Τα δύο βιβλία του Μιχάλη (Mike) Πούγουνα, Rock’n’Roll Rules ok? Vol. 1 και Vol. 2., παρουσίαζονται σήμερα Σάββατο 05 Απριλίου, στο βιβλιοπωλείο-café Zatopek, στην Καλλιθέα.

Για τα βιβλία θα μιλήσουν ο συγγραφέας και ψυχή του συγκροτήματος New Zero God,  ο τεχνοκριτικός Γιώργης-Βύρων Δάβος, διδάκτορας Αισθητικής στην Ακαδημία της Μπρέρα (Μιλάνου) και Κοινωνιογλωσσολογίας και Λογικής Φιλοσοφίας της Γλώσσας στο Πανεπιστήμιο του Βίγο (Ισπανία) και η μουσική παραγωγός Θέκλα Τσελεπή. Μετά την παρουσίαση θα ακολουθήσει μουσικό σετ με κάποιους από τους δημιουργούς που παρουσιάζονται στα δύο βιβλία, καθώς και άλλα τραγούδια.

Η ιδέα για να γραφούν τα βιβλία του Μ. Πούγουνα, που εκδόθηκαν σταδιακά από το 2020, ξεπήδησε από την πρόθεση του συγγραφέα να σχεδιάσει μία σειρά διαλέξεων σχετικά με την επιρροή που άσκησε το Rock’n’Roll στον Δυτικό κόσμο και την επιρροή που είχε η κοινωνία στο rock’n’roll. Τα δύο τούτα βιβλία είναι πολύ διαφορετικά από τις συνήθεις ιστορικές αναφορές, περιοδολογήσεις και καταγραφές του μουσικού αυτού είδους ή τις αφηγηματικές βιογραφίες καλλιτεχνών που διέπρεψαν στη σκηνή και τη
δισκογραφία και γίνηκαν λαϊκοί ήρωες ή λαμπεροί σταρ.

Ο Πούγουνας δεν σταματά μόνο στο μουσικό στοιχείο του κινήματος της ροκ. Σταχυολογώντας, όχι με εκλεκτικό τρόπο, αλλά με κριτική μέθοδο, διάφορα επεισόδια, σημεία καμπής για το κίνημα του ροκ, από τις απαρχές του ίσαμε τη δεκαετία του ‘80 (όπου σταματά το δεύτερο βιβλίο), ο Πούγουνας με αδρό τρόπο περιγράφει τις συνθήκες που διαμόρφωσαν το κίνημα.

Στο πρώτο βιβλίο με επίκεντρο τις αμοιβαιότητες της αμερικανικής σκηνής και στο δεύτερο, εντοπίζοντας με άξονα την προσωπικότητα του Λέμμυ των Motorhead και την πολυκύμαντη και ταραχώδη καριέρα του στη βρετανική σκηνή, ο Πούγουνας εμβαθύνει στις σχέσεις που διαμορφώθηκαν ανάμεσα στους μουσικούς και τις επιρροές τους, το μπόλιασμα του μουσικού ιδιώματος με άλλα genre (σχέση που διέπλασε τα πολλά είδη-υποκατηγορίες που συνηθίζουμε να συνερανίζουμε κάτω από την ετικέτα του ροκ), την όσμωση της αμερικανικής και βρετανικής σκηνής και τις αλληλεπιδράσεις της, τον ρόλο της δισκογραφικής βιομηχανίας, της διαφήμισης και του stardome, τις κοινωνικές συνθήκες, τις συμπεριφορές και τα πρότυπα που επηρέασαν κι επηρέασε με τη σειρά του η μουσική αυτή.

Το ροκ ήταν η απόρροια της δημογραφικής έκρηξης στα μέσα της δεκαετίας του ‘50 (οπότε το μισό του πληθυσμού στις ανεπτυγμένες χώρες ήσαν νέοι κάτω των 25 ετών) και της οικονομικής ευμάρειας και κοινωνικής πολιτικής, που οι ιδιαίτερες συνθήκες ανταγωνισμού της Ψυχροπολεμικής περιόδου, βοήθησαν την αμερικανική και τις ευρωπαϊκές κοινωνίες να μετεξελιχθούν, να μεταβάλουν τα ήθη τους και κυρίως ενίσχυσαν την κατανάλωση -όχι μόνο σε υλικά αγαθά, αλλά και σε πολιτιστικά προϊόντα. Δεν είναι τυχαίο που συμπίπτει με την κατακλυσμιαία επίδραση της τηλεόρασης και της ανάπτυξης των μέσων συγκοινωνίας, που βοήθησαν σε αντίστιξη με τις προηγούμενες εποχές να διαδοθεί κι ο ήχος κι η εικόνα της μουσικής και να μετακινείται ο κόσμος για να παρακολουθήσει συναυλίες ή να δει τους αγαπημένους του καλλιτέχνες ζωντανά και σε μαζικό επίπεδο.

