Η επίσκεψη-αστραπή της ακροδεξιάς πρωθυπουργού της Ιταλίας Τζόρτζιας Μελόνι μεσούντος του Αυγούστου στη Σερβία, απέδειξε πόσο το ευρωατλαντικό στρατόπεδο βιάζεται να εντάξει στα σχέδια του το μόνο κράτος των Βαλκανίων, που ίσαμε σήμερα τηρούσε μία ανυποτελή στάση. Παράλληλα κατέδειξε ότι και ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς είναι αποφασισμένος, μιας και οι Ευρωπαίοι δείχνουν πρόθυμοι αντί πινακίου φακής να άρουν την απομόνωση και τις κυρώσεις για τη Σερβία, να στρέψει το δοιάκι της χώρας του προς την Ε.Ε.. Άλλωστε το ρητό μήνυμα «στήριξης» που εξέπεμψε η ακροδεξιά πολιτικός , που δέχθηκε το μπουκέτο με ιταλικά ρόδα από τον Βούτσιτς κατά την υποδοχή της στο αεροδρόμιο «Νίκολα Τέσλα», δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας για το πού κατευθύνεται η βαλκανική χώρα.
🇷🇸🇮🇹 Serbian President Aleksandar Vucic welcomed Italian PM Giorgia Meloni in Belgrade with a bouquet of flowers. pic.twitter.com/r6NaO5McCK
— kos_data (@kos_data) August 5, 2025
Η σερβική κυβέρνηση «φλέγεται» να προσελκύσει όσο το δυνατόν περισσότερες επενδύσεις ενόψει του σχεδίου ανάπτυξης ύψους 18 δισεκ. ευρώ, που έχει εκπονήσει για την Διεθνή Έκθεση που θα φιλοξενήσει το Βελιγράδι το 2027. Η πίεση που δέχεται ο Βούτσιτς, τόσο στο εσωτερικό, λόγω και της κρίσιμης κατάστασης στην οικονομία και την ενέργεια, αλλά και στους δρόμους -καθώς οι διαδηλώσεις εναντίον του συνεχίζονται- όπως και από τους εξωτερικούς παράγοντες (ΗΠΑ, Ε.Ε.) που θέλουν να ελέγχουν τα Βαλκάνια είναι έντονη. Ιδίως η Ιταλία, που μετά τις πρωτοβουλίες στην Αλβανία, το Κόσοβο, τη Βοσνία και το Μαυροβούνιο (κι όλα τούτα μην το λησμονούμε σε σύμπραξη με την Τουρκία), βλέπει τα Δυτικά Βαλκάνια σαν σφαίρα άμεσης επιρροής της -ιδίως ενόψει της μελλοντικής χάραξης των νέων οδών της ενέργειας προς την Ευρώπη, αλλά και την στρατιωτική ηγεμονία που ελέω ΗΠΑ επιδιώκει να εγκαταστήσει στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το γεγονός ότι παρά τις ακατάπαυστες έντονες διαμαρτυρίες εναντίον της κυβέρνησης, που είχαν οδηγήσει στην αναβολή την προηγούμενη προγραμματισμένη συνάντηση της Μελόνι με τον Βούτσιτς -και τότε είχαν οδηγήσει στην παραίτηση του τότε πρωθυπουργού Μίλος Βούτσιβιτς-αποδεικνύει πόσο τα δύο μέρη επισπεύδουν έντεχνα την προσάρτηση και της Σερβίας στη σφαίρα επιρροής της Δύσης. Άρα λοιπόν, η εν λόγω συνάντηση ήταν επιβεβλημένο για πραγματοποιηθεί, ιδίως κι εξαιτίας των συνομιλιών Τραμπ-Πούτιν που θα δρομολογήσουν νέα δεδομένα στη νέα τάξη πραγμάτων στον κόσμο. Ειδικά στα Βαλκάνια, όπου η Σερβία είναι ο κυριότερος συνέταιρος που έχει απομείνει στη Μόσχα κι ως εκ τούτου αποτελεί αγκάθι στην κυριαρχία του ευρωατλαντικού άξονα στο ευρύτερο τόξο που φθάνει έως την Ουκρανία.
