Σε πρόσφατη επίσκεψή μου στο Πεκίνο, είχα την ευκαιρία να περάσω αρκετό χρόνο στο Πάρκο Ρίταν, ένα από τα παλαιότερα πάρκα στην καρδιά του Πεκίνου, στην περιοχή Τσαογιάνγκ. Η ονομασία «Ρίταν» σημαίνει κυριολεκτικά Ναός του Ήλιου. Ήταν ένας από τους πέντε διάσημους βωμούς της πόλης που χτίστηκε το 1530 και ο χώρος όπου οι αυτοκράτορες προσέφεραν θυσίες στον Ήλιο κατά τη διάρκεια των δυναστειών Μινγκ και Τσινγκ (1368-1911).
Δυστυχώς, τα αρχαία κτίρια καταστράφηκαν με την πάροδο των χρόνων. Όμως, το 1951, η τοπική κυβέρνηση ξεκίνησε την ανακατασκευή του Ναού του Ήλιου. Το 1956 άνοιξε στο κοινό με έκταση 250.000 τ.μ., εκ των οποίων το 80% καλύπτονται από πράσινο, μετατρέποντάς το σε ένα δημόσιο πάρκο που συνδυάζει την αρχαία ιστορία με σύγχρονες καθημερινές δραστηριότητες.
Χώρος κοινωνικής προσφοράς και αλληλεγγύης
Δίπλα στην είσοδο του πάρκου λειτουργεί ένα μόνιμο κιόσκι εθελοντικής αιμοδοσίας, όπου καθημερινά υπάρχει κόσμος που περιμένει για δωρεά αίματος. Απ’ έξω υπάρχουν αναλυτικές πληροφορίες για τις ομάδες αίματος, τις προϋποθέσεις δωρεάς και όσα χρειάζεται να γνωρίζει κάποιος που επιθυμεί να προσφέρει αίμα. Η παρουσία του χώρου αιμοδοσίας σε τόσο κεντρικό σημείο συνδέει συμβολικά την προσωπική υγεία με την κοινωνική ευθύνη, εντάσσοντας την έννοια της προσφοράς και της αλληλεγγύης μέσα στην καθημερινή ζωή της πόλης.
Μπαίνοντας στο πάρκο, στην είσοδο υπάρχει μια επιγραφή που γράφει «Θεματικό Πάρκο Υγείας», προϊδεάζοντας με, τουλάχιστον εν μέρει, για όσα θα έβλεπα στο εσωτερικό του.
Καθημερινότητα και άθληση στον δημόσιο χώρο
Το Πεκίνο, που παλαιότερα αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα περιβαλλοντικής μόλυνσης, έχει μεταμορφωθεί κυριολεκτικά, επεκτείνοντας τους χώρους πρασίνου του με την κατασκευή νέων πάρκων και τη φύτευση περισσότερων δέντρων. Η κινεζική πρωτεύουσα είδε 35 νέα πάρκα το 2024, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό τους σε 1.100. Το Πάρκο Ρίταν δεν είναι ένα από τα μεγαλύτερα πάρκα της πόλης, αλλά είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αρμονικού συνδυασμού μιας υγιούς καθημερινότητας σε έναν δημόσιο πράσινο χώρο.
Τα τελευταία χρόνια το πάρκο έχει αναβαθμιστεί, διατηρώντας ωστόσο τα πολιτιστικά του χαρακτηριστικά. Αποτελεί καθημερινό σημείο συνάντησης των κατοίκων, όπου από νωρίς το πρωί μπορεί κανείς να συμμετέχει σε ασκήσεις Tai Chi, ομάδες χορού και ήπιες μορφές άσκησης. Στον χώρο υπάρχουν επίσης δωρεάν διαθέσιμες παροχές, όπως γήπεδα badminton, τραπέζια πινγκ πονγκ και τοίχος αναρρίχησης. Επιπλέον, έχουν τοποθετηθεί υπαίθρια όργανα γυμναστικής, που χρησιμοποιούνται από ανθρώπους κάθε ηλικίας. Γενικότερα, η άθληση είναι στοιχείο της καθημερινότητας των Κινέζων και οι τοπικές αρχές έχουν φροντίσει να εγκαταστήσουν ανάλογες παροχές άθλησης σε πολλά σημεία της πόλης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο «έξυπνος» πίνακας άθλησης: όσοι έχουν κατεβάσει τη σχετική εφαρμογή στο κινητό τους μπορούν να βλέπουν σε πραγματικό χρόνο τις επιδόσεις τους να καταγράφονται, ενισχύοντας έτσι μια κουλτούρα συλλογικής, αλλά και τεχνολογικά υποστηριζόμενης, άσκησης στον δημόσιο χώρο.
Σε διάφορα σημεία του πάρκου έχουν τοποθετηθεί πινακίδες με εικόνες και αναλυτικές οδηγίες για σωστή εκτέλεση ασκήσεων stretching. Δεν περιορίζονται μόνο σε γενικές κατευθύνσεις, αλλά προτείνουν πρακτικούς τρόπους ώστε οι ασκήσεις να μπορούν να εφαρμοστούν ακόμη και στον χώρο εργασίας, χρησιμοποιώντας απλά αντικείμενα όπως μια καρέκλα ή ένα γραφείο ως βοηθήματα. Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνει μια αντίληψη που συνδέει την υγεία με την καθημερινότητα και όχι μόνο με τον ελεύθερο χρόνο. Άλλωστε, η ανάπτυξη μιας «Υγιούς Κίνας» βρίσκεται στο επίκεντρο της ατζέντας της κινεζικής κυβέρνησης για την υγιή, οικολογική ζωή.
