Αν και η τρέχουσα σκακιστική δραστηριότητα δεν αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα της στήλης, στιγμιότυπά της φρονώ ότι έχουν αξία σχολιασμού, είτε λόγω του χαρακτήρα έκπληξης που προσφέρουν, είτε επειδή συνομιλούν με την ιστορία του παιχνιδιού.
Η ομορφιά και η πολιτική
Στις 26 Μαρτίου η διεθνής μετρ Λίλιτ Μάκρτσιαν δημοσίευσε στον προσωπικό λογαριασμό της στο Facebook μια επιστολή της γκραν μετρ Κατερίνα Λάχνο προς τον πρόεδρο της Παγκόσμιας Σκακιστικής Ομοσπονδίας με την οποία ανακοίνωνε τη μη συμμετοχή της στο επερχόμενο τουρνουά της ομοσπονδίας που εντασσόταν στην σειρά του Γκραν Πρι. Η Λάχνο, Ρωσίδα γεννημένη στην Ουκρανία, που δεν έχει εγκαταλείψει τη χώρα ούτε έχει καταδικάσει ευθέως την εισβολή στην Ουκρανία, δηλώνει ότι προχωρά σε αυτή την κίνηση γιατί θεωρεί ότι η αναμέτρησή της εναντίον της Γερμανίδας Πάετς στο Μονακό δεν πήρε το θεσπισμένο από τη διοργάνωση βραβείο της ωραιότερης παρτίδας (το λεγόμενο brilliancy prize) καθαρά για πολιτικούς λόγους.
Ήταν το 1876 στη Νέα Υόρκη όταν και το βραβείο ωραιότητας έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή του στα σκακιστικά τουρνουά. Μια επιτροπή μελετούσε τις παρτίδες και έδινε το βραβείο στην ομορφότερη. Επειδή ωστόσο η ομορφιά δεν είναι ποσοτικά μετρήσιμη, δεν λείπουν διαχρονικά τα παράπονα για τα κριτήρια που κάθε φορά εφαρμόζονται. Είναι όμορφη μια παρτίδα με λάθη; Χωρίς λάθη ωστόσο πώς θα προκύψουν οι επιθετικές δυνατότητες που οδηγούν σε περίκομψες θυσίες; Το θέμα δεν έχει -ευτυχώς- ξεκάθαρη απάντηση. Αξίζει να σημειώσουμε, για τους λάτρεις της στατιστικής, ότι υπάρχουν περιπτώσεις που το βραβείο ωραιότητας έχει δοθεί σε παρτίδα που έχει λήξει ισόπαλη. Ένα από τα κορυφαία παραδείγματα είναι η παρτίδα Μίζες εναντίον Πίλσμπουρι από τη Βιέννη του 1903, ένα τουρνουά αφιερωμένο στα γκαμπί. Η επιτροπή, όπως μας μεταφέρει ο Έντουαρντ Γουίντερ, έκρινε ότι η ευφυής επίθεση συνάντησε μια εξίσου όμορφη άμυνα, επομένως το τελικό ισόπαλο αποτέλεσμα είναι πανέμορφο. Και αξιοβράβευτο.
Τα τελευταία χρόνια τα βραβεία ωραιότητας εκλείπουν -και η περίπτωση Λάχνο είναι ένας καλός λόγος υπενθύμισης της δυσκολίας που συναντά κανείς όταν η υποκειμενική κρίση δεν είναι απλώς αισθητικής αλλά και πολιτικής φύσεως. Η Λάχνο δεν θα έδινε μεγαλύτερη έκταση στο θέμα, υποστηρίζει η ίδια, αν η ΦΙΝΤΕ δεν επέμενε ότι η άρνησή της να παίξει στην Ινδία μετά το Μονακό οφείλεται αποκλειστικά σε προσωπικούς λόγους. Κάνοντας δημόσια την επιστολή της στη ΦΙΝΤΕ, η Ρωσίδα θέτει το πρόβλημά της με την επιτροπή στις σωστές του διαστάσεις.
Τα πράγματα περιπλέκονται ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι το βραβείο που δεν πήρε η Λάχνο το κέρδισε η Αλεξάνδρα Κόστενιουκ, η οποία έχει εγκαταλείψει τη Ρωσία και διαβιοί στο… Μονακό. Μια όμορφη περίπτωση συνάντησης του παγκόσμιου με το τοπικό. Μήπως, λένε πολλοί, δεν είναι το γεωπολιτικό διακύβευμα αυτό που στέρησε το βραβείο από τη Λάχνο, αλλά η τοπικιστική προκατάληψη; Έχοντας παίξει πάμπολλες παρτίδες με την τοπική ομάδα η Κόστενιουκ είναι μια τοπική ηρωίδα και αυτό σίγουρα κάνει την επιλογή να βαρύνεται και με ένα συναισθηματικό κριτήριο. Σε κάθε περίπτωση, η Κόστενιουκ είναι αυτή που απολαμβάνει ένα πολυτελές ρολόι Cartier -στο Μονακό βρισκόμαστε, τα βραβεία δεν είναι απλώς συμβολικά αλλά απολύτως υλικά.
