Εάν βάλουμε στην άκρη τον αδιαμφισβήτητο κύριο του παιχνιδιού, ο μεγάλος νικητής από τη συμφωνία για την ολοκληρωτική παράδοση της Ε.Ε. στους αμερικανικούς δασμούς αυτός δεν είναι άλλος από τη Γερμανία του καγκελάριου Μερτς. Και τούτο, γιατί η ομογάλακτή του Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πέτυχε να συνομολογηθούν δασμοί με τους οποίους μπορεί να λειτουργήσει η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, η οποία ούτως ή άλλως πληροί από καιρό τον όρο της επένδυσης μέσα στις ΗΠΑ και το εργατικό δυναμικό της και που επίσης έχει και τα χρήματα για να αγοράσει αμερικανικά όπλα.
Εξάλλου, είναι ο ίδιος ο Μερτς εκείνος που κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του, είχε χαρακτηρίσει την αιολική ενέργεια ως μια μεταβατική και απωθητική τεχνολογία, η οποία τελικά θα καταργηθεί. Μία άποψη που απηχεί ακριβώς τη θέση του Ντόναλντ Τραμπ ενάντια σε μια τεχνολογία που μεταξύ των άλλων ελαττωμάτων που κατά τον αλλοπρόσαλλο Πρόεδρο έχει σε αντίθεση με το θεάρεστο πετρέλαιο του «drill, baby, drill», έχει ένα βασικότατο μειονέκτημα: είναι «κινεζική». Κάτι που διασταλτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για ολόκληρο το πρόγραμμα της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης, που σε μεγάλο βαθμό εξαρτάται κι από τις κινεζικές εξαγωγές, ιδίως αναφορικά με τις στρατηγικού χαρακτήρα για την πράσινη ενέργεια σπάνιες γαίες. Και φυσικά, τα απόνερα της συμφωνίας δεν έχουν φθάσει ακόμη στην ήπειρό μας, καθώς εκκρεμούν ακόμη οι διαπραγματεύσεις για τα μεμονωμένα προϊόντα -αλλά σε συνολικό ευρωπαϊκό επίπεδο και όχι για μεμονωμένες χώρες κι εξαγωγές.
Δεν μπορεί να είναι τυχαίο ότι το Βερολίνο είναι ιδιαίτερα ευχαριστημένο, δεδομένου ότι οι δασμοί στα αυτοκίνητα θα μειωθούν στο 15%. Ενώ αντιθέτως για το αλουμίνιο και τον χάλυβα οι δασμοί θα παραμείνουν στο 50%, κάτι που θα επηρεάσει πολλές βιομηχανίες, όπως στην Ιταλία. Και παράλληλα η Γαλλία θα επηρεαστεί λιγότερο από την ανάγκη να αγοράσει περισσότερο και ακριβότερο φυσικό αέριο και πετρέλαιο από τις ΗΠΑ, επειδή παράγει το μεγαλύτερο μέρος της προς κατανάλωση ενέργειάς της από πυρηνική ενέργεια.
Αντίθετα, εκείνες που επ’ ουδενί πηδούν από τη χαρά τους για τη συμφωνία είναι χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία και κυρίως η Ιταλία, που είναι δύσκολο για μία σειρά από καίρια εξαγωγικά προϊόντα τους -σκεφτείτε το κρασί, το λάδι, τις ελιές, τα τυριά κι άλλα αγροτοδιατροφικά προϊόντα και μηχανήματα -θα είναι δύσκολο να απορροφήσουν το 15%. Από τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, όπως έχουμε προαναφέρει, ελάχιστα -έως καθόλου- έχουν απομείνει. Κι εάν προσθέσουμε και την παράμετρο της συμφωνίας, πως οι Ευρωπαίοι δεσμεύονται να αγοράσουν περισσότερα αμερικανικά όπλα. Για κάτι που ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν μπορεί να είναι κι ευχαριστημένος, την ώρα που ο ίδιος δίνει μάχη ώστε να συνεχισθεί η κρίση στην Ουκρανία αποβλέποντας στην ενίσχυση της δικής του στρατιωτικής βιομηχανίας και των παραγγελιών.
Δεν είναι λοιπόν σαφές πώς οι Βρυξέλλες μπορούν να επιδιώκουν έναν παγκόσμιο ηγετικό ρόλο ενώ εξαρτώνται από άλλους για ενέργεια και εξοπλισμούς και κυρίως είναι αδύναμη κι ανίκανη να πατήσει πόδι.
