Καθώς το παγκόσμιο οικονομικό τοπίο αλλάζει άρδην, η προσέγγιση της Κίνας στη δημοσιονομική διαχείριση εξακολουθεί να είναι ριζικά διαφορετική από τα δυτικά συστήματα. Δίνοντας έμφαση στην αποταμίευση, ελαχιστοποιώντας την εξάρτηση από την πίστωση και προωθώντας την οργανική ανάπτυξη, η οικονομία της Κίνας επιδεικνύει ανθεκτικότητα έναντι των συστημικών τρωτών σημείων που μαστίζουν τις χρηματιστικοποιημένες οικονομίες στη Δύση. Ποια είναι η χρηματοπιστωτική στρατηγική της Κίνας, γιατί το μοντέλο της προσφέρει τόσο σταθερότητα όσο και στρατηγικά πλεονεκτήματα στην ίδια σε έναν ολοένα και πιο πολυπολικό κόσμο, και… γιατί νιώθουν την ανάγκη να θωρακιστούν οι Κινέζοι (που εν πολλοίς διέσωσαν ευγενώς το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα το 2008) από αυτό που έρχεται;
Αρχικά: ένα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά της οικονομίας της Κίνας είναι το υψηλό ποσοστό αποταμίευσης. Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η καταναλωτική πίστη τροφοδοτεί μεγάλο μέρος της οικονομίας, τα κινεζικά νοικοκυριά και οι μικρές επιχειρήσεις βασίζονται κυρίως σε μετρητά και αποταμιεύσεις. Αυτή η πολιτισμική προδιάθεση για οικονομική σύνεση μειώνει τα ατομικά χρέη και ενισχύει το συνολικό οικονομικό θεμέλιο. Για παράδειγμα, ενώ το καταναλωτικό χρέος των ΗΠΑ έχει φτάσει σε συγκλονιστικά επίπεδα –17,94 τρισεκατομμύρια δολάρια μόνο σε χρέη νοικοκυριών!– οι Κινέζοι συσσωρεύουν πλούτο μέσω αποταμιεύσεων και επενδύσεων σε χρυσό. Αυτή η διάκριση όχι μόνο σταθεροποιεί την εγχώρια οικονομία της Κίνας, αλλά αντανακλά και μια ευρύτερη πολιτισμική φιλοσοφία αποφυγής περιττών οικονομικών κινδύνων. Παράλληλα, η Κίνα προωθεί δυναμικά την εσωτερική κατανάλωση -όχι όμως πάνω σε έναν πύργο από πιστωτικές κάρτες, αλλά ακριβώς επί τη βάσει αποταμίευσης και μετρητών.
Πάμε στα ομόλογα. Η απόδοση των δεκαετών ομολόγων της Κίνας, που σήμερα βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο 1,64%, έχει παρερμηνευθεί από ορισμένους ως ένδειξη οικονομικής αδυναμίας. Στην πραγματικότητα, η μέτρηση αυτή υπογραμμίζει την οικονομική υγεία της Κίνας. Τα υψηλά ποσοστά αποταμίευσης δημιουργούν σημαντικές τραπεζικές καταθέσεις, τις οποίες οι τράπεζες συχνά επανεπενδύουν σε κρατικά ομόλογα. Αυτό οδηγεί τις αποδόσεις των ομολόγων σε χαμηλότερα επίπεδα, όχι λόγω οικονομικής δυσπραγίας, αλλά λόγω της συστημικής ροής κεφαλαίων σε περιουσιακά στοιχεία χαμηλού κινδύνου.
Αντίθετα, οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων είναι σημαντικά υψηλότερες, αντανακλώντας ένα σύστημα που εξαρτάται από την πίστωση και επιβαρύνεται από τα αυξανόμενα ομοσπονδιακά ελλείμματα. Το έλλειμμα του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού των ΗΠΑ σκαρφάλωσε στα 1,8 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2024, εντείνοντας τις ανησυχίες για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του χρέους. Αυτές οι διαρθρωτικές προκλήσεις αναδεικνύουν την ευθραυστότητα των χρηματιστικοποιημένων οικονομιών σε σύγκριση με την πιο ισορροπημένη προσέγγιση της Κίνας.