Αναψυχή για μικρούς και μεγάλους
Η κεντρική λίμνη με το αναψυκτήριο αποτελεί ένα από τα πιο ζωντανά σημεία του πάρκου. Γύρω της συγκεντρώνονται επισκέπτες για περίπατο ή ξεκούραση, ενώ μικρότερες λίμνες υπάρχουν σε άλλα σημεία του χώρου, όπως κοντά στη περιοχή με τα φουσκωτά παιχνίδια για τα παιδιά. Για τους μικρούς επισκέπτες έχει διαμορφωθεί ξεχωριστός χώρος με παιδική χαρά και ένας μικρότερος τοίχος αναρρίχησης, ενισχύοντας και τον οικογενειακό χαρακτήρα του πάρκου και τη διαγενεακή του χρήση.
Αυτό που εντυπωσιάζει είναι ότι το πάρκο δεν γεμίζει μόνο τα Σαββατοκύριακα. Ακόμη και τις καθημερινές, ιδιαίτερα τα μεσημέρια μετά το σχολείο, πολλοί γονείς συνοδεύουν τα παιδιά τους για παιχνίδι και δραστηριότητες. Σε μικρά λοφάκια του πάρκου, υπάρχουν κιόσκια, στα οποία συχνά συγκεντρώνεται κόσμος για να πετάξει χαρταετούς, ένα έθιμο με ρίζες από την αρχαία Κίνα. Η εικόνα των χαρταετών πάνω από τα δέντρα, με φόντο τα ψηλά κτίρια της πόλης, δημιουργεί μια χαρακτηριστική αντίθεση ανάμεσα στη μεγαλούπολη και την αίσθηση ελευθερίας που προσφέρει ο δημόσιος χώρος, ο οποίος εκλείπει όλο και περισσότερο στο αθηναϊκό αστικό τοπίο.
Χώρος μνήμης και πολιτισμού
Παρά τον σύγχρονο χαρακτήρα του ως πάρκο άθλησης και αναψυχής, το Πάρκο Ρίταν διατηρεί τον ιστορικό πυρήνα. Υπάρχει μεγάλος χώρος όπου μπορούν να προσευχηθούν όσοι το επιθυμούν. Παράλληλα, λειτουργεί μια ιστορική-πολιτισμική έκθεση αφιερωμένη στο Ναό του Ήλιου, με εικόνες και πληροφορίες για το πώς ήταν ο χώρος παλαιότερα και πως εξελίχθηκε με το πέρασμα των αιώνων.
Σε πρώτο πλάνο μπαίνει η συμβίωση ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος. Στους μεγάλους πίνακες με τον χάρτη του πάρκου βλέπουμε σχεδιασμένες γάτες, αφού έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην καθημερινότητά του, και όποιος επιθυμεί μπορεί να ενισχύσει οικονομικά τη φροντίδα τους αγοράζοντας αναμνηστικά από το μαγαζί δώρων.
Παρά το γεγονός ότι στο πάρκο διοργανώνονται πολιτιστικές δραστηριότητες, όπως μουσικά φεστιβάλ και ανθοκομικές εκθέσεις την άνοιξη, η εικόνα που αποκομίζει ο επισκέπτης είναι ότι οι εκδηλώσεις εντάσσονται στον χώρο χωρίς να αλλοιώνουν μόνιμα το τοπίο. Δεν παρατηρούνται βαριές ή μόνιμες παρεμβάσεις που να μεταβάλλουν τον χαρακτήρα του πάρκου εις βάρος του φυσικού του περιβάλλοντος ή των ζώων που ζουν σε αυτό.
Μια σύγκριση
Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο αισθητή αν σκεφτεί κανείς αντίστοιχους χώρους στην Ελλάδα, όπου συχνά εποχικές εκδηλώσεις συνεπάγονται προσωρινές κατασκευές και αλλαγές στη διαμόρφωση του χώρου. Στο Πάρκο Ρίταν, αντίθετα, το φυσικό τοπίο φαίνεται να αποτελεί το σταθερό κέντρο γύρω από το οποίο οργανώνονται όλες οι δραστηριότητες. Το πάρκο λειτουργεί ταυτόχρονα ως τόπος άσκησης, συνάντησης και ιστορικής μνήμης, μια μικρή ανάσα μέσα στη μεγαλούπολη που συνδέει το παρελθόν με το παρόν με φυσικό και αβίαστο τρόπο.
Εάν επιχειρούσε κανείς μια διακριτική σύγκριση με έναν αντίστοιχο χώρο στην Ελλάδα, όπως το Πεδίον του Άρεως στην Αθήνα, που έχει παρόμοια έκταση, η διαφορά δεν θα εντοπιζόταν στο μέγεθος αλλά στο τρόπο χρήσης. Στο Πάρκο Ρίταν ο δημόσιος χώρος μοιάζει διαρκώς ενεργός: άσκηση, παιχνίδι, πολιτισμός, τεχνολογία, κοινωνική προσφορά συνυπάρχουν οργανικά. Η σύγκριση δεν αφορά την αισθητική, αλλά τη φιλοσοφία: το πώς αντιλαμβάνεται μια πόλη τον δημόσιο χώρο, ως απλό (και διαρκώς μειούμενο) τόπο διέλευσης ή ως καθημερινό πεδίο συλλογικής ζωής.
