Μία Πύρρειο νίκη κατέγραψε η κεντροδεξιά στην Πορτογαλία κατά τις βουλευτικές εκλογές. Γιατί μπορεί ο κεντροδεξιός συνασπισμός AD (Δημοκρατική Συμμαχία), με επικεφαλής τον νυν πρωθυπουργό, Λουίς Μουντενέγκρου να κέρδισε, αυξάνοντας κατά 10 τις έδρες του, όμως η εντυπωσιακή άνοδος της ακροδεξιάς παράταξης Chega επισκίασε τον θρίαμβο, στερώντας του την αυτοδυναμία.

Και κυρίως γιατί, η εντυπωσιακή άνοδος της ακροδεξιάς, που διπλασίασε σχεδόν τα ποσοστά της, σε συνδυασμό με την αδιαμφισβήτητη καθίζηση της Αριστεράς, πυροδοτεί δυσοίωνες εξελίξεις για το κυβερνητικό έργο, εάν επιβεβαιωθεί το «όχι είναι όχι» του Μουντενέγκρου σε μία συνεργασία με το Chega. Αλλά επίσης  απειλεί και τη μελλοντική πολιτική πορεία της Πορτογαλίας, που πλέον βρίσκεται κι εκείνη αντιμέτωπη με το αντιδραστικό ρεύμα, το οποίο όλο κι αυξάνεται, όσο τα προβλήματα που η φιλελεύθερη πολιτική σωρεύονται, αντί να επιλύονται με πραγματικά κοινωνικές αποφάσεις. 

Με καταμετρημένο σχεδόν το 100% των ψήφων, ο κεντροδεξιός συνασπισμός του Μουντενέγκρου κέρδισε το 32,72%.  Το Σοσιαλιστικό κόμματα και το ακροδεξιό Chega κατέλαβαν τη δεύτερη και τρίτη θέση, με 23,38% και 22,56% αντίστοιχα -ένα πολύ μικρό περιθώριο, που κάνει τον ακροδεξιό ηγέτη Αντρές Βεντούρα να υποστηρίζει πως με την ενσωμάτωση είναι αυτός η δεύτερη δύναμη στη χώρα. Όπως τόνισε ο ίδιος, οι εκλογές ανήγγειλαν «το τέλος του δικομματισμού». Και αδιαμφισβήτητα πλέον το ακροδεξιό κόμμα θα είναι εκείνο που με την αυξημένη δύναμη και την αυτονόητη προβολή του θα επηρεάζει πολλές από τις εξελίξεις και θα έχει λόγο σε πολλές πρωτοβουλίες.

Με τη νίκη αυτή η AD εκλέγει 89  αντιπροσώπους. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα και η Chega έχουν από 58 έδρες το καθένα. Οι Φιλελεύθεροι, που θα μπορούσαν να λύσουν το επερχόμενο κυβερνητικό αδιέξοδο, μολονότι κέρδισαν μία έδρα κι έφθασαν στις 9 εντέλει απείχαν πολύ από τις προσδοκίες της ηγεσίας του. Η σαφής αποτυχία του Σοσιαλιστικού Κόμματος, που έχασε 19 έδρες, όταν  μόλις πριν έναν χρόνο  βρισκόταν στην κυβέρνηση και  έχαιρε μεγάλης δημοφιλίας για την κοινωνική πολιτική του, έσπειρε μεγάλη απογοήτευση και ο επικεφαλής του Πέντρου Νούνου Σάντους παραιτήθηκε μόλις 15 μήνες μετά την εκλογή του στη θέση του επιτυχημένου πρωθυπουργού Αντόνιου Κόστα.

Πολύ μεγαλύτερη ήταν η κατάρρευση του Κομμουνιστικού Κόμματος (PCP) και του Μπλοκ της Αριστεράς (ΒΕ), που με 3 και 2% αντίστοιχα, μόλις που εξέλεξαν 3 και 1 βουλευτές. Τo μόνο κόμμα με αριστερό πρόσημο που κατόρθωσε να διασωθεί και να αυξήσει μάλιστα τη δύναμή του ήταν το Livre με 6 από 4 έδρες.

