Κορυφώνονται οι διώξεις της αρμενικής Εκκλησίας από τον πρωθυπουργό της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν. Η διαμάχη κρατά από το 2020, όταν η Αρμενική Εκκλησία ζήτησε την παραίτηση του πρωθυπουργού μετά την ήττα στις συγκρούσεις στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και την απόσυρση των Αρμενίων από το ιστορικό τους λίκνο. Η νέα φάση της έντασης έχει προκύψει κυρίως μετά την τελευταία πολεμική αναμέτρηση με το Αζερμπαϊτζάν στην περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Τον Σεπτέμβριο του 2023, το Αζερμπαϊτζάν έλαβε πλήρη έλεγχο της περιοχής. Κληρικοί, όπως ο Μπαγκράτ Γκαλστανιάν προέβησαν το 2024 σε διαδηλώσεις εναντίον των εθνικών παραχωρήσεων. Η κυβέρνηση Πασινιάν απάντησε καταργώντας το μάθημα της ιστορίας της Εκκλησίας στην εκπαίδευση. Τον Ιούνιο 2025 συνελήφθησαν οι αρχιεπίσκοποι της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας Μπαγκράτ Γκαλστανιάν και Μιχαήλ Ατζαπαγιάν με κατηγορία την υπονόμευση της κυβέρνησης. Στη συνέχεια φυλακίστηκαν επίσης πλείστοι πρεσβύτεροι με βάση κατηγορίες για διαφθορά. Οι διώξεις συνεχίστηκαν τον Οκτώβριο με τη σύλληψη του επισκόπου Μκρτιτς Προσιάν της επισκοπής Αραγατσότν και τον Δεκέμβριο με αυτήν του Αρχιεπισκόπου Αρσάκ Χατσατριάν.
Ταυτοχρόνως, προωθείται από την κυβέρνηση Πασινιάν το αίτημα για την απομάκρυνση του επικεφαλής της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας Καθολικού Καρεκίν Β΄, ενώ αφαιρέθηκε και το τηλεοπτικό κανάλι Shoghakat της Εκκλησίας από τις δυνατότητες επιλογής των Αρμενίων, με αποτέλεσμα η Αρμενική Αποστολική Εκκλησία να μην έχει διαύλους επικοινωνίας. Οι διώξεις, ωστόσο, συνδυάζουν το τερπνόν μετά του ωφελίμου. Η φυλάκιση του επιχειρηματία Σαμβέλ Καραπετιάν, ο οποίος είχε ασκήσει κριτική στον πρωθυπουργό Πασινιάν, συντασσόμενος με την Εκκλησία, συνδυάστηκε με κρατικοποίηση των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας που ανήκαν σον όμιλό του. Σημειωτέον ότι ο Σαμβέλ Καραπετιάν έχει φιλοξενηθεί στην εκπομπή του Τάκερ Κάρλσον, όπου μίλησε για τις διώξεις που υφίστανται πιστοί χριστιανοί με ευθύνη της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ.
Ο Σαμβέλ Καραπετιάν ως απειλή για το καθεστώς Πασινιάν
O Σαμβέλ Καραπετιάν, γεννημένος το 1965 στο Καλίνινο της τότε σοβιετικής Αρμενίας και απόφοιτος του Πολυτεχνείου του Γερεβάν, είναι ιδιοκτήτης του Ομίλου Τασίρ, ο οποίος δραστηριοποιείται κυρίως στην ενέργεια. Στη δεκαετία του 1990 είχε δραστηριοποιηθεί στη μετασοβιετική Ρωσία σε εταιρείες υλικοτεχνικής υποστήριξης υποβοηθητικές μεταξύ άλλων για την κρατική εταιρεία φυσικού αερίου Gazprom, ενώ είχε δραστηριοποιηθεί και στο real estate της Μόσχας. Ο όμιλος Τασίρ, τον οποίο ίδρυσε το 1999 περιλαμβάνει επίσης κατασκευαστικές εταιρείες, αλλά και ξενοδοχεία, εμπορικά κέντρα και εστιατόρια με τους εργαζόμενους να ανέρχονται στους 30.000. Η περιουσία του Καραπετιάν ανέρχεται σε 5 δισεκατομμύρια δολάρια σύμφωνα με το Forbes (2021), γεγονός που τον καθιστά τον πλουσιότερο Αρμένιο στον κόσμο. Ο Καραπετιάν είναι γνωστός για τις επενδύσεις και τη φιλανθρωπική του δράση στην Αρμενία, η οποία συμπεριλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ίδρυση νοσοκομείου στο Στεπανακέρτ, πρωτεύουσα της Δημοκρατίας του Αρτσάχ. Κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Αζερμπαϊτζάν ένα μέρος του νοσοκομείου καταστράφηκε. Ο Καραπετιάν δεσμεύτηκε να το ανοικοδομήσει. Ο Καραπετιάν υποστήριξε σθεναρά την Αρμενική Αποστολική Εκκλησία στη διαμάχη της με τον Νικόλ Πασινιάν και άσκησε κριτική στο ότι μια μικρή ομάδα πολιτικών επιτέθηκε σε μια πανάρχαια Εκκλησία, το κύρος της οποίας ανάγεται στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού.
