Την Τρίτη και Τετάρτη 24 & 25 Μαρτίου είχα την τύχη να βρεθώ στο Θέατρο «Φρένο», έναν καινούργιο χώρο με ιδιαίτερο στιλ και αισθητική. Πρέπει παλαιότερα να φιλοξενούσε κάποια επαγγελματική δραστηριότητα, καθώς η διάταξη των χώρων, η εξωτερική όψη και συνολικά η αίσθηση του χώρου σε παραπέμπουν σε κάτι σαν συνεργείο αυτοκινήτων, σε εργαστήριο επισκευής ηλεκτρικών συσκευών, σε μηχανουργείο ή κάτι τέτοιο. Είναι χαρακτηριστικό πως στην πρόσοψη, δίπλα στο όνομα του θεάτρου, διαβάζεις «Under Construction»!
Διαδοχικά παρακολούθησα το «Νεκροταφείο Αυτοκινήτων» και «Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα». Οι παραστάσεις δεν προσφέρουν την τυπική αισθητική απόλαυση της παραστατικής τέχνης, ούτε μεταφέρουν διδακτικά κάποιο «ανώτερο» κοινωνικό μήνυμα. Αντίθετα, αποτελούν παρέμβαση στην κοινωνική πραγματικότητα και στη θεατρική πρακτική, από ανθρώπους που εμπλέκονται βιωματικά και αισθηματικά και με τις δύο.
Το άρθρο αυτό δεν γράφεται για να στηρίξει δύο ομάδες νέων παιδιών, ούτε για να “χαϊδέψει” ημιεπαγγελματικές προσπάθειες με δακρύβρεχτο τρόπο… δίπλα στα μεγάλα θέατρα Α.Ε., στα προβεβλημένα ονόματα κ.λπ. Αυτό το θέατρο είναι ένα καλλιτεχνικό κίνημα «από τα κάτω», συμβαίνει αυτή τη στιγμή γύρω μας και αποτελεί προπομπό για όσα μέλλονται να ’ρθουν. Αυτό το θέατρο έχουμε ανάγκη. Την ίδια ώρα, στέκεται και κοιτά κατάματα υπερπροβεβλημένες παραστάσεις, «αναγνωρισμένους» παραγωγούς και σκηνοθέτες, περσόνες και σταρ…
Νεκροταφείο Αυτοκινήτων
Το αριστούργημα του Φερνάντο Αρραμπάλ κατατάσσεται στο «θέατρο του παραλόγου», χωρίς όμως να ταυτίζεται πλήρως με αυτό. Η καταστροφή της πραγματικότητας και η αναδόμησή της υπό μια συγκεκριμένη οπτική αποτελεί το κλειδί για την προσέγγισή του. Η παράσταση αρχίζει με μια φωνή να μας διαβάζει:
Μέσα σε μια νύχτα, εκατομμύρια άνθρωποι μπήκαν στα αυτοκίνητα τους, άναψαν τις μηχανές, επιτάχυναν και συγκρούστηκαν μετωπικά με ό,τι βρήκαν μπροστά τους. Χωρίς προειδοποίηση. Χωρίς μανιφέστα. Χωρίς εξηγήσεις. Οι ελάχιστοι που επέζησαν θυμούνται αυτό το γεγονός ως το “μεγάλο κακό”.
Στην παράσταση ξεχωρίζει ο μηχανισμός του εξιλαστήριου θύματος, μια συγκλονιστική αναμέτρηση με τη θυσία ενός «ακατάλληλου» θύματος που θα εκτονώσει τη βία της ομάδας. Μέσα από την τελετουργική σταύρωσή του οδηγούμαστε στη γέννηση ενός καινούργιου συμβόλου ή ελπίδας, ενός νέου λατρευτικού τοτέμ, το οποίο σύντομα θα αποδειχτεί κάλπικο. Αυτή η μη σωτηριολογική έκβαση προφανώς δεν εκτονώνει τη βία, δεν λυτρώνει τα υποκείμενα, τα οποία επιστρέφουν με μια βαθύτερη συνενοχή σε ό,τι έκαναν πριν…
Σε μια από τις καλύτερες στιγμές της παράστασης «η ιδεολογία της αυτο-βελτίωσης» δίνει μια άμεση, υλική απόλαυση στο υποκείμενό της: την αυτοπεποίθηση της πλεονεκτικής σύγκρισης με τους «άλλους».
Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα
Εδώ βρισκόμαστε στην πραγματικότητα της σημερινής Αθήνας, μπροστά στο στεγαστικό πρόβλημα και στις εξίσου πραγματικές συλλογικές εμπειρίες μας. Μια ομάδα νέων αποφασίζει να αυτοοργανωθεί, διεκδικώντας την «ελάχιστη γη», όπως θα πει ο Δημήτρης στην παράσταση, για να μπορεί να ονειρεύεται…
Η πλοκή περιγράφει αναδρομικά τις προσωπικές εμπειρίες, ανασυγκροτώντας τη διαδρομή του όλου εγχειρήματος. Η ανάδυση των προσωπικών αλλά και των κοινωνικών αντιφάσεων είναι κάτι παραπάνω από πετυχημένη, αφού κάποιες στιγμές (για όσους έχουμε περάσει από ανάλογους χώρους) «μύριζε κατάληψη» (δηλαδή χυμένη μπύρα…). Τα γέλια των θεατών μπροστά στην ειρωνική αφήγηση για κάθε προσπάθεια συγγραφής «συλλογικού κειμένου» διαχώριζαν εύκολα όσους έχουν περάσει από αυτόν τον κυκεώνα, από όσους έρχονταν για πρώτη φορά σε επαφή με κάτι τέτοιο…
Κορυφαίες στιγμές: η αφήγηση της Μαρίας «πως αν ήμουν 22 θα το ξανάκανα» και η συγκλονιστική περιγραφή ενός ονείρου που δεν λειτουργεί ως καταφυγή από μια αβάσταχτη πραγματικότητα, αλλά μετατρέπει την ωμή πραγματικότητα σε συνείδηση του ονείρου…
Ανακεφαλαιώνοντας
Η θεατρική πλοκή των παραστάσεων αφήνει κάτι από τη δυστοπία του Αρραμπάλ και από τη γλυκόπικρη γεύση μιας ομάδας που διαλύθηκε. Η λύση όμως θα δοθεί –ή μάλλον θα βιωθεί– αρκετά σύντομα από τα «πηγαδάκια» που θα σχηματιστούν έξω. Η κάθαρση δεν ολοκληρώνεται στην πλοκή, αλλά στο συνολικό «θεατρικό φαινόμενο». Σύντομα θα βρεθείτε να συζητάτε με τους ηθοποιούς και τους συντελεστές, με αφορμή τις παραστάσεις, για τη σημερινή πορεία των πραγμάτων.
Εκεί ο «22χρονος» εαυτός μας, που ανακάλεσαν οι διάλογοι, θα αποδειχτεί πως ήταν «ο πιο ώριμος» που είχαμε ποτέ… Καθώς αυτός δεν ανεχόταν τους καθημερινούς συμβιβασμούς και τις υποχωρήσεις μπροστά στη σύγκρουση με την εξουσιαστική «αρχή της πραγματικότητας»… Το κοινό βίωμα της παράστασης, μαζί με την ψυχική φόρτιση, μπορεί να ολοκληρωθεί μόνο συλλογικά, αναμετρώμενοι με τα αισθήματα – τα δικά μας και των διπλανών μας…
Αυτή η ζεστασιά του καλλιτεχνικού βιώματος μοιάζει με βεβαιότητα να μην προέρχεται από το χθες. Έτσι κι αλλιώς, αναδρομικά αυτό νοηματοδοτήθηκεκαι παρουσιάστηκε και στις δύο παραστάσεις. Η σημερινή πραγματικότητα, ως αναπόδραστη αναγκαιότητα, μαζί με το ψυχικό καλλιτεχνικό «χάδι» του Θεάτρου παράγει το Πολιτικό…
Τελικά με αυτό θα έχετε συναντηθεί, αυτές θα είναι οι ίδιες σας οι σκέψεις καθώς θα επιστρέφετε σπίτι…