Αλλά δεν είναι μόνον οι σχέσεις της Σερβίας με τη Ρωσία που ανησυχούν τους Αμερικανούς. Η «επίθεση φιλίας» από την πρόθυμη Ιταλία στο Βελιγράδι, συνιστά κι ένα μήνυμα στη Ρωσία και την Κίνα, η οποία κι αυτή έχει διεισδύσει στα Βαλκάνια, ιδίως στη Σερβία. Μάλιστα, πριν λίγες ημέρες, ο στρατός του Πεκίνου πραγματοποίησε κοινή άσκηση με τον στρατό της Σερβίας, προκαλώντας αντιδράσεις στην Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ, καθώς ήταν η πρώτη φορά, αλλά και στιβαρή έμμεση απάντηση από το Πεκίνο.
Επιπλέον, η Σερβία, παρόλο που είναι υποψήφια για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξόν από τη Μόσχα, διατηρεί επίσης στενούς δεσμούς με το Πεκίνο : μια εξέλιξη που προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία, δεδομένου ότι η Σερβία έχει γίνει επίσης η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που αγοράζει κινεζικά συστήματα αεράμυνας FK-3. Οι σερβικοί εξοπλισμοί από Κίνα, Ρωσία, Λευκορωσία, όπως και οι γενικότεροι οικονομικοί δεσμοί Βελιγραδίου-Πεκίνου (μία αύξηση 22,8% το 2024, στα 7,5 δισεκ. δολάρια) αποτελούν πηγή ανησυχίας για τους Δυτικούς, που με τις κυρώσεις τους κινδυνεύουν να χάσουν -ιδίως εάν πέσει ο Βούτσιτς-τον μοναδικό και πιο σημαντικό κρίκο στη γεωστρατηγική αλυσίδα της επιρροής τους που χτίζουν για τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη.
Σε τούτο το πλαίσιο ο ρόλος της Ιταλίας , που αυτοανακηρύχθηκε προστάτιδα δύναμη (μαζί με την Τουρκία υπενθυμίζουμε) και ανάδοχος της «ευρωπαϊκής επανένωσης» των Βαλκανίων, όπως την ονομάζει την πρωτοβουλία της, είναι σημαντικός.
Προτάσσοντας στην ατζέντα της συνάντησης το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της Ρώμης για μια σειρά πρωτοβουλιών που σχετίζονται με τη μετανάστευση, την άμυνα, την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε.. Κυρίως δε, πρωτοβουλίες που αφορούν την ενέργεια βάσει του «Σχεδίου Ματέι» για την ενεργειακή αυτονομία της -που ωστόσο, ειρήσθω εν παρόδω, όπως αποδεικνύεται εξυπηρετεί τα συμφέροντα των αμερικανικών εταιρειών. Ειδικά στο ενεργειακό μέτωπο, μία ιταλική παρέμβαση θα ήταν καίρια για τον Βούτσιτς, καθώς η χώρα του αντιμετωπίζει κυρώσεις από τις ΗΠΑ για την εξάρτησή της από το, φθηνό, ρωσικό πετρέλαιο. Και σε τούτην την περίπτωση έχει επιστρατευθεί η τακτική του μαστίγιου και του καρότου: από τη μία η Μελόνι με τις δελεαστικές προτάσεις της, από την άλλη ο πέλεκυς των κυρώσεων. Αξίζει να σημειωθεί πως οι ΗΠΑ αποφάσισαν να αναβάλουν για άλλες 30 ημέρες τις κυρώσεις στη σερβική εθνική πετρελαϊκή εταιρεία NIS, της οποίας το πλειοψηφικό μερίδιο ανήκει στη ρωσική Gazprom Neft. Το Βελιγράδι είχε ζητήσει εξάμηνη παράταση κι όπως φαίνεται ΗΠΑ (και μέσω Ιταλίας) προσπαθούν παίζοντας το παιχνίδι τους προσπαθούν να πειθαναγκάσουν το Βελιγράδι να διακόψει τη σχέση αυτή.