Πλέον ο Μουντενέγκρου θα πρέπει να ισορροπήσει ακόμη περισσότερο πολιτικά, καθώς είναι αναγκασμένος να αναζητήσει πάλι τη λύση της κυβέρνησης μειοψηφίας με κατά περίπτωση κοινοβουλευτική στήριξη από άλλα κόμματα για να περάσει τα νομοσχέδιά της Οι 89 έδρες του ακόμη και αθροιζόμενες με τις 9 των Φιλελευθέρων δεν φθάνουν τις 126 που απαιτούνται για μία αυτοδύναμη κυβέρνηση. Θα πρέπει λοιπόν να δείξει προς τα πού θα απευθύνεται πλέον πολιτικά: εάν θα κλίνει  περισσότερο προς την ακροδεξιά και την ατζέντα της ή προκειμένου να  εξασφαλίζει την κοινοβουλευτική στήριξη από τους Σοσιαλιστές, θα κάνει περισσότερες κοινωνικές παραχωρήσεις και μισθολογικές αυξήσεις. Αυτά τα αιτήματα δηλ. που -πέρα από τα ανήκουστα σκάνδαλα διαφθοράς- βρέθηκαν στον πυρήνα της κοινωνικής διαμαρτυρίας και των πολιτικών τριγμών που οδήγησαν στην  ψήφο δυσπιστίας κατά της κυβέρνησης και την προκήρυξη πρόωρων εκλογών. Ήδη πάντως είναι αρκετοί οι κεντροδεξιοί βουλευτές που ζητούν από τον Μουντενέγκρου μία προσέγγιση με το Chega, κατά τα πρότυπα του PP και του ακροδεξιού Σαντιάγο Αμπασκάλ στην Ισπανία.

Όμως το πιο ανησυχητικό για την όποια πολιτική πρωτοβουλία λάβει το ΑD είναι το γεγονός ότι οι τελευταίες έρευνες αποδεικνύουν πως στην Πορτογαλία οι νέοι στρέφονται όλο και περισσότερο προς την ακροδεξιά ιδεολογία. Ιδίως οι νεαροί που σχεδόν πέντε φορές περισσότερο από τις νεαρές ψηφίζουν το Chega, ενσωματώνοντας την αντιφεμινιστική ρητορεία του και κατά δεύτερο λόγο την αντιμεταναστευτική του προπαγάνδα.

Ο ίδιος ο Μουντενέγκρου στις πρώτες δηλώσεις του, θριαμβολογώντας τόνισε πως θα συνεχίσει την ίδια πολιτική: «θα συνεχίσουμε να εκτιμούμε την εργασία και το εισόδημα των Πορτογάλων και να ενθαρρύνουμε τις επενδύσεις. Θα δημιουργήσουμε περισσότερο πλούτο για να διασφαλίσουμε την ευημερία και την κοινωνική δικαιοσύνη» και «θα επενδύσουμε στους νέους, τους συνταξιούχους και τη δημόσια διοίκηση». Δηλώσεις που μάλλον περισσότερο θέλουν να δελεάσουν τους Σοσιαλιστές για να στηρίξουν την κυβέρνησή του. Άλλωστε, εάν αναλύσει κανείς τα αποτελέσματα, η κεντροδεξιά κέρδισε περισσότερο από την εκλογική αποψίλωση των Σοσιαλιστών. Μία πρόσδεσή τους σε κοινοβουλευτικό επίπεδο στις νομοθετικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης μπορεί να ευνοήσει περισσότερο το AD. Απεναντίας, μία στροφή προς την ατζέντα του Chega ενδεχομένως να οδηγούσε πολλούς ψηφοφόρους του προς την ακροδεξιά παράταξη, μιας και μεταξύ του αυθεντικού εθνικισμού και του μετριασμένου από τον νεοφιλελευθερισμό πατριωτισμό, ο επιρρεπής πολίτης στρέφεται στον πρώτο.

