Από μόνη της η Τέχνη έχει έναν αυτοαναφορικό χαρακτήρα. Ιδίως τα τραγούδια. Γιατί αυτό μεταγγίζει στο κοινό της ως μήνυμα είναι σε μεγάλο βαθμό οι προσωπικές σκέψεις, εμπειρίες και τα ηθικά, μεταφυσικά και γιατί όχι ιδεολογικά πιστεύω του δημιουργού. Κι εάν το κοινό κατορθώνει να ταυτισθεί και να κατανοήσει κάποια απ’ όλες τούτες τις συνιστώσες ή και όλες, μακάρι, αυτό χαρακτηρίζει και την επιτυχία του τραγουδιού, πέρα από τη μουσική του πρόσληψη.
Η νέα δουλειά με τίτλο «Love and Death» του Μάικλ Πούγουνα και των New Zero God, βασισμένη σε μία σκοτεινή κι επικίνδυνη περίοδο της ζωής του, βγαίνει από τούτο και βγάζει, κατεβάζει, θαρραλέα το πέπλο τούτο της προσωπικής εμπειρίας με την ασθένεια.
Στον κύκλο αυτό, που ομόκεντρα πλανάται γύρω από το ζήτημα της ασθένειας και την έξοδο από το αβυθομέτρητο σωματικό, ψυχικό και πνευματικό κάματό της, ο Πούγουνας αποτολμά να αντικρίσει την πρόληψη τούτη μέσα από την δική του ικανότητα να την εκφράσει, χωρίς φόβο και με πολύ πάθος. Κάνει έργο του αυτό που για τη Βιρτζίνια Γουλφ φέρνει η ίδια η αρρώστια. Μία θεμελιακή αλλαγή στο πνεύμα και οι λέξεις οι ίδιες αποκτούν αίφνης μία «μυστική ποιότητα»:
Ξαπλωμένοι στην πλάτη μας ανακαλύπτουμε, σοκαρισμένοι, πως ο ουρανός είναι ένα άλλο πράγμα από εκείνο που πιστεύαμε.
Αυτό κάνει και ο Μ. Πούγουνας σε τούτη την ανθολογία του νοσοκομείου θα λέγαμε. Συνθέτει μία σειρά από κομμάτια, πεισιθάνατα πολλές στιγμές -άλλωστε μία σοβαρή ασθένεια δεν μπορεί να μην έχει μία τέτοια πεισιθάνατη πλευρά- τα οποία, μολονότι έχουν ένα κοινό νήμα, μπορούνε να ακουσθούν σχεδόν σαν αυτοτελείς θεματικά και μουσικά ενότητες. Με ένα κοινό στοιχείο, το σκοτάδι της απειλής του θανάτου ή και τον θάνατο τον ίδιο (όπως στο Tell of the Bees), αλλά και τα φωτεινά ξέφωτα μέσα στην αγωνία, τις αγαπημένες θύμησες και την αγαλλίαση των μικρών καθημερινών πραγμάτων, προσώπων κι εμπειριών. Το φως και την ελπίδα που μας κρατά ζωντανούς σε μία τέτοια περιπέτεια.
Τα τραγούδια του δίσκου και η ατμόσφαιρά τους συνθέτουν μία διαφορετική ακουστική ατμόσφαιρα από την καθιερωμένη κι αγαπητή συνηθισμένη μουσική των New Zero God. To γνώριμο industrial και prog-rock κλίμα των προηγούμενων συνθέσεων του γκρουπ, δίνει τη θέση του σε μία πιο σύνθετη στυλιστική μορφή, όπου βρίσκουν χώρο πιιο ηλεκτροντικοί ήχοι, ηχογραφήσεις, ενώ ακόμη κι η μπαλάντα ή οι τζαζ αποχρώσεις δένουν αβίαστα με το γενικό κλίμα του δίσκου.
Όλοι πιστεύουμε πως η κάθε ασθένεια είναι ένας μικρός θάνατος κι η θεραπεία της είναι μία αναγέννηση, όχι απλά μία ανακούφιση. Η μουσική κι οι λέξεις μπορούνε να προσφέρουνε μιαν απολυτρωτική αναμέτρηση με το μούδιασμα, τη φοβία της ανυπαρξίας, που η ασθένεια σου θέτει αμείλικτα ενώπιόν σου.
Η τέχνη στην περίπτωση τούτη αποκτά μία καθαρτήρια και κουφιστική ιδιότητα, γίνεται το εργαλείο που όπως έλεγε ο Χέγκελ μπορεί να ανακουφίσει από το ‘κακό’ εάν δεν μπορεί να το ξεριζώσει tout court.
O στίχος του Percy Bysshe Shelley: «No more will life divide what death can join together…» που παραθέτει σε ένα από τα τραγούδια του ο Μ. Πούγουνας ή το εναρκτήριο κείμενο στο πρώτο κομμάτι του δίσκου από τον Τζακ Κέρουακ είναι ενδεικτικό το πόσο το κλείστρο της Τέχνης μπορεί να μετατρέψει την εικόνα του πόνου και του θανάτου σε μία λυτρωτική αποτύπωση.