Ο κύριος λόγος που διώκεται από τη φιλοδυτική κυβέρνηση της Αρμενίας ο Καραπετιάν είναι ο φόβος για το παράδειγμα της Γεωργίας, η οποία επανήλθε στις φιλικές σχέσεις με τη Ρωσία. Ο Καραπετιάν αποκαλείται συχνά ως «Αρμένιος Ιβανισβίλι» και υπάρχει στους κυβερνητικούς η ανησυχία ότι θα μπορούσε να εμπλακεί ακόμη πιο ενεργά στην πολιτική με ένα κίνημα αντίστοιχο του «Γεωργιανού Ονείρου» στη Γεωργία, δηλαδή με ένα πατριωτικό κίνημα βασιζόμενο σε θρησκευτικές αρχές και στην πατριωτική ανεξαρτησία. Ο ίδιος ο Καραπετιάν δηλώνει από τη φυλακή ότι η φυλάκισή του αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας με το Αζερμπαϊτζάν σε βάρος των εθνικών συμφερόντων της Αρμενίας. Επιπλέον λόγος είναι οπωσδήποτε η ακύρωση του βασικότερου υποστηρικτή της αρμενικής Εκκλησίας, καθώς και το να τεθούν υπό τον έλεγχο του αρμενικού κράτους οι εταιρείες του Καραπετιάν, που δραστηριοποιούνται στην ενέργεια. Σημειωτέον ότι η οικογένεια Καραπετιάν είχε παλαιότερα πολιτικό ρόλο στην Αρμενία με τον αδελφό του Σαμβέλ, τον Αρσάκ Καραπετιάν, να έχει διατελέσει υπουργός Αμύνης της χώρας. Η τωρινή δίωξη του Καραπετιάν συμβαδίζει με μία προσπάθεια ελέγχου όσων δυνάμεων εντός της Αρμενίας δεν ευθυγραμμίζονται με τη φιλοδυτική προοπτική της χώρας, η οποία, όμως, σημαίνει τη δορυφοροποίησή της από την Τουρκία και την απώλεια των εθνικών της δικαίων έναντι του Αζερμπαϊτζάν.
Μια διαμάχη με ορίζοντα τις εκλογές
H διαμάχη μεταξύ κυβέρνησης και Εκκλησίας στην Αρμενία θέτει σε κίνδυνο την πνευματική και πολιτισμική ενότητα του αρμενικού έθνους. Η Αρμενία είναι το πρώτο επίσημα χριστιανικό κράτος στον κόσμο, πριν από τη ρωμαϊκή-βυζαντινή αυτοκρατορία. Η Εκκλησία της Αρμενίας θεωρείται για τον λόγο αυτό ως ένας πυλώνας της ηθικής και πολιτιστικής ταυτότητας, προστατευόμενη στον εξαιρετικό αυτό ρόλο της και από το Σύνταγμα της χώρας. Ο πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν επιθυμεί να μεταβάλει τον χαρακτήρα αυτό, μέσω μιας σειράς μεταρρυθμίσεων στην εκκλησιαστική διοίκηση, συμπεριλαμβανομένων και διαφορετικού τρόπου της εκλογής του επικεφαλής της, του λεγόμενου «καθολικού». Οι μεταρρυθμίσεις αφορούν και στον τρόπο διαχείρισης της εκκλησιαστικής περιουσίας. Ωστόσο, ο τρόπος που ο πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν προωθεί τις μεταρρυθμίζεις αποβαίνει διχαστικός, καθώς έχει χαρακτηρίσει τον «καθολικό» Καρεκίν Β΄ ως «απειλή για την εθνική ασφάλεια», ενώ προβαίνει και σε πλήθος κατηγοριών ηθικού τύπου.
O καθολικός Καρεκίν έχει βραβευθεί από τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν για τη συμβολή του στην ανάπτυξη πολιτισμικών και ανθρωπιστικών δεσμών μεταξύ της Ρωσίας και της Αρμενίας και για αυτόν τον λόγο θεωρείται ως απειλητική προσωπικότητα από μία κυβέρνηση, η οποία θέλει να κόψει τις συνδέσεις της Αρμενίας με το φιλορωσικό παρελθόν. Σε κάθε περίπτωση, ο προσωπικός τόνος που έχει δοθεί από τον πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν έχει χαρακτηριστεί ως «βεντέτα». Οι συλλήψεις κληρικών παραβιάζουν τον συνταγματικό διαχωρισμό μεταξύ Εκκλησίας και κράτους. Ο πρωθυπουργός Πασινιάν έχει φτάσει μέχρι το σημείο να απαγορεύει τη μνημόνευση του ονόματος του Καρεκίν κατά τη θεία Ευχαριστία. Ο ορίζοντας της διαμάχης είναι οι κοινοβουλευτικές εκλογές τον Ιούνιο 2026, οι οποίες θα οριστικοποιήσουν τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της χώρας.