Για τούτο, ο Μουντενέγκρου στις αρχικές δηλώσεις του προσπάθησε να δείξει μια συγκαταβατικότητα και προς τους δύο. Αφ’ ενός μοιάζνει να κλείνει περισσότερο το μάτι προς τους Σοσιαλιστές, τονίζοντας: «θα συνεχίσουμε να διασώζουμε το Κοινωνικό Κράτος, από την υγεία μέχρι την εκπαίδευση, από τη στέγαση μέχρι την κινητικότητα». Προσθέτοντας όμως αφ’ ετέρου πως «θα συνεχίσουμε να ασκούμε μεγαλύτερο έλεγχο στη μετανάστευση», αναφέροντας επίσης ως προτεραιότητες την καταπολέμηση του εγκλήματος και της διαφθοράς, καθώς και τις επενδύσεις στην ασφάλεια και τις ένοπλες δυνάμεις. Δείχνοντας προς τους ψηφοφόρους που στράφηκαν προς το Chega, πως δεν είναι το ακροδεξιό κόμμα το μόνο που προασπίζεται τον εθνικό χαρακτήρα του κράτους.

Μέχρι στιγμής, πάντως, ο παραιτηθείς ηγέτης των Σοσιαλιστών στις δηλώσεις του έχει τονίσει πως δεν θεωρεί τον Μουντενέγκρου «ιδανικό για την πρωθυπουργία» και υπογράμμισε πως δεν πρόκειται το κόμμα του να συναινέσει στην πολιτική του και να τον στηρίξει κοινοβουλευτικά. Μόνο που ο Νούνου Σάντους δεν είναι πλέον ηγέτης του PS και δεν μπορεί να προκαταβάλει τη θέση της επόμενης ηγεσίας, που μετά τη φυγή του Κόστα δεν μπορεί να βρει έναν αντάξιο διάδοχό του, που να πείσει το εκλογικό σώμα ότι δεν πρέπει να πάρει δεξιά απόκλιση.

Οι επόμενες ημέρες θα είναι καθοριστικές για την κατάρτιση και την αποδοχή ενός κυβερνητικού σχήματος στην Πορτογαλία. Και συνεπώς προς ποια κατεύθυνση θα κινηθεί η χώρα. Όμως εκείνο που θα πρέπει να απασχολεί δεν είναι μόνον η άνοδος της ακροδεξιάς, αλλά να γίνει και μία πραγματική συζήτηση για το πώς έχει εξαφανισθεί σχεδόν η Αριστερά στη χώρα, όταν λίγα χρόνια πριν, με τη μεγάλη εκλογική δύναμη του PCP και του Μπλοκ, αποτελούσε τον αποφασιστικό παράγοντα και τον μοχλό πίεσης μέσα στην κυβέρνηση για να ακολουθήσει ο Αντόνιου Κόστα το σημαντικό κοινωνικό πρόγραμμα που τον ανέδειξε ως κυρίαρχο για δύο θητείες στην πρωθυπουργία κι έφερε στο προσκήνιο το «πορτογαλικό μοντέλο ανάπτυξης» με έμφαση στην ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, τη στιγμή που στην Ε.Ε. κάλπαζε ο νεοφιλελευθερισμός και η λιτότητα.

Μία συζήτηση που δεν πρέπει να σταθεί στην εύκολη ερμηνεία της αποχής: μιας και κι η αποχή στις εκλογές της Κυριακής είχε υποχωρήσει από το 40 στο 35%, αποδεικνύοντας πως για πολύν κόσμο διακυβεύονταν σημαντικά ζητήματα. Η Αριστερά και στην Πορτογαλία θα πρέπει να ξαναβρεί τη σύνδεσή της με τη νεολαία και το παραδοσιακό ακροατήριό της, που στην ταχεία προλεταριοποίησή του λόγω των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, δεν βρίσκει πια ελπίδα και στήριγμα στην αφηρημένη, αποσπασματική κι επικαιρική πολιτική πυξίδα των αριστερών κομμάτων ή την παγιωμένη και σχεδόν παρωχημένη ιδεολογία του PCP, αλλά αναζητεί έναν ριζοσπαστισμό (καμιά φορά και ταξικό) στην ακροδεξιά.