Σα «μια δεύτερη ευκαιρία», όπως απαθανατίζει λυρικά τη στιγμή του χειρουργείου ο Πούγουνας στο ‘Keep me safe from Pain’:
Δες το σαν μια δεύτερη ευκαιρία…/Χαλάρωσε /Στο κρύο χειρουργικό τραπέζι /Χαλάρωσε /Τώρα που το ύφασμα της πραγματικότητας λεπταίνει /Χαλάρωσε /Χαλάρωσε /Κράτα με ασφαλή…/Κράτα με ασφαλή από τον πόνο…/Χαλάρωσε/ Πάρε βαθιά ανάσα και μέτρα αντίστροφα από το 100)
Αλλά, εάν σε κάθε τραγούδι υπάρχει μία δόση αυτοαναφορικότητας του δημιουργού του, που την καθιστά κατά κάποιο βαθμό δύσκολο να επικοινωνηθεί στην εντέλεια στον ακροατή, πόσο δύσκολο είναι να ταυτισθεί ο μέσος δέκτης με την εμπειρία της ασθένειας ως κινητήρια δύναμη στη σύνθεση; Ιδίως όταν η μουσική βιομηχανία αποβλέπει μόνο στην διασκέδαση κι εξακτινώνει τις όποιες προσωπικές οδύσσειες στη σφαίρα του θρύλου, αποπροσωποποιώντας τη και δημιουργώντας μίας άλω, σχεδόν μυθική, γύρω της, αφαιρώντας το βαθιά προσωπικό και σπαρακτικό στοιχείο από αυτήν. Αλλά κι η ίδια η κοινωνία, όπως μας διδάσκει η Σούζαν Σόνταγκ, ανασκευάζει τη βαθιά ανθρώπινη και υποκειμενική αίσθηση της ασθένειας, υποκαθιστώντας τη με μία «μεταφορά», που αναφέρεται στην παθολογία της κοινωνίας, της πολιτικής, οποιασδήποτε άλλης πλευράς της ζωής εξόν από την προσωπική βιογραφία. Για τον Μποντλέρ η ίδια η ζωή είναι ένα νοσοκομείο, όπου οι ασθενείς διαρκώς παραπονούνται γιατί θέλουνε ν’ αλλάξουν θέση μέσα στο δωμάτιο, γιατί αισθάνονται άβολα με τον χώρο και το σώμα τους. Είναι ακριβώς τούτη η ‘οπορτουνίστικη’ ερμηνεία για την κάθε αδυναμία, εν μέσω ενός γενικευμένα εξωφρενικό πνεύμα καταναλωτισμού και κοσμητικής, όπου η υγεία σαν ομορφιά, νιάτα και ρώμης αποτελεί κανόνα, που τη θεωρεί ως ένα νόημα που δεν θα πρέπει να κατονομάζεται. Απεναντίας, να ξορκίζεται σαν ανικανότητα, το ίδιο το υποκείμενο να περιθωριοποιείται ως κάτι μιαρό κι αποφευκτέο: «έχει το κακό», την ανείπολτη κι ανομολόγητη «επάρατη νόσο», την «κατάρα». Αυτό που αντίθετα ο Μ. Πούγουνας τολμά να ονομάσει την εμπειρία άφοβα, όπως στα κομμάτια «End of the Ride»
(300 χάπια/ Χημικές ουσίες τρέχουν στο σώμα σου κάθε Δευτέρα για ώρες/ Ακτινοβολία, μετασχηματισμός, απομόνωση, εικασίες,/Υπάρχει μια αίσθηση καψίματος/ Όταν πέφτει νερό στο δέρμα σου/ Όταν αγγίζεις ένα ποτήρι/ Όταν πιάνεις ένα μέταλλο/ Και αυτό…/»υτό μπορεί να είναι το τέλος της βόλτας… ή στο σπαρακτικό «Room 1316” (Υπάρχει μια σκιά που στέκεται στην πόρτα με περιέργεια/ Και υπάρχει μια κυρία που κλαίει/ Έξω στον διάδρομο/ 1316/ δεν είναι όνειρο/ Είναι ένα δωμάτιο για μένα)
Οι κοινωνικές προλήψεις για την ασθένεια ως «κακό», του οποίου προσποιούμαστε πως δεν γνωρίζουμε την προέλευση και αλληθωρίζουμε, συνταιριάζει και τις δύο του διαστάσεις: και το «φυσικό» κακό και το «ηθικό». Και σαν τέτοιο βιώνεται ως «αυτοτιμωρία». Ενσαρκώνει τη «ντροπή» κι ως τέτοια απωθεί τα ειλικρινή συναισθήματα και τον πόνο, δρώντας σαν ένα ψυχικό double bind, γιατί είναι σαν να «προδίδουμε» εμείς το σώμα και το πνεύμα μας το ίδιο, γιατί το σώμα και το πνεύμα μας πρόδωσαν.
Η ασθένεια και η υγεία συναρτώνται με τη δυνατότητα του σώματος να ανταποκρίνεται στο περιβάλλον του και να αντιμετωπίζει τις καταδρομές του. Υπάρχει όμως και μία άλλη ενδιαφέρουσα ερμηνεία. Αυτήν που πρότεινε στο «Φυσιολογικό και Παθολογικό» του ο Ζωρζ Κανγκιγέμ: «το να έχεις υγεία ισοδυναμεί να μπορείς να αρρωστήσεις και να επανέλθεις. Είναι μία βιολογική πολυτέλεια (luxe biologique)». Κι αυτή είναι η ερμηνεία που ο Μάικλ Πούγουνας με την τελευταία και πιο προσωπική του δουλειά θέλει να μας προτρέψει να κρατήσουμε. Βγαίνοντας νικητής, έδειξε πως η αρρώστια είναι μία πολυτέλεια, γιατί μπορούμε ως δυνατοί κι ακατάβλητοι χαρακτήρες να την ανατρέψουμε.
