Κρίνοντας από το σπλαχνικό μίσος του Χόλιγουντ για τον Ντόναλντ Τραμπ, είναι εντυπωσιακό που η πρώτη ταινία μυθοπλασίας για τον νεοεκλεγέντα Πρόεδρο άργησε τόσο πολύ. Λογικά θα έπρεπε να είχαμε ήδη απολαύσει τουλάχιστον ένα πολιτικό θρίλερ συν μια-δυο κωμικές σειρές με πρωταγωνιστή τον Orange Man.
Έστω και αργοπορημένα πάντως, η βιογραφική ταινία Ο Μαθητευόμενος (The Apprentice), που παίζεται τώρα στους κινηματογράφους, μας ανταμείβει. Παρ’ ότι δεν ισορροπεί πάντα αποτελεσματικά ανάμεσα στο πολιτικό θρίλερ και την κωμωδία, η ταινία είναι ένα πρώτο κινηματογραφικό βήμα κατανόησης του φαινομένου Τραμπ, κυρίως γιατί προσπερνά την καρικατούρα που έχουμε δει σε αμερικανικές τηλεοπτικές σάτιρες, για να αποπειραθεί κάτι πολύ πιο καίριο: μια πολιτική χαρτογράφηση της χώρας που τον ανέθρεψε.
Αυτή φαίνεται να είναι η βασική πρόθεση του ιρανικής καταγωγής σκηνοθέτη Άλι Αμπάσι, μιας και επιλέγει να εστιάσει στην μετεωρική άνοδο του «μαθητευόμενου» Τραμπ στο νεοϋρκέζικο real estate, μέσω της σχέσης με τον μέντορά του, μεγαλοδικηγόρο, Ρόι Κον. Ο όρος μακιαβελικός είναι μάλλον ήπιος για να περιγράψει κανείς τον Κον, και την επιρροή του στην αμερικανική πολιτική ζωή, δεκαετίες πριν γνωρίσει τον Ντόναλντ. (Το πρόσφατο ντοκιμαντέρ Who’s My Roy Cohn? είναι μια πιο λεπτομερής βιογραφική πηγή).
Γόνος μεγαλοαστικής οικογένειας της Νέας Υόρκης, όπως και ο Τραμπ, o Κον ξεκίνησε την καριέρα του στο υπουργείο Δικαιοσύνη, φυτεύοντας δημοσιεύματα στον Τύπο για λογαριασμό του πανίσχυρου διευθυντή του FBI Τζέι Έντγκαρ Χούβερ. Σύντομα, σε ηλικία μόλις 23 ετών, ο Κον έγινε επικεφαλής βοηθός του Γερουσιαστή Μακάρθι, παίζοντας έτσι κομβικό ρόλο στην αντικομουνιστική υστερία της δεκαετίας του ΄50, όπως και στις μακαρθικές διώξεις ομοφυλοφίλων, και αυτό παρ’ ότι ήταν ο ίδιος κρυφά ομοφυλόφιλος. Ανάμεσα στα κατορθώματα για τα οποία περηφανευόταν όλη του την ζωή, ήταν η ηθική αυτουργία στην εκτέλεση της Έθελ Ρόζενμπεργκ για κατασκοπεία, αφού άσκησε παρασκηνιακά πίεση στον δικαστή να την στείλει στην ηλεκτρική καρέκλα. Κατά μεγάλη ειρωνεία, η ιστορική αυτή υπόθεση είχε έντονη αντισημιτική χροιά: το ζεύγος Ρόζενμπεργκ ήταν Εβραίοι, όπως και ο Κον· όμως η δίψα του για εξουσία ακύρωνε κάθε άλλη πτυχή της προσωπικής του ταυτότητας όπως και κάθε ψήγμα οίκτου για τα θύματά του.
Με βάση αυτό το βιογραφικό διάλεξε ο νεαρός άσημος Τραμπ τον Κον για να σώσει την μεσιτική εταιρεία του πατέρα του από καταδίκη για ρατσιστικές διακρίσεις κατά των ενοίκων του την δεκαετία του ΄70. Και διάλεξε σωστά. Ο Κον του εξασφάλισε έναν ευνοϊκό δικαστικό διακανονισμό, και λίγο αργότερα, εκβίασε εισαγγελείς και δημοτικούς υπαλλήλους προκειμένου να εγκριθούν από την πόλη της Νέας Υόρκης εκατομμύρια σε φοροαπαλλαγές για το πρώτο ξενοδοχείο του Τραμπ στο Μανχάταν. Οι δε σχέσεις του Κον με μαφιόζους, τους οποίους ο Αμπάσι δείχνει φευγαλέα στην ταινία του, εξασφάλισαν στον Τραμπ φτηνό τσιμέντο (βιομηχανία που τότε βρισκόταν υπό τον έλεγχο της μαφίας) για να χτίσει τον πρώτο «Πύργο»-ουρανοξύστη, σήμα κατατεθέν του brand Τραμπ.
Αν πιστέψουμε την εκδοχή του Αμπάσι, πολύ απλά, χωρίς Κον δεν θα υπήρχε Τραμπ. Σε μια σκηνή-κλειδί του Μαθητευόμενου, ο Κον απαγγέλει τους τρεις κανόνες της επιτυχίας του: «επίθεση, επίθεση, επίθεση», «μην παραδέχεσαι τίποτα, να αρνείσαι τα πάντα», «ποτέ μην παραδέχεσαι την ήττα σου». Ο Τραμπ τον ακούει εκστασιασμένος, μια εικόνα σε διαμετρική αντίθεση με την μετέπειτα μεταμόρφωσή του σε αδίστακτο μεγαλομεσίτη και σελέμπριτι, που ξεφτιλίζει στην μέση του δρόμου τον ξεπεσμένο Κον όταν δεν του είναι πια χρήσιμος, λίγο πριν τον θάνατό του από AIDS, σε ηλικία 59 ετών.