Ιδιαίτερα χαμένη από τη συμφωνία τούτη θα πρέπει να θεωρείται δε, η Ιταλία της ακροδεξιάς cheerleader του Τραμπ, Τζόρτζιας Μελόνι. Και τούτο γιατί, παρά το διατυμπανιζόμενο πολιτικό ειδύλλιο, πέρα από τις γεωστρατηγικές παραχωρήσεις της Ρώμης στις νεο-ιμπεριαλιστικές τάσεις της Ουάσιγκτον, η συμφωνία τούτη αφήνει τελείως έκθετα τα ιταλικά προϊόντα και τη γενικότερη οικονομία της μεσογειακής χώρας, που θα νοιώσει το «δήγμα» των δασμών στον ίδιο της τον προϋπολογισμό.
Η Ιταλία καλείται τώρα να πληρώσει έναν δυσανάλογο λογαριασμό στην ενέργεια, καθώς δεν διαθέτει ούτε πυρηνική ενέργεια ούτε γεωγραφική περιοχή ευνοϊκή για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Επιπλέον, μετά τη γαλλική πολεμική βιομηχανία η αντίστοιχη ιταλική θα κληθεί να πληρώσει επίσης το τίμημα της αναγκαστικής αγοράς αμερικανικού εξοπλισμού. Και φυσικά, η Ιταλία δεν θα μπορέσει να ανακάμψει, όπως παλιά, εξάγοντας φθηνά αυτοκίνητα, επειδή, όπως είναι γνωστό, η ιταλική αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο κι έχει «ξεπουλήσει» στις αντίστοιχες αμερικανικές και γερμανικές παραγωγικές μονάδες.
Παρά τη συνεχιζόμενη δημοφιλία της, που μάλλον οφείλεται στο γεγονός ότι ακόμη οι πολίτες δεν έχουν αρχίσει να πληρώνουν το μάρμαρο της συμφωνίας, το άμεσο σχόλιο της Τζόρτζια Μελόνι: «Περιμένετε τις λεπτομέρειες», αποκρύπτει μια αλήθεια που δεν μπορεί να αποκαλυφθεί. Η συμφωνία Ε.Ε.-ΗΠΑ που ενταφιάζει συνολικά τα όνειρα για μία ευρωπαϊκή ανεξαρτησία, δεν είναι δυνατόν να διασώσει ad hoc τα μεμονωμένα κράτη και επιβαρύνει ιδίως πολύ περισσότερο την Ιταλία σε σχέση με άλλα κράτη μέλη.
Σε αντίθεση φερ’ ειπείν, με την Ισπανία του Πέδρο Σάντσεθ, που έχει φροντίσει να αυτονομηθεί από τα ενεργειακά παιχνίδια στην υπόλοιπη Ε.Ε., αλλά και τις επιμέρους σχέσεις της (με το ΝΑΤΟ, το Ισραήλ, τους BRICS και το MERCOSUR), η Ρώμη έχει εγκαταλείψει από την προσπάθεια να χαράξει μια γεωπολιτική αυτονομία, όπως στις σχέσεις της με την Κίνα, ποντάροντας -με αμερικανική μάλλον προτροπή- στην Ινδία, που όμως, στο κάτω κάτω αποτελεί κι αυτή μέλη των στοχευμένων από τις ΗΠΑ BRICS, ευελπιστώντας φρούδα πως σε κάποιο σημείο της διαδρομής θα τύχει μίας ειδικής μεταχείρισης από την Ουάσινγκτον. Για το μόνο που μπορεί να είναι ικανοποιημένη η Μελόνι είναι πως την ιταλική διακήρυξη για τη συμφωνία τη συνυπογράφουν κι οι άλλοι δύο εταίροι στην δεξιο-δεξιότερη κυβέρνηση συνεργασία της. Οι υπογραφές των Ματέο Σαλβίνι και Αντόνιο Ταγιάνι, έχουν αξία μόνον στο ότι τεκμαίρεται πως η κυβέρνηση είναι αρραγής μπροστά στο μέλλον. Η δήλωσή τους πως αποφεύχθηκε εμπορικός πόλεμος, λίγο δύναται να πείσει τις επιχειρήσεις πως ίσως υπάρξει ένα σταθερό πλαίσιο, όπως αυτές ζητούν. Γιατί, κατά βάση οι επιχειρήσεις εκείνο που ήθελαν δεν είναι το σταθερό πλαίσιο των δασμών στο 15%, που το Παλάτσο Κίτζι θεωρεί βιώσιμο, αλλά καμία επιβολή δασμών έτσι ώστε να μην αποψιλωθεί και καταρρεύσει κι άλλο η παραγωγική κι εξαγωγική βάση της χώρας.