Άλλωστε, η ευγνωμοσύνη του Βούτσιτς για την επίσκεψη της Μελόνι ήταν παραπάνω από έκδηλη, καθώς ευχαρίστησε τη «μία από τους σημαντικότερους ηγέτες στον κόσμο», «για τη σημαντική επίσκεψη και για τον σεβασμό που δείχνει η Ιταλία προς τη χώρα μας και τον λαό μας» κι επαναδιατύπωσε το «κοινό όραμα» που συνδέει τις δύο χώρες. Και τόνισε πως η Σερβία «θυμάται τους φίλους της και δεν ξεχνά ποτέ όσους στάθηκαν δίπλα μας σε κρίσιμες στιγμές», όπως έγραψε στα ΜΚΔ. Στο πλαίσιο αυτό, η ακροδεξιά πρωθυπουργός αντέτεινε «την υποστήριξη της Ιταλίας στη διαδικασία ένταξης της Σερβίας στην Ε.Ε.», ζητώντας ευρεία διαφάνεια (δηλ. προτίμηση σε ιταλικές και δυτικές επενδύσεις) όσον αφορά την Expo, η οποία θα πραγματοποιηθεί σε δύο χρόνια.
Για το λόγο αυτό, η επίσκεψη του Μελόνι πρέπει να θεωρηθεί ως ένδειξη ενός κοινού ευρωπαϊκού «οράματος» και ευκαιρία να επιλυθούν διαμάχες -όπως αυτές της Σερβίας με το Κόσοβο- που εμποδίζουν τα ΝΑΤΟϊκά σχέδια για την εγκατάσταση μεγάλων βάσεων και στρατιωτικών διαδρόμων προς Ανατολάς. Για τον Βούτσιτς είναι και μία προσπάθεια διαφυγής, τόσο από τις εξωτερικές κρίσεις (Κοσσυφοπέδιο, Βοσνία), αλλά και για την de facto παράκαμψη του εσωτερικού αναβρασμού: ευελπιστεί ότι ο μέσος Σέρβος στο άκουσμα της «ευρωπαϊκής προοπτικής» θα παραγκωνίσει τους φοιτητές και την αντιπολίτευση που επί μήνες, μετά το τραγικό γεγονός στο Νόβι Σαντ. Εξάλλου, η ενεργειακή κρίση, που επιδεινώθηκε από τις κυρώσεις λόγω της εξάρτησης από τη Ρωσία, που κατά έναν μαγικό τρόπο -όπως συμβαίνει κι αλλού- συνδυάζει με την αριστερή και προοδευτική προέλευση των αντιδράσεων (φοιτητών κι αντιπολίτευσης) και το… σοβιετικό παρελθόν της Ρωσίας , αποτελεί ένα από τα επιχειρήματα (και μορμολύκεια) του Βούσιτς για να πείσει την κοινή γνώμη περί της αναγκαιότητας να στραφεί η χώρα προς τη Δύση.
Έτσι, υπό το πρίσμα αυτών των ακόμη ανεπίλυτων ζητημάτων, η πολιτική συμβολή της Ιταλίας είναι σημαντική για τον Βούτσιτς, καθώς η Ρώμη ήδη έχει διεισδύσει πολιτικά στο Κόσοβο, τη Βοσνία είτε το Μαυροβούνιο, λανσάροντας την πρωτοβουλία των «φίλων των Βαλκανίων». Για τον λόγο αυτό, το επίκεντρο των συζητήσεων μεταξύ του Μελόνι και του Βούτσιτς ήταν η διαδικασία ένταξης της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η συνεργασία του Βελιγραδίου με το ΝΑΤΟ, θέματα που οι δύο ηγέτες έθιξαν ήδη στα τέλη του 2023, κατά την πρώτη επίσκεψη του Πρωθυπουργού στη Σερβία και σε άλλες συναντήσεις. Για να μην αναφέρουμε στοχευμένες εκδηλώσεις όπως το ιταλοσερβικό φόρουμ που πραγματοποιήθηκε στο Βελιγράδι τον περασμένο Ιανουάριο, με στόχο να ενισχυθούν η διμερής συνεργασία σε ένα ευρύ ριπίδι από κοινού ενδιαφέροντος θέματα και η παραγωγική σύμπραξη των δύο χωρών.