Η κυβέρνηση της Κίνας έχει λάβει συνειδητά μέτρα για την αποφυγή χρηματοπιστωτικών φυσαλίδων («φούσκες»), ιδίως στον τομέα των ακινήτων. Αφού βίωσε μια φούσκα ακινήτων μεταξύ 2014 και 2019, η Κίνα εφάρμοσε μέτρα για να σταθεροποιήσει την αγορά και να αποτρέψει την επανάληψη παρόμοιων ζητημάτων. Η τόνωση στην Κίνα δεν είναι συνώνυμο της αδιάκριτης νομισματικής επέκτασης ή του «χρήματος ελικοπτέρου» (helicopter money), όπως παρατηρείται ενίοτε στη Δύση. Αντίθετα, στοχεύει σε στρατηγικούς τομείς όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και οι βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας, διασφαλίζοντας ότι τα κεφάλαια διοχετεύονται σε τομείς που προωθούν τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Ένας άλλος πυλώνας της χρηματοοικονομικής στρατηγικής της Κίνας είναι η συμμετοχή της στο παγκόσμιο κίνημα απο-δολαριοποίησης. Οι κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, μειώνουν την εξάρτησή τους από περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια. Η μετατόπιση αυτή αποδυναμώνει την παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου ΗΠΑ και υπογραμμίζει τη δέσμευση της Κίνας για την οικοδόμηση ενός πολυπολικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Με την ανακατανομή των αποθεματικών σε περιουσιακά στοιχεία σε γουάν/ρενμίνμπι και άλλα νομίσματα, η Κίνα ενισχύει την οικονομική της κυριαρχία, ενώ παράλληλα μετριάζει την έκθεσή της στη χρηματοπιστωτική αστάθεια των ΗΠΑ.
Η οικονομία της Κίνας λειτουργεί με βάση θεμελιωδώς διαφορετικές αρχές από τις αντίστοιχες δυτικές. Ενώ οι οικονομίες που έχουν χρηματιστικοποιηθεί δίνουν προτεραιότητα στις επιδόσεις των χρηματιστηρίων και στις διογκωμένες αξίες των περιουσιακών στοιχείων, η Κίνα εστιάζει στην οργανική ανάπτυξη και την κερδοφορία. Το σταθερό ενεργειακό κόστος, ο ελεγχόμενος πληθωρισμός και η πειθαρχημένη προσέγγιση του δανεισμού στηρίζουν το οικονομικό μοντέλο της Κίνας. Το αντίθετο δηλαδή με τη Δύση, όπου ο πληθωρισμός θεωρείται συχνά ως απαραίτητος μοχλός της οικονομικής δραστηριότητας, δημιουργώντας συστημικές ευπάθειες με την πάροδο του χρόνου.
Καθώς η παγκόσμια οικονομική τάξη -και αταξία- εξελίσσεται, το κινεζικό μοντέλο αποδεικνύει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη είναι εφικτή χωρίς να υποκύπτει στις παγίδες των συστημάτων που βασίζονται στο χρέος. Στο γενικό πλαίσιο, η προσέγγιση της Κίνας στη δημοσιονομική διαχείριση αντανακλά μια πειθαρχημένη, προνοητική φιλοσοφία που δίνει προτεραιότητα στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα έναντι των βραχυπρόθεσμων κερδών. Στο ειδικό πλαίσιο, ένα κοκτέιλ αποδολαριοποίησης και θωράκισης από τους κινδύνους της ακραίας χρηματιστικοποίησης μετατρέπει την Κίνα σε λιμένα δυνητικώς απάνεμο, εάν ή μάλλον όταν θα ξαναζήσουμε στιγμές 2008 -αλλά αυτή τη φορά χωρίς μαγικό χαλί να μας σώσει…
