Όσα ακολουθούν μας «ταξιδεύουν» από τα στούντιο της Καλιφόρνιας μέχρι τα γραφεία της ΓΑΔΑ, όπου η μάσκα υπηρετεί το ίδιο αφεντικό! Μιλάμε για μια ενιαία βιομηχανία παραγωγής ανημπόριας που μας θέλει θεατές του ίδιου μας του βίου.

Τις γιορτινές μέρες του χειμώνα, θυμάμαι πάντα την ταινία «Batman Returns» του Τιμ Μπάρτον, που κυκλοφόρησε το 1992 και που η υπόθεσή της εκτυλίσσεται τις ημέρες των εορτών.

​Γι’ αυτό και αναπόφευκτα πάει ο νους μου στο γεγονός ότι, μετά το 1992 και με φωτεινή εξαίρεση την εν λόγω ταινία, όποτε θίγεται σε ταινίες και σειρές το ζήτημα του να φοράει κανείς μάσκα – ιδίως όταν επιλέγει να υπερασπίσει το δίκαιο, την ελευθερία και την ασφάλεια των πολλών και αδύναμων κρύβοντας το πρόσωπό του – το Χόλυγουντ το κάνει διαπιστωμένα:

• ​για να δικαιώσει τις μάσκες,
• ​για να δικαιολογήσει την επιλογή του να κρύβει κανείς την αληθινή του ταυτότητα ακόμη κι όταν λειτουργεί υπέρ του συνόλου,
• ​για να παρουσιάσει το Σύστημα υπό την λογική «Τι να κάνουμε; Άδικο–ξεάδικο αυτό έχουμε, μ‘ αυτό πορευόμαστε και μ‘ αυτό θα πορευτούμε» και πάνω απ’ όλα
• ​για να πείσει ότι οι πολλοί, είμαστε αδύναμοι μπροστά στο Σύστημα και μπρος στους κανόνες και τις επιβολές των ισχυρών του.

​Και το ξέρουμε όλοι πως και η επανάληψη είναι μήτηρ της μαθήσεως και πως «πες πες το κοπέλι, κάνει την κυρά και θέλει»…

​Ο λόγος κυρίως για την κορυφαίας κινηματογραφικής ποιότητας «Τριλογία Batman» από τον Κρίστοφερ Νόλαν και για τις εξίσου κορυφαίες σειρές της Marvel, τα «Daredevil» και «Daredevil: Born Again».

​Δεν επέλεξα τυχαία τον Batman και τον Daredevil.

​Αυτοί, δεν είναι ήρωες με υπερφυσικές δυνάμεις όπως ο Superman ή ο Spiderman.

​Είναι «κανονικοί» άνθρωποι και γι’ αυτό γίνονται κατ’ άτομο μα και μαζικά πιο πειστικοί σ’ όλα τα παραπάνω. Επειδή ο θεατής μπορεί να ταυτιστεί ευκολότερα μαζί τους.

​● Ο Batman ζει στην πόλη Γκόθαμ που είναι κατ’ ουσίαν η Νέα Υόρκη με εγκληματικότητα αντίστοιχα μπόλικη.

​Πρόκειται για τον καρακαταζάμπλουτο Μπρους Γουέιν. Οι γονείς του δολοφονήθηκαν μπροστά στα μάτια του όταν ο ίδιος ήταν σε μικρή ηλικία. Έτσι, τον μεγάλωσε πλουσιοπάροχα ο μπάτλερ της οικογένειας στην έπαυλη των γονιών του, που «δόξα νά ‘χει» ο οικονομικά εύρωστος όμιλος επιχειρήσεων του μεγιστάνα πατέρα του…

​Απ’ όταν ενηλικιώθηκε, ασχολήθηκε κι αυτός με τον όμιλο του μπαμπά μη και χαθεί το «μεγιστανιλίκι» και επιπλέον, έχει στα χέρια του και ακυκλοφόρητες τεχνολογίες αιχμής γιατί απλά, ως καρακαταζάμπλουτος που ‘ναι, μπορεί. Άλλωστε, η εταιρία κατασκευής τους του ανήκει κι είναι μάλιστα απ’ τις «κρυφές» εταιρίες του ομίλου.