Το ροκ έχοντας ως μεγάλη δύναμή του την ικανότητα να εκφράζει τη διαθετική κατάσταση του υποκειμένου χωρίς, όπως στα υπόλοιπα μουσικά είδη, αυτό να έχει ιδιαίτερες τεχνικές μουσικές δυνατότητες και να μην απαιτεί από τον θεατή τίποτε περισσότερο από την ενέργειά του, έγινε συνώνυμο της “νεανικότητας”, της “ουτοπίας” και του σφρίγους, της καινοτομίας. Για πρώτη φορά η νεολαία είχε δυνατότητα, χωρίς πολλές τεχνικές απαιτήσεις να ακουσθεί η φωνή της με αμεσότητα και με τη δική της γλώσσα και τα ενδυματολογικά ή συμπεριφορικά πρότυπα. Πρότυπα που στην αμερικανική όχθη είχαν σχέση με την ευμάρεια και την περίσσεια ορμητικότητας, ιδίως της εύρωστης λευκής νεολαίας, ενώ στην ένθεν πλευρά του Ατλαντικού, στη Βρετανία, ήταν απόρροια των κοινωνικών συνθηκών, του αποκλεισμού και της περιθωριοποίησης.

Ακριβώς εκεί εντοπίζεται και η απαρχή του κινήματος του ροκ, που συχνά και πολύ στερεοτυπικά ταυτίζεται με μία ‘νεανική επανάσταση’. Γιατί το ροκ δεν ήταν στην ουσία μία επανάσταση, ούτε και εξέγερση, με την τυπική έννοια του όρου: πιότερο ήταν ένα νεανικό ξέσπασμα με ηδονιστικά χαρακτηριστικά, μια απαίτηση της νιότης για τον μετασχηματισμό, όχι των μέσων παραγωγής και την κοινωνική αναδιανομή του πλούτου, αλλά των κατεστημένων κοινωνικών συμβάσεων στα ήθη και των εξουσιαστικών σχέσεων ανάμεσα στη γενιά των γονιών τους και τη δική τους.

Το rock n’ roll σαφώς συνέβαλε σε μία “πολιτιστική μεταβολή”, αλλά όχι σε μία ουσιώδη πολιτική αλλαγή. Μπορεί να πάλαιψε για την αναγνώριση δικαιωμάτων, κυρίως στη σύναψή του με το κίνημα διαμαρτυρίας, αλλά όχι για την ανατροπή ή αλλαγή του ίδιου του συστήματος. Το rock n’ roll θεμελιώθηκε περισσότερο στην “επικοινωνία” (τηλεόραση, διαφήμιση) παρά στο “μήνυμα”. Στις “εικόνες” κι όχι στις “έννοιες”, στη “διασκέδαση” και όχι στην “πράξη”: ας δούμε τον αναχωρητισμό κι ουτοπισμό των χίπις, τον μηδενισμό του πανκ), έδωσε περισσότερη έμφαση στον “αυθορμητισμό”, τη “μίμηση”, τη μόδα, τον ναρκισσιστικό ατομικισμό και στην καλλίτερη περίπτωση όχι την ουσιώδη “συμμετοχικότητα” όσο τη δημιουργία “ομάδων”, ακολούθων–ιδίως όσον αφορά τις υποκατηγορίες του (μοντς, χίπις, πανκ, γκλαμ ροκ κλπ). Ενδεικτικό είναι πως στο ροκ επέζησαν σε μεγάλο βαθμό κι
αναπαράχθηκαν τα ίδια στερεότυπα για τη γυναίκα, τον ρατσισμό (Gypsy Woman, Black Magic woman, Your time is gonna come ) έως και latu sensu φιλοναζιστικές ή αυταρχικές ιδέες. Το σύστημα είναι πολύ πιο εύκολο να σπρώξει σε έναν γιακωβινισμό, στην αυτο-αναφορικότητα και στην αυταξίωση, δίνοντας τόση φωνή και τόση ορατότητα που δεν θα γίνει επιζήμια για την διατήρηση των ιεραρχικών σχέσεων και του μοντέλου παραγωγής. Θα αποδεχθεί με πατρική μεγαλοθυμία τη νεανική extravaganza και τα “λεκτικά παίγνιά της”, θα εμπλουτίσει και θα ασπασθεί την πρότασή τους και στη δική του πραγματικότητα. Αλλά μόνο μέσα σε ένα φαινομενολογικό επίπεδο με πρόταγμα τη γατοπαρδική συνταγή “να αλλάξουμε τα πάντα για να μην αλλάξει τίποτε”.