H καρδούλα τους (δεν) το ξέρει
Το σκάκι είναι ένα δύσκολο στην παρακολούθησή του άθλημα. Δύσκολο όχι επειδή είναι μη κατανοητό (αλήθεια, έχει καταλάβει κανείς από εσάς πώς ακριβώς παίζεται το μπέιζμπολ;), αλλά επειδή, στις κανονικές του συνθήκες, απαιτεί πολύ χρόνο. Ποιος είναι διατεθειμένος να αφιερώσει 5 ώρες από τη ζωή του παρακολουθώντας μια παρτίδα; Η αύξηση των διοργανώσεων τουρνουά μικρότερης διάρκειας (ράπιντ π.χ.) δεν νομίζω ότι είναι άσχετη και με αυτόν τον παράγοντα.
Δύσκολο μοιάζει το σκάκι και επειδή σε υψηλό επίπεδο μοιάζει βαρετό. Προετοιμασμένες θέσεις από το σπίτι, υψηλό επίπεδο, λίγα λάθη. Γι’ αυτό η (και εμπορική) απάντηση είναι η γιγάντωση του Freestyle Chess, αυτού που κάποτε λέγαμε «Φίσερ 360». Πρόκειται για παρτίδες που ξεκινάνε με παραλλαγές στην αρχική τοποθέτηση των πεσσών, έτσι ώστε να μην μπορεί να υπάρξει προετοιμασία κατά το άνοιγμα, άρα η έκπληξη και η αυθόρμητη δημιουργικότητα να υπερισχύουν.
Γρήγορα χρονικά όρια, πρωτότυπες θέσεις στη σκακιέρα: αυτά είναι όσα μπορεί το ίδιο το άθλημα να κάνει για να φανεί πιο ελκυστικό. Ύστερα μπαίνει η σκηνοθεσία. Σε πολλά τουρνουά πλέον υπάρχουν δωμάτια εξομολόγησης, όπου ο παίκτης σχολιάζει την παρτίδα και τα συναισθήματά του την ώρα που η παρτίδα εξελίσσεται. Ναι, σωστά θυμάστε, αυτό είναι κάτι που είχε ξεκινήσει από το BigBrother, και με την ίδια λογική: να εισχωρήσει ο θεατής στο μυαλό του παίκτη και έτσι να βαριέται λιγότερο να παρακολουθεί. Επιπρόσθετα, ο παρουσιαστής θα έχει και μια ακόμα αφορμή για σχολιασμό, γεμίζοντας πολύτιμο τηλεοπτικό χρόνο.
Για μένα ωστόσο η πιο ενδιαφέρουσα προσθήκη στον κόσμο της σκακιστικής αναμετάδοσης είναι ο δείκτης καρδιακών παλμών των παικτών. Κάνοντας την εμφάνιση του στο Γκραν Πρι της Φίντε το 2022, έχει πλέον γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της σειράς Freechess (εκεί άλλωστε κατοικοεδρεύει κυρίως πλέον ο Μάγκνους Κάρλσεν). Αν κάποτε έπρεπε να περιμένεις τον παίκτη να σχολιάσει κατόπιν εορτής το πώς ένιωσε στην κίνηση 40 όταν θυσίασε τον Πύργο, τώρα πια μπορείς να το ξέρεις αμέσως κοιτώντας απλά την καρδιά του (κάτι πιο άμεσο και ακριβές ακόμα και από τη λάιβ εξομολόγηση, όπου υπάρχει η πιθανότητα του ψεύδους -αλήθεια, ένα τεστ αλήθειας δεν θα ήταν κακή προσθήκη).
Πέρα από το σχετικά απογοητευτικό γεγονός ότι μοιάζουμε να μην έχουμε καμία πίστη στο προϊόν έτσι ώστε να προσπαθούμε να το διαφοροποιούμε συνεχώς για να τραβήξουμε πελάτες, η χρήση της μέτρησης των καρδιακών παλμών των παικτών έχει μια χρησιμότητα. Ελέγχει τη θεωρία του αγχωτικού χαρακτήρα του παιχνιδιού. Για την ακρίβεια προσφέρει ένα κριτήριο ελέγχου και διαχωρισμού των παικτών.
