Συναντηθήκαμε λίγο πριν από τη συναυλία του στον Σταυρό του Νότου στις 16 Νοεμβρίου. Μιλήσαμε μεταξύ άλλων για την τέχνη, την πολιτική, την εθνική μας σχέση με την αλήθεια και την πολιτισμική μας κληρονομία. Βρεθήκαμε στο Ramblas, κοντά στους στύλους του Ολυμπίου Διός. Ήταν το πρώτο ψυχρό απόγευμα της σεζόν και ξεκινήσαμε την κουβέντα μας κάπως παράδοξα.  

Η πολιτική ξενέρα και η τέχνη ως πράξη πολιτική 

Ο Σπύρος Γραμμένος είναι καλλιτέχνης, δηλαδή παραγωγός πολιτισμού. Από αυτή την άποψη θα μπορούσε να αποτελεί ιδανικό δέκτη για την ερώτηση: ποιος αλλοιώνει τελικά τον πολιτισμό μας;  Δεν διστάζει να σκιαγραφήσει ως βασικό υπεύθυνο της πολιτισμικής μας αλλοίωσης την κυρίαρχη εξουσία. «Εκείνη είναι που δεν θέλει να υπάρχει γενικά η τέχνη. Θέλει να υπάρχει τηλεόραση, κατευθυνόμενη διασκέδαση και αδρανείς πολίτες», αναφέρει.  

Για τον Σπύρο η εξουσία πετυχαίνει την αδράνεια των κοινωνικών μας αντανακλαστικών μέσα από τον φόβο. «Ο κόσμος είναι φοβισμένος. Έχει περιορίσει έτσι τις ανάγκες του στο κομμάτι της επιβίωσης. Όλοι πλέον κοιτάνε πως θα επιβιώσουν μέχρι αύριο το πρωί. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο κόσμος να αδιαφορεί για την πολιτική. Αυτό έχει κερδίσει αυτή η κυβέρνηση. Έχει καταφέρει να κάνει τους πολιτικά ενεργούς ανθρώπους να ξενερώσουν με την πολιτική», υποστηρίζει. 

Αντιλαμβάνεται την τέχνη ως πράξη πολιτική της οποίας η ζωογόνος δύναμη αφορμάται απ’ τα κάτω. «Τη στιγμή που η εξουσία επιμένει στην επιφάνεια των πραγμάτων, η τέχνη οφείλει να γράφεται από τα κάτω. Δημιουργείται από ανθρώπους που εκφράζουν την καταπίεση που βιώνουν», ισχυρίζεται.   

Η τέχνη ως μορφή αμφισβήτησης: «Αυτό είναι το χρέος της τέχνης» 

Επιμένει πως η τέχνη οφείλει να αμφισβητεί τα πάντα, ακόμα και τον ίδιο της τον εαυτό και πως οι βασικές της λειτουργίες συνοψίζονται στην επανανοηματοδότηση των αξιών και της επανοικειοποίηση της  ιστορικής αλήθειας μας. Την αντανάκλασή τους εντόπισε στην επανεκτέλεση του τραγουδιού «Τα νέα της Αλεξάνδρας».  

«Μου άρεσε πάρα πολύ το remake αυτό. Πρόκειται για ένα βαθιά σεξιστικό τραγούδι. Μια παρέα παιδιών, κυρίως κοριτσιών, επαναδιαπραγματεύτηκε τον στίχο. Τον επανοικειοποιήθηκε και έτσι κατάφερε να αποκαταστήσει το νόημα του στο τώρα. Αυτό είναι το χρέος της τέχνης. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να ξαναδιαβάσουμε τα κομμάτια, αλλά σίγουρα δεν μπορούμε να τα κρίνουμε με βάση το τώρα. Η κοινωνία τότε ήταν έτσι όπως ήταν. Σίγουρα θα έπρεπε να είναι αλλιώς, γι αυτό και προσπαθούμε να την αλλάξουμε μέσα απ’ την τέχνη», αναφέρει στο Κοσμοδρόμιο.  

Συνεχίζει να βλέπει στην τέχνη ένα μέσο για τη διατήρηση της πολιτικής αισιοδοξίας. «Φυσικά και διατηρώ την αισιοδοξία μου. Ο κόσμος που ξενέρωσε δεν έμεινε στον καναπέ του. Προσπαθεί απ’ το μετερίζι του να κάνει ότι μπορεί. Οργανώνεται σε συλλογικότητες βάσης. Μιλάει με τον δικό του τρόπο».  

Η τέχνη ως αποτέλεσμα ενσυναίσθησης  

Για τον Σπύρο τέχνη σημαίνει ενσυναίσθηση. Πριν λίγο καιρό μέσω ενός προγράμματος της ΜΚΟElSystema Greece, γνώρισε την Αλεξάνδρα, τη μητέρα της Γαρυφαλιάς, της οποίας τη ζωή της στέρησε η έμφυλη βία.  

«Έτσι, φέτος γνώρισα την Αλεξάνδρα, τη μητέρα της Γαριφαλιάς. Ήταν φοβερό αυτό που έζησα. Πρόκειται για μια πολύ γλυκιά και δυναμική γυναίκα, με την οποία είμαστε σχεδόν συνομήλικοι. Πέρασα κάποιες ώρες μαζί της, συζητήσαμε πάρα πολύ το βίωμά της και έγραψα ένα τραγούδι. Η Γαρυφαλιά σήμερα θα ήταν 30 χρονών. Δεν ήθελα να έχει μέσα καθόλου θάνατο, ήθελα να γράψω κάτι πολύ γλυκό γι αυτές τις δύο. Το έστειλα στην Αλεξάνδρα, άκουσε το μισό και ήρθε και το άκουσε στη συναυλία ολοκληρωμένο μαζί με τα παιδιά της. Είναι φοβερό το πόσο κοντά έφτασα στη Γαρυφαλία μέσα απ’ την κουβέντα μου με την Αλεξάνδρα. Νιώθω και την Αλεξάνδρα και τη Γαρυφαλλιά σαν ένα κομμάτι της οικογένειάς μου. Έτσι νιώθω και την Ελένη, τη μητέρα του Ζακ», αναφέρει στο Κοσμοδρόμιο.  

Στα πιο ευαίσθητα τραγούδια του συγκαταλέγει «εκείνο της Γαρυφαλιάς, της μητέρας του Ζακ, το τραγούδι του πατέρα μου, το Καμία Μόνη». Βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα την επιλογή των λέξεών του. Τα τραγούδια αυτά σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι δικά του, παρότι τα χει γράψει αυτός. Για τον Σπύρο τα χέρια του είναι απλά το μέσο. «Ειδικά αυτά τα κομμάτια το Καμία Μόνη, Το όνομά μου είναι το δικό σου, το Τι με κοιτάς, αυτά που έχω στο δεύτερο μέρος του live είναι τα κομμάτια που δεν ξέρω πώς τα έγραψα. Δεν μου ανήκουν. Η τέχνη δεν μας ανήκει. Υπάρχει γύρω μας κι απλά βρίσκει το χέρι που θα την γράψει, θα την ζωγραφίσει, θα την φανταστεί». 

Η τέχνη ως μορφή διαχείρισης τραυμάτων 

Η μουσική μοναδικότητα του Σπύρου εντοπίζεται στον τρόπο που αντιλαμβάνεται το τραύμα ως πολιτικό διακύβευμα. Για την ακρίβεια αντιμέτωπος με το ερώτημα σχετικά με τον τρόπο της στιχουργικής διαδικασίας απαντά πως δεν γνωρίζει τι ακριβώς συμβαίνει στο μυαλό του όταν γράφει. «Συνήθως γράφω για πράγματα που εκείνη τη στιγμή με ενοχλούν. Γράφω μόνο όταν ενοχλούμαι».  

Λίγο αργότερα όμως περιγράφει την στιχουργική διαδικασία με τον τρόπο που θα μπορούσε κανείς να περιγράψει τον ψυχολογικό μηχανισμό της διαχείρισης ενός τραύματος. «Εκείνη τη στιγμή είναι σαν κάτι να με παγώνει. Δεν αντιδρώ στις σκέψεις μου, στις λέξεις και τις νότες. Είναι μια διαδικασία αυτοματοποιημένη. Δεν είμαι σίγουρος πως συμμετέχω και πολύ σ’ αυτό», συμπληρώνει.  

Ο Σπύρος Γραμμένος δεν ξεχωρίζει τα κομμάτια του. Τα διαχωρίζει, όμως, δημιουργώντας συναυλίες με δύο σκέλη. «Το πρώτο μέρος μια συναυλίας μου είναι συνήθως πιο ευχάριστο. Κάνουμε πλάκα και λέμε αστεία. Κομμάτια όπως αυτό της Γαρυφαλίας, της μητέρας του Ζακ, το Καμία Μόνη και το Αμυγδαλάκι αυτά εντάσσονται στο δεύτερο μέρος. Εκεί διαχειριζόμαστε το τραύμα μας. Είναι πιο πολιτικό αυτό το μέρος», αναφέρει.  

Σύμφωνα με τον ίδιο η οικονομία των γραφτών του συνοψίζεται στον εξής κανόνα: «Πρέπει να γράφουμε προσωπικά, αλλά όχι ιδιωτικά». «Το αμυγδαλάκι το κομμάτι που έγραψα για τον πατέρα μου όταν έφυγε. Όταν το ‘γραψα ήμουνα απίστευτα ψύχραιμος και φοβερά παγωμένος. Όταν πήρα τον αδερφό μου τηλέφωνο μόλις το έγραψα μετά από 5 λεπτά να του παίξω το κομμάτι στο δεύτερο στίχο μας πιάσαν και τους δύο τα κλάματα. Έκανα δύο μέρες να ολοκληρώσω και να καταφέρω να παίξω το κομμάτι στον αδερφό μου”, σημειώνει υπογραμμίζοντας τον πολιτικό χαρακτήρα της συγκίνησης, η οποία σύμφωνα με τον ίδιο αποτελεί ένα εκ των ελαχίστων επαναστατικών εργαλείων που μας έχουν απομείνει. 

Τον Σπύρο Γραμμένο συναντάμε στις 16 και 23 Νοεμβρίου στο Σταυρό του Νότου, παρέα με τον Δημήτρη Μητσοτάκη.