​Εδώ που τα λέμε, απ’ το να ενέδινε στο gaming για να ξεχνά το παιδικά του τραύμα, καλύτερα Batman…

​Τώρα, αν και το «Batman» μεταφράζεται ως «Ο Άνθρωπος Νυχτερίδα» ή ως «Νυχτεριδάνθρωπος», σε απόλυτα ελεύθερη απόδοση θα ήταν «Ο Άνθρωπος της Νύχτας» ή «Ο Ξενύχτης». Αυτό θα πει ότι τις πρώτες του ταινίες θα τις είχε σκηνοθετήσει ο Δαλιανίδης, τον ήρωα θα τον ενσάρκωνε μάλλον ο Νίκος Κούρκουλος κι ότι η μουσική των ταινιών θα ‘χε από Α/φές Μπρόγιερ, Σακελλαρίου και Γαβαλά –σήμερα πια Άντζελα, Στανίση, Πάολα κι Αργυρό με guest την Κίμπερλι Γκιλφόιλ σε χορογραφίες Δημήτρη Παπάζογλου– ενώ ο ίδιος ο Batman θα ‘χε πλέον να αντιμετωπίσει τον αδέκαστο υπουργό Μιχάλη Χρυσοχοΐδη… Οπότε, ο θεός φύλαξε κι εμάς και τον Batman!

​● Ο Daredevil απ’ την άλλη, είναι λαϊκών καταβολών.

​Το «Daredevil» μπορεί να αποδωθεί στα Ελληνικά ως «Δαίμονας που Τολμά», ως «Διαβολοφυγάς» ή ακόμη και ως «Καταφρονητής του Χάρου» σε απόλυτα ελεύθερη απόδοση.

​Ονομάζεται Ματτ Μέρντοκ, έχει Ιρλανδική καταγωγή κι είναι κατ’ επάγγελμα δικηγόρος αλλά της «πείνας», γιατί αναλαμβάνει να υπερασπίζεται κυρίως φτωχούς.

​Σε πολύ μικρή ηλικία έχασε την όρασή του σε ατύχημα, με αποτέλεσμα να έχουν οξυνθεί όλες οι υπόλοιπες αισθήσεις του, όπως ακριβώς γνωρίζουμε ότι όντως συμβαίνει και στην πραγματική ζωή σε συνανθρώπους μας με απώλεια μιας εκ των αισθήσεών τους.

​Το ίδιο συνέβη πολλές φορές, μα από διαφορετικά αίτια και σε ταινίες με πρωταγωνιστές τον Νίκο Ξανθόπουλο και την Μάρθα Βούρτση, αλλά και πάλι… ο θεός φύλαξε κι εμάς και τον Daredevil!

​Όσον αφορά στα κόμικς, το χημικό υγρό που έπεσε επάνω στον ανήλικο Ματτ Μέρντοκ και τον τύφλωσε, έπαιξε ρόλο στην όξυνση των αισθήσεών του αλλά στις σειρές, αυτό υφίσταται πιο πολύ αδιόρατα, ως υπόνοια, οπότε ο νους κάθε θεατή, αντιλαμβάνεται τον ήρωα ως οικειότερο προς τον ίδιον κι έτσι, η ταύτιση μαζί του είναι σχεδόν «αυτόματη» και άκρως αποτελεσματική.

​Επιπλέον του έτυχε να τον αναλάβει για χρόνια ένας επίσης τυφλός τύπος, που όχι μονάχα τον ενθάρρυνε και τον βοήθησε να οξύνει τις αισθήσεις του στο έπακρο, αλλά τον εκπαίδευσε κιόλας άριστα στις πολεμικές τέχνες.

​Εν τω μεταξύ, η μητέρα του τον παράτησε απ’ όταν ήταν βρέφος και ο μποξέρ πατέρας του πέθανε πολύ νωρίς.