Εξηγούμαι: μια από τις πιο εντυπωσιακές μετρήσεις που συνέβη στο Παρίσι αφορά την παρτίδα Κέιμερ-Κάρλσεν. Την ώρα που ο νεαρός Γερμανός είχε πάνω από 100 παλμούς, ο πρώην παγκόσμιος πρωταθλητής είχε με το ζόρι πάνω από 40. Εντυπωσιακό. Γενικά, είναι ίδιον του μεγάλου παίκτη να μην επηρεάζεται από την εξέλιξη της μάχης, κρατώντας το θυμικό και το αίμα του σε ομαλές ροές. Η απόλυτη συγκέντρωση που απαιτεί το άθλημα δεν βοηθά μόνο τον νου αλλά και την καρδιά, που πρέπει να είναι από πάγο, αδιάφορη απέναντι στις εξελίξεις, ώστε να κάνει το μυαλό να παίρνει φωτιά.
Ένας από τους τελευταίους της παλιάς γενιάς
Σίγουρα δεν έχετε ποτέ σκεφτεί το ερώτημα αν ένας εν ενεργεία πρόεδρος της Παγκόσμιας Σκακιστικής Ομοσπονδίας έχει κερδίσει σε επίσημη παρτίδα εν ενεργεία παγκόσμιο πρωταθλητή. Για να πω την αλήθεια, ούτε κι εγώ το είχα σκεφτεί, μέχρι την αναγγελία θανάτου του Ισλανδού γκραν μετρ ΦρίντικΌλαφσον, στις 4 Απριλίου. Ο Όλαφσον διατελέσας προέδρος της ΦΙΝΤΕ από το 1978 έως το 1982, κέρδισε τον Ανατόλι Κάρποβ στο Μπουένος Άιρες το 1980. Διαδεχόμενος στην προεδρία της ΦΙΝΤΕ τον Μάξ Όιβε, ο Όλαφσον ήταν και ο τελευταίος μεγάλος παίκτης που έγινε και παράγοντας. Έκτοτε οι παράγοντες είναι ζήτημα αν ξέρουν τους κανόνες.
Γεννημένος 90 χρόνια πριν, το 1935, ο Ισλανδός υπήρξε ένας από τους κορυφαίους 30-40 παίκτες στον κόσμο της περίοδο από το 1955 έως το 1980, έχοντας κερδίσει σχεδόν όλα τα μεγάλα ονόματα της περιόδου. Πέρα από τον Κάρποβ, που ήδη αναφέραμε, οι Τιγκράν Πετροσιάν, Μίσα Ταλ, Μπόμπι Φίσερ, Πολ Κέρες, Βίκτορ Κορτσνόι, Γιούρι Γκέλερ υπήρξαν μερικοί μόνο από τους παίκτες της ελίτ που υπέκυψαν στον Όλαφσον.
Γινόμενος ο πρώτος Ισλανδός γκραν μετρ το 1958 ο Όλαφσον συνέβαλε στην είσοδο της χώρας στον σκακιστικό χάρτη, η οποία και κορυφώθηκε φυσικά με τη διεξαγωγή στο Ρέικιαβικ του ματς του αιώνα, ανάμεσα στον Μπόρις Σπάσκι και τον Μπόμπι Φίσερ. Ψηλός, ξανθός με θερμό χαμόγελο, ο Όλαφσον υπήρξε πέρα από καλός παίκτης και αγαπητή προσωπικότητα, παρέμεινε δε ενεργός στα σκακιστικά πράγματα μέχρι και τον θάνατό του.
Αυτό που ίσως έχει τη μεγαλύτερη σημασία για εμάς τους κοινούς θνητούς είναι ότι ο Φρίντρικ Όλαφσον αποτέλεσε έναν από τους τελευταίους ερασιτέχνες που ανέβηκαν τόσο ψηλά. Με σπουδές νομικής άσκησε το επάγγελμα ενεργά, πράγμα που σημαίνει ότι είχε στη διάθεσή του χρόνο για λίγα τουρνουά κάθε χρόνο. Σήμερα, εποχή όπου το σκάκι είναι κανονικό άθλημα κάτι τέτοιο φαντάζει αδιανόητο. Σε καμία περίπτωση βέβαια δεν θα υποστήριζα ότι το ποτάμι μπορεί (ή πόσο μάλλον θα έπρεπε) να γυρίσει πίσω. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο δεν βλάπτει κάπου κάπου να νοσταλγούμε τις πιο «αθώες» εποχές.
Η λύση του προβλήματος του προηγούμενου κειμένου
Πριν δύο βδομάδες είχαμε αφήσει στον αναγνώστη και την αναγνώστρια ένα ματ σε 3, του ΝταβίντΠρσεπιούρκα.
Εδώ η λύση:
1.Qc8!Nxf3
1…Rxc82.Nh5Nxf33.Nf4#
1…Nxc82.Nxd5Nxf33.Nf4#
1…Qxc82.Nxd3Nxf33.Nf4#
1…Bxc82.Ng6Nxf33.Nf4#
1…Nd72.Nxd5Nxf33.Nf4#
1…Bd72.Ng6Nxf33.Nf4#
1…Rg82.Qxf5+Rg43.Qxg4#
2.Qxf5+Kg23.Qxf3#
