Μπαράκ Ομπάμα, ως ελαττωματική, υποσχόμενος να διαπραγματευτεί καλύτερους όρους.
Ο βομβαρδισμός πυρηνικών εγκαταστάσεων από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ τον Ιούνιο είχε ως στόχο να ανατρέψει μέρος της πυρηνικής προόδου του Ιράν, καθώς και να το τιμωρήσει για τον εξοπλισμό περιφερειακών πληρεξουσίων που έχουν επανειλημμένα επιτεθεί στο Ισραήλ.
Ενώ ο Τραμπ είπε ότι αυτά είχαν προκαλέσει «μνημειώδη ζημιά», άλλοι αμφισβήτησαν τον βαθμό στον οποίο είχαν εμποδίσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το Ιράν δήλωσε ότι οι επιθέσεις «άλλαξαν ριζικά την κατάσταση» και κατέστησαν τη διεθνή υποστήριξη για την πυρηνική συμφωνία «παρωχημένη».
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι που παραμένουν συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας εξακολουθούν να ελπίζουν ότι οι διαπραγματεύσεις θα οδηγήσουν σε μια ύφεση των εντάσεων.
«Καλούμε το Ιράν να απόσχει από οποιαδήποτε κλιμακωτική ενέργεια», ανέφεραν σε κοινή δήλωση, προσθέτοντας: «Η επαναφορά των κυρώσεων του ΟΗΕ δεν είναι το τέλος της διπλωματίας».
Οι συνομιλίες μεταξύ των τριών χωρών και του Ιράν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ νωρίτερα αυτή την εβδομάδα δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε μια συμφωνία που θα καθυστερούσε την επαναφορά των κυρώσεων.
Οι υπουργοί Εξωτερικών της λεγόμενης E3 δήλωσαν ότι «δεν είχαν άλλη επιλογή» από το να ενεργοποιήσουν τη διαδικασία επαναφοράς, καθώς το Ιράν είχε «παραβιάσει επανειλημμένα» τις δεσμεύσεις του.
Ανέφεραν την αποτυχία του Ιράν να «λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες μας, ούτε να ικανοποιήσει τα αιτήματά μας για παράταση, παρά τον εκτεταμένο διάλογο».
Συγκεκριμένα, ανέφεραν την άρνηση της Τεχεράνης να συνεργαστεί με τον πυρηνικό επόπτη του ΟΗΕ, τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ).
«Το Ιράν δεν έχει εξουσιοδοτήσει τους επιθεωρητές του ΔΟΑΕ να ανακτήσουν την πρόσβαση στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, ούτε έχει συντάξει και διαβιβάσει στον ΔΟΑΕ έκθεση που να αναφέρει το απόθεμά του σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού», αναφέρει η δήλωση.
Η αναστολή των επιθεωρήσεων του ΔΟΑΕ ξεκίνησε μετά τους βομβαρδισμούς ΗΠΑ/Ισραήλ, αλλά ο οργανισμός επιβεβαίωσε την Παρασκευή ότι είχαν συνεχιστεί.
Σε δήλωση την Κυριακή, το Ιράν δήλωσε ότι δεν αναγνωρίζει τις «παράνομες» και «αδικαιολόγητες» κυρώσεις.
Το υπουργείο Εξωτερικών του προειδοποίησε ότι «οποιαδήποτε ενέργεια που αποσκοπεί στην υπονόμευση των δικαιωμάτων και των συμφερόντων του λαού του θα αντιμετωπίσει μια αυστηρή και κατάλληλη απάντηση».
Ο Πεζεσκιάν έχει μετριάσει τις προηγούμενες απειλές για πλήρη αποχώρηση του Ιράν από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Οπλων – αλλά έχει προειδοποιήσει ότι η επιστροφή των κυρώσεων θα θέσει σε κίνδυνο τις διαπραγματεύσεις.
Δήλωσε στους δημοσιογράφους την Παρασκευή ότι η Τεχεράνη θα χρειαστεί διαβεβαιώσεις ότι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις της δεν θα δεχθούν επίθεση από το Ισραήλ προκειμένου να ομαλοποιήσει το πρόγραμμα πυρηνικού εμπλουτισμού της.
Απέρριψε επίσης το αίτημα των ΗΠΑ να παραδώσει όλα τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν με αντάλλαγμα μια τρίμηνη εξαίρεση από τις κυρώσεις, λέγοντας: «Γιατί να βάλουμε τους εαυτούς μας σε μια τέτοια παγίδα και να έχουμε μια θηλιά γύρω από το λαιμό μας κάθε μήνα;»
Οι δυτικές δυνάμεις και η ΔΟΑΕ λένε ότι δεν έχουν πειστεί από την επιμονή του Ιράν ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει καθαρά ειρηνικούς σκοπούς.