Για πολλούς λόγους, ο Βούτσιτς επιδιώκει την προσέγγιση μέσω της Ιταλίας με την ΕΕ. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ένταξη της Σερβίας στον SEPA (Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ) αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός, καθώς θα διευκολύνει τους Σέρβους να πραγματοποιούν πληρωμές στο εξωτερικό σε ευρώ, χωρίς να περνούν από ενδιάμεσες τράπεζες. Αυτό είναι ένα απτό παράδειγμα του σχεδίου της Ε.Ε. για διείσδυση κι επέκταση, με δέλεαρ τις «επενδύσεις», στα Δυτικά Βαλκάνια. Ίσως και τον μόνο χώρο που της έχει απομείνει για κερδοφόρες επενδύσεις ως ουραγού στον οικονομικό ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας και του μαρασμού της μετά την άφρονα εμπλοκή της στον πόλεμο στην Ουκρανία. Η «προσάρτηση» της Σερβίας, αφ’ ενός με την αποκοπή της από τη Ρωσία και την Κίνα και αφ’ ετέρου με τις φιλοδυτικές μεταρρυθμίσεις και την επίλυση, όπως, των διαφορών με τους γείτονες, κρίνεται πολύ σημαντική για την Ε.Ε.. Ιδίως για την υλοποίηση του μεγαλεπήβολου σχεδιασμού για τον Πανευρωπαϊκό Διάδρομο 10, πολύ σημαντικού οικονομικά και κυρίως στρατιωτικά, καθώς συνδέει την Αυστρία με το ελληνικό λιμάνι της Θεσσαλονίκης, μέσω Βενετίας, Τεργέστης. Κι από την Αυστρία η σύνδεση συνεχίζεται προς τη Σκανδιναβία, δηλ. στα νέα μέλη του ΝΑΤΟ. Συνεπώς, η Ιταλία και η Σερβία θα συνδεθούν στενά σε βιομηχανικό και στρατιωτικό επίπεδο. Εξάλλου, η Ιταλία διαθέτει ισχυρές ρίζες στη Σερβία, χάρη σε 800 εταιρείες (με ιταλικό κεφάλαιο ή συμμετοχή), με μια ενδιαφέρουσα προοπτική: την ενίσχυση της στρατηγικής της θέσης σε όλη την περιοχή.
Επιπλέον, ολόκληρη η περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον άνθρακα. Η επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να αποτελέσουν μια μερική λύση για τον οικονομικό κι επενδυτικό μαρασμό της Ε.Ε.. Σε αυτόν τον τομέα, η Ιταλία από το 2022 προσπαθεί να πάρει τα ηνία: η Arera, η Ιταλική Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, Δικτύων και Περιβάλλοντος, έχει ιδρύσει τη Σχολή Ενέργειας των Βαλκανίων (BES) ειδικά για την προώθηση της ανταλλαγής γνώσεων στον ενεργειακό τομέα.
Η ιταλική (και στο βάθος ευρωπαϊκή κι αμερικανική) «επανένωση των Βαλκανίων», περιγράφει και τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες των χωρών σε αυτήν την περιοχή και τις γεωπολιτικές βλέψεις, που αφορούν τις μελλοντικές στρατηγικές των Βρυξελλών, τις ενεργειακές υποδομές, την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης κατά μήκος της βαλκανικής όλα συνυφασμένα με την πιθανότητα πολέμων (Γάζα και Κίεβο) και εντάσεων (Σερβία-Κόσοβο). Αλλά συνάμα θα πρέπει να ληφθεί υπ’ όψη κι ο παράγοντας Τουρκία, που ελέω της πολυεπίπεδης συνεργασίας της με την Ιταλία (και στο μεταναστευτικό, το ενεργειακό και το στρατιωτικό), που συμβάλει στην ενεργή συμμετοχή της στον σχεδιασμό του ΝΑΤΟ για τα Βαλκάνια, που ενισχύει τη θέση της Άγκυρας στην περιοχή. Κι η επίσκεψη της Ιταλίδας ακροδεξιάς πρωθυπουργού στο Βελιγράδι θα πρέπει να ερμηνευτεί υπό αυτό το ευρύ πρίσμα κι ίσως αποτελεί προανάκρουσμα για τις μεγάλες ανακατατάξεις και τα γεωπολιτικο-οικονομικά και κυρίως στρατιωτικά σχέδια, που επωάζονται για την ευρύτερη περιοχή μας.