Αυτό το επίπεδο φορολογίας στην πραγματικότητα γονατίζει αρκετούς τομείς στους οποίους τα προϊόντα «Made in Italy» είναι φημισμένα, ιδίως τον αγροδιατροφικό τομέα. Ήδη ο ιταλικός πρωτογενής τομέας έχει ήδη μπει σε καταστροφική τροχιά λόγω των δραστικών περικοπών στην ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που ανακοίνωσε η φον ντερ Λάιεν. Και δεδομένου ότι η δημοφιλία κι υποστήριξη της κυβέρνησης Μελόνι οφείλεται έως τώρα στην αμέριστη στήριξη διαφόρων γεωργικών ενώσεων, λόγω των διαβεβαιώσεων για το «Made in Italy», με επικεφαλής την συνδικάτο των αφεντικών Coldiretti, θα είναι πλέον πραγματικά δύσκολο για την πρωθυπουργό να απαντήσει στη διογκούμενη δυσαρέσκειά τους μετά τη συμφωνία.
Το μόνο που περιμένει η Μελόνι είναι να δει ποιά προϊόντα θα συμπεριληφθούν τελικά στην εξαίρεση της «μηδενικής» λίστας, μαζί με τα αεροπλάνα, τα βασικά φαρμακευτικά προϊόντα και τους ημιαγωγούς. Για την Ιταλία, ωστόσο, η ρήτρα της συμφωνίας για την αγορά αμερικανικής ενέργειας συνιστά μία ολοκληρωτική ήττα, τόσο γιατί υπονομεύει το περιβόητο «Σχέδιο Ματέι» για την ενεργειακή αυτονομία της κι επιπροσθέτως θα κοστίσει διπλά και τρίδιπλα (κάπου 3 δισεκ. ευρώ) γιατί πχ το LNG του Κατάρ κοστίζει πολύ λιγότερο από αυτό που θα πρέπει να εισάγει από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τώρα η Μελόνι δεν έχει άλλη επιλογή από το να μεταφέρει τον αγώνα εντός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επειδή η ολοκληρωτική παράδοση της φον ντερ Λάιεν στον Τραμπ δεν μπορεί να μείνει χωρίς συνέπειες για τις επιμέρους πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως γιατί επειδή είναι αναγκαστικά εντός των ορίων των «27» που πρέπει να αναζητηθούν όλες οι πιθανές αντισταθμίσεις, ακόμη και με το κόστος να ακυρωθούν θεμελιώδεις πολιτικές επιλογές.
Στην κοινή δήλωση των τριών της ιταλικής κυβέρνησης γίνεται μία νύξη για «απλοποίηση των κανόνων, μείωση της γραφειοκρατίας, διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων και μείωση των εξαρτήσεων», αλλά και τούτη μένει στο πεδίο μίας ολέθριας αναθεώρησης πολλών θεμελιακών αρχών για την ανάπτυξη της Ε.Ε., για παράδειγμα, της πράσινης μετάβασης. Ένα ζήτημα που απασχολεί την αυτοκινητοβιομηχανία, αλλά και τον τομέα της ενεργειακής απόδοσης στις κατοικίες, που η Ιταλία θα αναζητήσει να ενισχυθούν μέσα από μέτρα στήριξης της Ε.Ε. για να αντιμετωπισθούν οι συνέπειες από τα δασμολογικά μέτρα των ΗΠΑ. Συνεπώς, για την Ιταλία είναι σημαντικό όχι μόνο να αναθεωρηθούν πλήρως οι κανόνες -ευσεβείς πόθοι, αλλά και να βρεθούν κονδύλια. Πράγμα που όμως θα καθιστούσε κενό γράμμα το προσχέδιο του πολυετούς προϋπολογισμού λιτότητας που παρουσιάστηκε τις τελευταίες εβδομάδες από την φον ντερ Λάιεν και περιέργως είχε και την στήριξη της ακροδεξιάς Μελόνι.
Η Μελόνι μάλλον δεν θα έχει άλλη επιλογή σε τούτη τη στενωπό που η ευρωπαϊκή παράδοση στις ΗΠΑ έχει αφήσει. Ο μόνος τρόπος για να περισώσει κάτι, δεδομένου ότι πλέον βάσει του κειμένου της συμφωνίας, μονομερή συμβιβασμό με τον Τραμπ δεν μπορεί να κάνει, είναι να σκληρύνει στάση και να κάνει τη φωνή της να ακουστεί στην Ευρώπη –ταυτόχρονα αποδεικνύοντας στο εσωτερικό πως έχει πυγμή. Και να προειδοποιήσει τη φον ντερ Λάιεν πως για το μέλλον της έχει ανάγκη την ακροδεξιά στήριξη, που πρέπει να στηριχθεί από τις Βρυξέλλες για να στηρίξει την παραπαίουσα και ενδοτική Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