Είναι όμως όντως ο Τραμπ ένας άλλος Ρόι Κον, που απλώς πρόλαβε και έζησε αρκετά ώστε να φτάσει στον Λευκό Οίκο με «επίθεση, επίθεση, επίθεση»; Σίγουρα ο Τραμπ κάτι έμαθε απ’ τον μέντορά του. Δεν «παραδέχτηκε την ήττα του», ούτε μετά από αλλεπάλληλες χρεοκοπίες, ούτε φυσικά στις εκλογές του 2020. Έχει επίσης πεισματικά «αρνηθεί τα πάντα», όλες τις κατηγορίες που του έχουν ασκηθεί διαχρονικά, από σεξουαλικά σκάνδαλα μέχρι οικονομική απάτη.
Παρ’ όλα αυτά, το φαινόμενο Τραμπ δεν είναι μόνο μια κλιμάκωση της μακιαβελικής φιλοσοφίας ενός ανθρώπου. Στο δράμα του Μαθητευόμενου υπάρχει και ένας τρίτος χαρακτήρας: η Αμερική, που παρά τις προοδευτικές διαμαρτυρίες για την νέα «εποχή του Τραμπισμού» δεν έχει αλλάξει τελικά και τόσο πολύ. Η ταινία κάνει έναν παραλληλισμό ανάμεσα στο τότε και στο τώρα, όταν ο Τραμπ συναντά τον Άντι Γουόρχολ, θαμώνα των ιδιωτικών πάρτι του Κον, και τον ρωτά «με τι ασχολείται». Είναι μια έξοχα σατιρική στιγμή: ο πρώτος ριάλιτι σταρ-Πρόεδρος δεν γνωρίζει ποιος είναι ο προφήτης του celebrity culture. Είναι επίσης μια στιγμή αμιγώς Νεοϋρκέζικη. Ήταν εκεί, στην Νέα Υόρκη του Γουόρχολ, την προοδευτική μεγαλούπολη που ψήφισε γυναίκα σε δυο εθνικές εκλογές έναντι του Τραμπ, όπου εκείνος κατασκεύασε το μύθο του, με την βοήθεια όχι μόνο των μαφιόζων φίλων του Κον αλλά και της υψηλής κοινωνίας, και μηντιακής και καλλιτεχνικής ελίτ, που αφού χαριεντίστηκαν μαζί του σε πάρτυ και ιδιωτικά κλαμπ για χρόνια, τώρα τον κατακεραυνώνουν ως εχθρό της δημοκρατίας. Το τηλεοπτικό ριάλιτι The Apprentice, που ενέπνευσε τον τίτλο της ταινίας, γυρίστηκε και αυτό εκεί, εκτοξεύοντας την δημοφιλία του Τραμπ, λίγα χρόνια πριν την εξαργυρώσει στην πολιτική.
Η ταινία δεν υπογραμμίζει αυτούς τους ιστορικούς παραλληλισμούς. Ούτε ασχολείται με άλλους αναπόφευκτους συνειρμούς, όπως για παράδειγμα το ότι η αντικομμουνιστική υστερία που ανέδειξε τον Κον καθρεφτίζεται σήμερα στην αντι-Ρωσική υστερία των Δημοκρατικών, την οποία ο Τζο Μπάιντεν κλιμακώνει επικίνδυνα τις τελευταίες μέρες με κίνδυνο πυρηνικού ολέθρου, μόλις πριν αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο. Τέτοια μακιαβελική ακροβασία ούτε ο Κον δεν θα είχε σκαρφιστεί.
Θα περάσουν ίσως κι άλλα χρόνια πριν δούμε μια ταινία που θα μιλήσει για όλα αυτά πιο «επιθετικά», στοχεύοντας προς όλες τις πολιτικές κατευθύνσεις. Μέχρι τότε, μπορούμε να ανατρέξουμε ακόμα πιο πίσω στο χρόνο, στο πολυβραβευμένο θεατρικό έργο του 1991 «Άγγελοι στην Αμερική», του Τόνι Κούσνερ (η τηλεοπτική διασκευή από το HBO). Εκεί, ο χαρακτήρας Ρόι Κον περιγράφεται ως προάγγελος της επερχόμενης Αμερικανικής παρακμής μέσα από τα λόγια του νοσοκόμου που τον φροντίζει, σε προχωρημένο πια AIDS. Μισώ την Αμερική, λέει ο νοσοκόμος σε ένα σημείο. Άν θες να την δεις, συνεχίζει, θα την βρεις στο δωμάτιο νοσοκομείου του Κον: «σε τελικό στάδιο, τρελή και μοχθηρή».
Αν η Αμερική είναι όλα αυτά, όπως ήταν ο Κον, όπως είναι και ο σχεδόν ογδοντάρης Τραμπ, τότε αυτό είναι και πολλοί άλλοι μέντορες και μαθητευόμενοι εκεί, στην χώρα της επιτυχίας με κάθε κόστος.
——-
*Πληροφορίες της ταινίας Ο Μαθητευόμενος (από Αθηνόραμα).
Σκηνοθεσία: Αλί Αμπάσι
Σενάριο: Γκάμπριελ Σέρμαν
Ηθοποιοί: Σεμπάστιαν Σταν, Τζέρεμι Στρονγκ, Μάρτιν Ντόνοβαν, Μαρία Μπακάλοβα.