​Γι’ αυτό και μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο ενορίας Καθολικών Χριστιανών στην υπαρκτή περιοχή της Νέας Υόρκης ονόματι «Χελς Κίτσεν» («Το Καζάνι της Κόλασης» ή «Το Μαγεριό της Κολάσεως»), όπου και στην πραγματική ζωή σφίζει από ακραία εγκληματικότητα (εξού και τ’ όνομα) – πολλώ δε μάλλον στο «σύμπαν» του Daredevil.

​Ναι, το κοινό αυτών των δύο ηρώων είναι η «βαριομοιρία» από μικρή ηλικία, που και στις δύο περιπτώσεις οδήγησε στο να επιλέξουν συνειδητά την υπεράσπιση των πολλών και αδύναμων, όντες κάτοικοι πόλεων που μαστίζονται από ακραία εγκληματικότητα.

Το «Σύνδρομο της Μάσκας» ή Όταν το Σύστημα φοράει Spandex

Εδώ λοιπόν είναι που  αρχίζουν οι «ομορφιές»…

Ο Μπρους και ο Ματτ, παρότι ο ένας έχει για πορτοφόλι το ΑΕΠ της Ελβετίας και ο άλλος μετά βίας πληρώνει το ρεύμα στο δικηγορικό του γραφείο, καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: «Για να σώσω τον κόσμο, πρέπει να του κρύβομαι»!

​Και το Χόλυγουντ «τρίβει τα χέρια του», γιατί η μάσκα είναι το τέλειο άλλοθι! Από τη μία, σου λέει πως ο νόμος είναι τυφλός (σαν τον Ματτ), αλλά από την άλλη, σου ψιθυρίζει πως ο νόμος είναι και άχρηστος, οπότε «χρειάζεται» ένας μασκοφόρος τσαμπουκάς για να κάνει τη «βρώμικη δουλειά».

​Ιδίως στην τριλογία του Νόλαν, ο Batman δεν είναι απλά ένας τιμωρός υπερασπιστής φτωχών τε και αδυνάμων. Είναι ένας εθελοντής «σερίφης» που δικαιώνει την κρατική ανεπάρκεια. Και το μήνυμα είναι σαφές. «Μην περιμένετε από την αστυνομία ή την δικαιοσύνη. Προσμένετε έναν δισεκατομμυριούχο με ψυχολογικά τραύματα και στολή από κέβλαρ να σας σώσει». Δηλαδή, αν δεν βρεθεί ένας Μπρους Γουέιν να επενδύσει στην… «σωτηρία μας», δεν είμαστε παρά αναλώσιμα στατιστικά στοιχεία στις ειδήσεις των οκτώ…

Η Μάσκα ως «Ιερό Δίκαιο» της Ιδιωτικότητας (των Ισχυρών)

Και μετά έχουμε τον Daredevil.

Ο Ματτ Μέρντοκ, ο «φτωχοδιάβολος της τόλμης», παλεύει με τις ενοχές του στο εξομολογητήριο της Καθολικής ενορίας του, αλλά το βράδυ φοράει στολή και μάσκα και μοιράζει σφαλιάρες.

Γιατί όμως η μάσκα; Διότι το Χόλυγουντ μας πείθει πως η απόκρυψη της ταυτότητάς του «είναι απαραίτητη για να προστατευτούν οι αγαπημένοι του».

​Στην πραγματικότητα όμως, η μάσκα εξυπηρετεί κάτι πολύ πιο σκοτεινό. Τη νομιμοποίηση της ανεξέλεγκτης δράσης!

Γιατί όταν φοράς μάσκα, δεν δίνεις λογαριασμό σε κανέναν. Είσαι μια οντότητα πάνω από το Σύστημα που όμως, επί της ουσίας, διατηρείς με τη δράση σου το Σύστημα ως έχει.

​Παρατηρήστε λοιπόν τώρα το εξής οξύμωρο. Ο Batman και ο Daredevil πιάνουν τον κακό, τον σαπίζουν στο ξύλο και μετά τον παραδίδουν στην ίδια αστυνομία και στα ίδια δικαστήρια που λίγο πριν μας έδειξαν ότι είναι διεφθαρμένα μέχρι το κόκκαλο! Ο καρακαταζάμπλουτος κι ο φτωχάντζας σκέφτονται και πράττουν ακριβώς το ίδιο! Όπως όταν ένας οικοδόμος ή ένας δάσκαλος ψηφίζουν τα ίδια αστικά κόμματα που ψηφίζει κι ένας Λάτσης ή ένας Κοπελούζος…

Κι αν όλα αυτά, ένα προς ένα, δεν είναι η επιτομή του προεκλογικού «Είμαστε όλοι Έλληνες» (εννοώντας πλούσιοι και φτωχοί μαζί…) του πάμπλουτου και καρακαταδεξιού Πάνου Καμμένου που συγκυβέρνησε με την μη Κομμουνιστική Αριστερά(;), τότε, δεν ξέρω τί άλλο μπορεί να ‘ναι…

Είναι σαν να μας λένε «Το Σύστημα μπάζει από παντού, αλλά η λύση δεν είναι να το αλλάξετε εσείς οι πολλοί συνειδητά, από κοινού κι οργανωμένα. Η λύση είναι να εμφανιστεί ένας μασκοφόρος σωτήρας–μεσσίας που θα μπαλώσει μερικές τρύπες, για να συνεχίσει το καράβι να βουλιάζει με το πάσο του». Κι αν και αυτό με τη σειρά του δεν σας παραπέμπει στον προσωπολατρικό μεσσιανισμό που υιοθέτησε η μη Κομμουνιστική Αριστερά(;) στο πρόσωπο του «σωτήρα» Τσίπρα, ο οποίος συγκυβέρνησε με τον Batman… συγγνώμη, με τον Πάνο Καμμένο ήθελα να πω… τότε, ούτε το που αλλού μπορεί να σας παραπέμπει μπορώ να φανταστώ…

​Ο Θεατής στο ρόλο του «Κλακαδόρου»

​Το Χόλυγουντ, με μεγάλες δόσεις καυστικού κυνισμού, μας εκπαιδεύει να είμαστε οι κομπάρσοι που χειροκροτούν στις αίθουσες μα κι απ’ το πεζοδρόμιο. Μας δείχνει ότι ο καθημερινός άνθρωπος στις ταινίες αυτές είναι πάντα ένα θύμα, είτε είναι ο πολίτης που τον ληστεύουν στο στενό, είτε είναι ο έντιμος αστυνομικός που δεν μπορεί να κάνει τίποτα χωρίς το σήμα της νυχτερίδας στον ουρανό, είτε είναι ο ένορκος που φοβάται τη μαφία.

​Με αυτόν τον τρόπο, περνάει υποσυνείδητα το δόγμα της μαζικής αδυναμίας. Αν δεν έχεις τις τεχνολογίες του Γουέιν ή τις ραντάρ-αισθήσεις του Μέρντοκ, είσαι απλώς μια «παράπλευρη απώλεια» που περιμένει το θαύμα.

​Έτσι, η μάσκα παύει να είναι ένα εργαλείο επανάστασης όπως ήταν για παράδειγμα στον Ζορρό ή στον V του«V for Vendetta» (αν και εκεί το Χόλυγουντ έκανε ό,τι μπορούσε για να το «στρογγυλέψει» το πράμα) και γίνεται το σύμβολο της αποδοχής της μοίρας μας! Μας λέει απροκάλυπτα «Δικαιώνουμε τη μάσκα γιατί χωρίς αυτήν, εσείς οι ακάλυπτοι, οι φανεροί, οι καθημερινοί άνθρωποι, είστε ένα τίποτα»…

​Και κάπως έτσι, η επανάληψη που είναι μήτηρ μαθήσεως μας μαθαίνει το πιο σκληρό μάθημα. Το να καθόμαστε στον καναπέ μας, να τρώμε πατατάκια, πίτσες ή ποπ κορν συνοδεία αναψυκτικών ή αλκοόλ και να ελπίζουμε ότι, αν ποτέ βρεθούμε σε κίνδυνο, κάποιος με στολή και κρυφή ταυτότητα θα φιλοτιμηθεί να ασχοληθεί μαζί μας. Γιατί εμείς, χωρίς μάσκα, απλώς δεν «μετράμε»…

Η Ίδια Ακριβώς Πλευρά

​Απ’ τη μια λοιπόν το Χόλυγουντ μας δίνει αυτούς τους «πιασάρικους» ήρωες για να δικαιώσει τη μάσκα ως το απόλυτο σύμβολο δράσης κι απ’ την άλλη, στην ουσία, μας ψιθυρίζει πως ο νόμος είναι άχρηστος, οπότε χρειαζόμαστε έναν μασκοφόρο τσαμπουκά να κάνει τη «βρώμικη δουλειά».

Στην τριλογία του Νόλαν, ο Batman είναι ένας εθελοντής «σερίφης» που δικαιώνει την κρατική ανεπάρκεια λέγοντάς μας ευθέως «Μην περιμένετε από τη δικαιοσύνη. Περιμένετε έναν δισεκατομμυριούχο με στολή από κέβλαρ και μπόλικα gadget να σας σώσει». Το ίδιο κι ο Daredevil αλλά χωρίς gadget-άκια λόγω της αφραγκίας του.

​Αυτή η κινηματογραφική δικαίωση της μάσκας όμως, δεν είναι απλώς η άλλη πλευρά του νομίσματος της καταστολής. Είναι η ίδια ακριβώς πλευρά!

Στην δική μας εγχώρια πραγματικότητα και εμπειρία, η «κουκούλα» της Ασφάλειας και η μάσκα του Χόλυγουντ υπηρετούν το ίδιο αφεντικό με την ίδια κυνική πειθαρχία. Και η σύνδεση δεν είναι αλληγορική. Είναι λειτουργική!

● Το Προνόμιο της Ανωνυμίας: Όπως ο Batman κι ο Daredevil δρουν στις σκιές για να μην δίνουν λογαριασμό σε κανέναν εισαγγελέα, έτσι και ο κάθε «γνωστός–άγνωστος» με το πολιτικό μπουφάν και την κουκούλα δρα μέσα στο πλήθος με την εγγύηση ότι το πρόσωπό του είναι «αόρατο» για τις κάμερες της ΓΑΔΑ, αλλά πασίγνωστο στα μισθολόγιά της…

● Η Κατασκευή της «Ανάγκης για Καταστολή»: Όταν το πλήθος βγαίνει στους δρόμους για να διεκδικήσει το δίκιο του, όταν οι εργαζόμενοι υπερασπιζόμαστε τα κεκτημένα μας συμμετέχοντας σε Κινητοποιήσεις, το Σύστημα επιστρατεύει τους δικούς του «μασκοφόρους υπαλλήλους». Αυτούς που εισβάλλουν στις πορείες όχι για να τις ενισχύσουν, αλλά για να τις «εκτελέσουν» πολιτικά.

Η αποστολή τους; Στιγνή προβοκάτσια. Δημιουργούν το χάος που χρειάζεται, ώστε τα δελτία των οκτώ να πουν δίχως καν να το λένε με λέξεις: «Βλέπετε; Χρειαζόμαστε περισσότερη αστυνομία, περισσότερη βία, περισσότερες μάσκες για να μας προστατέψουν από τους… μασκοφόρους». Είναι ο τέλειος αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος…

● Η Ηθική Νομιμοποίηση του «Εξωθεσμικού»: Το Χόλυγουντ μας εκπαιδεύει να θεωρούμε τον μασκοφόρο ως τον «αποτελεσματικό τιμωρό». Έτσι, όταν βλέπουμε π.χ. στην Πανεπιστημίου ανθρώπους χωρίς διακριτικά να συλλαμβάνουν ή να χτυπούν πολίτες, το μαζοποιημένο υποσυνείδητό μας ποτισμένο από τα blockbuster, ψάχνει να βρει τον «ήρωα» πίσω από την αγριότητα. Μας μαθαίνουν να αποδεχόμαστε τη βία, ανάλογα με το εάν και το πως φοριέται ή όχι από αυτόν που το Σύστημα έχει ορίσει ως προστάτη…