Το rock n’ roll σε όλη του τη διάρκεια δημιούργησε πολλαπλά ρεύματα και υβριδικά μουσικά είδη, που παρήκμαζαν, ξεπερνιώνταν, ξαναγεννιόντουσαν και πολλαπλασιάζονταν. Δημιούργησε πρότυπα, συμπεριφορές, επηρέασε με την αισθητική του πολλούς χώρους: από τη διαφήμιση και τη μόδα έως τον κινηματογράφο. Κυρίως διέπλασε έναν νέο τύπο σταρ, τον rock star που όπως τονίζει εύστοχα ο Μ. Πούγουνας “ενώ σε άλλες μορφές τέχνης ο καλλιτέχνης
επιδεικνύει τον εαυτό του και συμπεριφέρεται σαν να είναι το κέντρο του κόσμου, στο rock’n’roll (και σε όλα τα είδη και τις υποκατηγορίες του) αυτό γίνεται τόσο από τον καλλιτέχνη, όσο και από το κοινό του”. Ένα κοινό που αμέσως εντοπίσθηκε από τη διαφήμιση, τη μόδα, τη μουσική κι ευρύτερη πολιτιστική βιομηχανία ως μία δυναμική καταναλωτική ομάδα, που δε φείδεται εξόδων για να ‘αποκτήσει’ δίσκους, εισιτήρια, ρούχα, σουβενίρ, από τα φετιχοποιημένα σύμβολά του. Δε δημιούργησε όμως μία ενιαία δική του “ταυτότητα” αλλά ενσωμάτωσε, χωρίς να απορροφήσει ή να περιχαρακώσει, μία “πλειάδα και πληθώρα από πληθυντικές κι ανοικτές μορφές”, όπως θα έλεγε ο Ζιλ Ντελέζ (Mille Plateaux) που δεν είχαν σταθερές συντεταγμένες και διαρκώς ανα-διαμορφώνονταν. Καλό βέβαια αυτό για τη διαφήμιση, τη μόδα και τη μουσική βιομηχανία, που συνέβαλαν σημαντικά σ’ αυτό.

Σημαντικό στοιχείο και τούτο καταδεικνύεται εύγλωττα μέσα στα βιβλία του Πούγουνα ήταν η δισκογραφική βιομηχανία και η παραγωγή της που εκοτξεύθηκε χάρις στο ροκ, επηρεάζοντας όλον τον μηχανισμό του star system. Ξέχωρα από κάποιες “ηρωϊκές” στιγμές του, το rock n’ roll χρησιμοποιήθηκε, όχι μόνον από τη μουσική βιομηχανία, αλλά και από τους πολιτικο-ιδεολογικούς μηχανισμούς του Ψυχρού Πολέμου, ως είδος “ιδεολογικής εξαγωγής” κι “απόδειξη της δυτικής ελευθερίας της έκφρασης”. Η μουσική βιομηχανία, προβάλλοντας περισσότερο τη “φόρμα” (και μη αναζητώντας να αναπτυχθεί η συλλογική συνείδηση) εκμεταλλεύθηκε την ζωτικότητα των καλλιτεχνών , την ικανότητά τους να διεγείρουν το κοινό. Ακόμη και το κίνημα διαμαρτυρίας, με τη βοήθεια της διαφήμισης, των συμβολαίων και του μηχανισμού δημιουργίας του “ροκ σταρ”, άμβλυναν την πολιτική διάσταση ή τη διαμαρτυρία, που κι αυτή κατάντησε καταναλωτικό είδος.

O Mike Πούγουνας ήταν ο τραγουδιστής των Flowers of Romance και των Nexus, ενώ σήμερα συνεχίζει με τους New Zero God και έχει κυκλοφορήσει 13 άλμπουμ και πολλά σινγκλάκια, με τα σχήματα αυτά ενώ έχει τραγουδήσει σε
συναυλίες και κυκλοφορίες ξένων και Ελλήνων καλλιτεχνών κι έχει εμφανιστεί με τις μπάντες του, σε συναυλίες μεγάλων συγκροτημάτων, όπως οι Sisters of Mercy, The Mission, Christian Death, Legendary Pink Dots και Sex Gang Children.

Ως σκηνοθέτης, έχει βραβευτεί για μια ταινία μικρού μήκους το
2008 με τίτλο «Vlad O Δαίμων», ενώ τα τελευταία χρόνια έχει κάνει δύο ντοκιμαντέρ (σε συνεργασία με τον Γ-Β. Δάβο) με θέμα τις κινηματογραφικές αίθουσες της Καλλιθέας, με τίτλο «Όταν η Καλλιθέα πήγαινε Cinema» τα οποία αναρτήθηκαν στο YouTube. Παράλληλα, ως παραγωγός έχει μια δίωρη εβδομαδιαία, Αγγλόφωνη εκπομπή με νέες underground μουσικές κυκλοφορίες για το Αμερικάνικο ραδιόφωνο η οποία μεταδίδεται διαδικτυακά και από δύο Αγγλικούς σταθμούς, έναν Ελληνικό και έναν Κυπριακό. Πέρα από τα δύο βιβλία που προαναφέραμε, έχει εκδώσει και δύο μυθιστορήματα με τίτλο «Το Κλειδί της Εύας» και «Μαύρο Χιόνι».

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Μιχάλης (Mike) Πούγουνας,

Rock’n’Roll Rules ok? Vol. 1 και Vol. 2.

Βιβλιοπωλείο-café Zatopek,
Παναγή Τσαλδάρη 209, στην Καλλιθέα (100 μέτρα απο τον σταθμό του ηλεκτρικού – στο ποτάμι).
Ώρα 20.00

Διαβάστε ακόμα: