Η ικανότητα του επαγγελματία δολοφόνου να κρύβεται σε κοινή θέα κάνει τη θέαση συναρπαστική· η σκέψη πως κάποιος μπορεί να σκοτώσει εν ψυχρώ χωρίς ατομικό κίνητρο (εκτός του πεζού οικονομικού) κάνει τη θέαση γνήσια τρομακτική· και η ιδέα πως μάλλον, ευτυχώς, ποτέ δεν θα γίνω αρκετά σημαντική για να προσλάβει κάποιος έναν επαγγελματία να με καθαρίσει μετριάζει τον φόβο, όχι όμως το σασπένς.
Η προτίμησή μου σε αυτές τις ταινίες, σε αντίθεση για παράδειγμα με το συγγενές είδος του θρίλερ με serial killer, ξεκίνησε στην τρυφερή ηλικία της εφηβείας όταν είδα το κλασικό πλέον The Day of the Jackal (1973)στην τηλεόραση. Εκεί, ο υπέροχος Έντουαρντ Φοξ (ελληνιστί, Εδουάρδος Αλεπού), παίζει το Τσακάλι, έναν ιδιοφυή δολοφόνο που προσλαμβάνεται από μια ακροδεξιά οργάνωση για να εκτελέσει τον ντε Γκωλ. Αυτά μετά τον Μάη του 1968, πράγμα που προσδίδει στην αποτυχία του Τσακαλιού να επιτελέσει το έργο του, πριν τον θάψουν σε ανώνυμο τάφο, μια νότα πολιτικής μελαγχολίας (όσοι ανήκουν στην γενιά του Πολυτεχνείου άλλα έστριψαν δεξιά τη δεκαετία του ‘90 μπορούν να σταματήσουν την ανάγνωση εδώ).
Στο βρετανικό τηλεοπτικό ριμέικ της ταινίας, το οποίο μόλις έκλεισε έναν ατέρμονο κύκλο δέκα βαρετών επεισοδίων, το σύγχρονο Τσακάλι δεν προσλαμβάνεται για να σκοτώσει έναν πολιτικό, αλλά έναν CEO μεγιστάνα τεχνολογίας, κάτι σαν τον Ίλον Μασκ. Ο Μασκ εδώ όμως είναι γκέι και, κυρίως, «καλός», γιατί έχει βάλει στόχο την εξάλειψη της παγκόσμιας φτώχειας (μην ρωτάτε λεπτομέρειες). Δηλώνει μάλιστα διατεθειμένος να εγκαταλείψει τα προνόμια του για να το πετύχει, πράγμα ανόητο, αφενός γιατί τα προνόμια περιλαμβάνουν ένα ειδυλλιακό ιδιόκτητο νησί, αλλά και γιατί το αλτρουιστικό του κίνητρο αποσκοπεί στο να προσδώσει στο Τσακάλι επιπλέον κυνισμό. Αυτό το στοιχείο της πλοκής όμως με έκανε απλώς να υποψιαστώ ότι ο σεναριογράφος δεν έχει συναίσθηση της πραγματικότητας. Ποιος πιστεύει ότι υπάρχουν αλτρουιστές CEO; Ποιος ταυτίζεται με το άγχος κομάντος-σωματοφυλάκων που περικυκλώνουν το αφεντικό τους για να κάνει μπάνιο στο ιδιόκτητο νησί του ανέμελος; Ποιος κάθεται να δει δέκα ολόκληρα επεισόδια με τόσο λίγο σασπένς;
Για να περάσουμε στο προκείμενο, η παρασιτική καπιταλιστική τέχνη συνάντησε την παρασιτική καπιταλιστική πραγματικότητα την τελευταία εβδομάδα όπως γνωρίζουν όλοι όσοι δεν κρύβονταν κάτω από μια πέτρα. Το τσακαλάκι Λουίτζι Μαντζιόνε βρίσκεται ήδη υπό κράτηση και αντιμετωπίζει πέντε κατηγορίες για την δολοφονία του CEO ασφαλιστικής εταιρείας υγείας Μπράιαν Τόμσον. Τα σενάρια και τα ερωτήματα πολλαπλασιάζονται ανά δευτερόλεπτο με κάθε νέο ρεπορτάζ και διαδικτυακό σχόλιο. Γιατί ένας γόνος προνομιούχας οικογένειας της Βαλτιμόρης και απόφοιτος Ivy League πανεπιστημίου πήρε τα όπλα και τα βουνά (συγκεκριμένα, για hiking στη Χαβάη όταν ζούσε εκεί); Έπαιξε ρόλο στην επιλογή στόχου το γεγονός ότι ο Μαντζιόνε έπασχε από χρόνια οσφυαλγία; Έδρασε μόνος όπως είπε στην (αυθεντική άραγε;) δήλωσή του, όπου αποκαλεί τους Τόμσον αυτού του κόσμου «παράσιτα»; Μήπως το γεγονός ότι ο Τόμσον ονομάστηκε σε έρευνα του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης για παραβίαση αντιμονοπωλιακών νόμων, μόλις πριν πουλήσει μετοχές που τον έκαναν πλουσιότερο κατά δεκαπέντε εκατομμύρια δολάρια, δείχνει προς μια ευρύτερη εγκληματική συνωμοσία;
Απαντήσεις δεν υπάρχουν προς το παρόν, όμως αυτό δεν εμποδίζει τα αμερικανικά ΜΜΕ και τις αρχές να νουθετούν όσους συμμετέχουν στη viral συζήτηση για τον Μαντζιόνε. Μεταξύ άλλων, χιλιάδες χρήστες των σόσιαλ ποστάρουν κωμικά meme στα οποία προσποιούνται πως ήταν μαζί του την ώρα της δολοφονίας. Το κοινό αυτού του σίριαλ όμως δεν αστειεύεται. Ένας ιστότοπος δωρεών έχει ήδη συγκεντρώσει χιλιάδες δολάρια στο όνομα του Μαντζιόνε για δικαστικά έξοδα. Ο Τζος Σαπίρο, κυβερνήτης της Πενσιλβάνια όπου ο 26χρονος κρατείται προσωρινά, καταδίκασε τη μαζική συμπαράσταση, λέγοντας πως «στην Αμερική δεν σκοτώνουμε ανθρώπους εν ψυχρώ για να λύσουμε τις πολιτικές μας διαφορές», ατάκα που θα κοβόταν ακόμα και σε σενάριο b-movie. Οι New York Times εν τω μεταξύ προειδοποιούν για «τον κίνδυνο του ελκυστικού δολοφόνου». Το σχετικό άρθρο περιλαμβάνει και μια φωτογραφία του Τσε Γκεβάρα, μην ρωτάτε γιατί.
Αυτά προτείνω οι New York Times να πάνε να τα πουν στους σεναριογράφους μέινστριμ παραγωγών με επαγγελματίες δολοφόνους. Μόνο φέτος έχουμε δει δυο ταινίες (The Killer, Hit Man) και δυο βρετανικές μίνι σειρές (εκτός του The Day of the Jackal, το Black Doves) με δολοφόνους επί πληρωμή. Ακόμα και όταν ενσωματώνουν κωμικά στοιχεία, οι χαρακτήρες αυτοί είναι υπεράνθρωπα ελκυστικοί, βασανίζονται όμως και από υπαρξιακές κρίσεις, οικογενειακά προβλήματα και ερωτικές απογοητεύσεις, αντί για κάτι πεζό όπως, για παράδειγμα, οσφυαλγία. Καθημερινοί άνθρωποι δηλαδή που όμως μπορούν και να σκοτώσουν έναν αντίπαλο με τα ίδια τους τα χέρια στην κουζίνα τους, ενώ ο σύζυγος και τα παιδιά κοιμούνται στον πάνω όροφο (η πανέμορφη συλφίδα πρωταγωνίστρια του Black Doves είναι αφοσιωμένη μαμά).
Ενίοτε οι σέξι αυτοί δολοφόνοι κάνουν τη δουλειά της MI6, της CIA, ή και μυστηριωδών οργανώσεων, χωρίς όμως ενοχλητικές ερωτήσεις για το πόσες χιλιάδες δολοφονούνται με αποφάσεις των προϊσταμένων τους, στον πάτο της παγκόσμιας πυραμίδας. Δεν έχω εν τω μεταξύ δει κανέναν σέξι δολοφόνο να επιστρατεύει τις δεξιότητές του ενάντια πολιτικών ή CEO ως εκδίκηση για τις όποιες πράξεις τους κατά εργατών ή ασθενών ή άλλων απλών πολιτών. Οι μόνοι που φλέρταραν με αυτήν την πλοκή, όπως ανέφερα, τελικά ξέπλυναν τον μεγιστάνα τους με μια προσβλητική «αναστολή δυσπιστίας του κοινού».