​Δεν υπάρχει λοιπόν καμία διαφορά ανάμεσα στον Batman ή τον Daredevil που αυτοδικούν για να «σώσουν» τους νομοταγείς πολίτες και στον ασφαλίτη που φοράει την κουκούλα για να «σώσει» το κατεστημένο από την οργή των πολιτών. Και οι δύο είναι όργανα επιβολής που δρουν στο σκοτάδι για να παραμείνουμε εμείς, όλοι μας, μαζικά, στο «φως» της υποταγής είτε υπό τον όποιον «σωτήρα», είτε υπό τον όποιον καταστολέα που κι οι δυο τους έχουν τη βία για «ψωμοτύρι» κι εμάς στη μέση ως… «αδύναμους»…

Η μάσκα του χολυγουντιανού υπερήρωα, αναπόφευκτα «ξεπλένει» στη συνείδηση του θεατή τη μάσκα του προβοκάτορα στον δρόμο, εκπαιδεύοντάς μας έτσι να δεχόμαστε τον μασκοφόρο ως αναπόσπαστο κομμάτι της διόλου δικής μας «τάξης», είτε αυτός δέρνει κακούς στην οθόνη, είτε διαλύει διαδηλώσεις στην Πανεπιστημίου.

​Μια ενιαία βιομηχανία παραγωγής ανημπόριας

Το Χόλυγουντ μας πείθει πως είμαστε αδύναμοι χωρίς έναν «εκλεκτό» προστάτη, και το κράτος μας αποδεικνύει πως είμαστε επικίνδυνοι αν τολμήσουμε να διεκδικήσουμε χωρίς την «άδεια» των μασκοφόρων υπαλλήλων του.

Αν ο Batman πλήρωνε ΕΝΦΙΑ για τη σπηλιά του και ο Daredevil έπρεπε να περιμένει 8 χρόνια για μια δικάσιμο στα ελληνικά ή στα αμερικάνικα δικαστήρια, θα είχαν πετάξει κι οι δυο τις μάσκες και θα ‘χαν πέσει στα αντικαταθλιπτικά…

​Βλέπετε το Χόλυγουντ, δεν φτιάχνει ταινίες για να μας εμπνέει. Φτιάχνει ταινίες για να μας εξουδετερώνει.

Μας κλείνει το μάτι πίσω από την κουκούλα, την ίδια ώρα που μας αδειάζει την τσέπη ψιθυρίζοντάς μας «Κάτσε φρόνιμα και άσε τους επαγγελματίες, είτε με στολή κέβλαρ είτε με πολιτικά της Ασφάλειας, να διαχειριστούν την τύχη σου».

Η μάσκα δεν είναι σύμβολο ελευθερίας, αλλά το σήμα κατατεθέν μιας εξουσίας που τρέμει το φανερό, συλλογικό πρόσωπο των πολλών. Μιας εξουσίας που μας θέλει θεατές του ίδιου μας του βίου!

Γι’ αυτό, κρατήστε το πρόσωπό σας φανερό και τη λογική σας καθαρή. Γιατί όταν οι «υπάλληλοι του Συστήματος» πιάνουν δουλειά, είτε στα στούντιο της Καλιφόρνιας είτε στα γραφεία της ΓΑΔΑ, εμείς οι από κάτω είμαστε αυτοί που πάντα πληρώνουμε τα σπασμένα. Και όπως ίσως θα έλεγε κι ο λαοφιλής Ξανθόπουλος «Καλή η μάσκα, αλλά σαν την αξιοπρέπεια του ακάλυπτου προσώπου δεν έχει»!

Μόνο που στην Γκόθαμ και στην Αθήνα των «γνωστών-αγνώστων» η αξιοπρέπεια δεν πουλάει εισιτήρια.

Η ανημπόρια όμως, είναι το απόλυτο blockbuster.