Το κοινό όμως δεν είναι δύσπιστο. Ούτε ηλίθιο. Η ιδέα πως εκατομμύρια άνθρωποι καταπίνουν το απλοϊκό ηθικό σύμπαν όσων σερβίρουν πολυτελή προϊόντα ψυχαγωγίας ως αντανάκλαση της πραγματικότητας είναι βαθειά αντιλαϊκή. Μπορεί το κοινό του σίριαλ Μαντζιόνε να ποστάρει τις τόπλες φωτογραφίες του για πλάκα, όπως καταναλώνει και προϊόντα διασκέδασης για να ξεχνάει τα προβλήματά του, ξέρει όμως ότι τα προβλήματα είναι εν δυνάμει θανατηφόρα. Όποιος ζητάει από τους Αμερικανούς να θρηνήσουν τον Τόμσον ενώ χιλιάδες άνθρωποι χρεοκοπούν και πεθαίνουν στο οικονομικό σύστημα που τον απογείωσε, πολύ απλά νομίζουν ότι έχουν να κάνουν με βλάκες.
Το 2012, ο πρόωρα χαμένος αναρχικός ανθρωπολόγος Ντέιβιντ Γκρέιμπερ έγραψε μια συναρπαστική ανάλυση στο περιοδικό The New Inquiry όπου αποδομούσε δεξιοτεχνικά το The Dark Knight Rises, την τελευταία ταινία της μπλοκμπάστερ τριλογίας Μπάτμαν. Μια σκηνή της ταινίας, έδειχνε έναν βίαιο όχλο έξω απ’ το χρηματιστήριο του Γκόθαμ Σίτι. Ο Γκρέιμπερ, ανάμεσα στους πρωτεργάτες του κινήματος Occupy Wall Street που μόλις είχε κατασταλεί τελειωτικά, έγραφε τότε πως αυτό το καλλιτεχνικό όραμα είναι ψεύτικο.
«Η πολιτική δεν είναι απλώς η τέχνη της χειραγώγησης εικόνων, που υποστηρίζεται από βία. Δεν είναι απλώς μια μονομαχία μεταξύ ιμπρεσάριων ενώπιον ενός κοινού που θα πιστέψει περισσότερο οτιδήποτε, αρκεί αυτό να του παρουσιαστεί αρκετά έντεχνα». Τα λαϊκά κινήματα, πρόσθετε, ήξεραν πως η οικονομία δεν είχε καταρρεύσει λόγω των χειρισμών κάποιας μυστικής κοινότητας πολεμιστών, αλλά επώνυμων τραπεζιτών και οικονομικών μάνατζερ. Δεν κατέφυγαν όμως στην ωμή βία, ούτε αναζητούσαν μεσσιανικούς σωτήρες, όπως ο Μπάτμαν. Το κοινό, πρόσθετε ο Γκρέιμπερ, δεν είναι ες αεί χειραγωγήσιμο.
Ενώ τα συστήματα υγείας των φιλελεύθερων δημοκρατιών, από τις ΗΠΑ μέχρι το προσηνές μας ΕΣΥ καταρρέουν, το κοινό ξέρει πως δεν υπάρχουν μεσσιανικοί σωτήρες που θα ανατρέψουν την κατάσταση. Βλέπει λοιπόν την πράξη του Μαντζιόνε ως αυτό που είναι, μια ανεξάρτητη παραγωγή. Πίσω όμως από τα memes για έναν σέξι, σκοτεινό εκδικητή δεν υπάρχει ένας όχλος που διασκεδάζει παθητικά με τη βία. Υπάρχουν πολίτες που ξέρουν την αλήθεια και γράφουν συλλογικά μια σκοτεινή πολιτική σάτιρα. Προς το παρόν εξάλλου, δεν προβάλλεται καμία ταινία με περισσότερο σασπένς.
