«Γη των ελεύθερων και πατρίδα των γενναίων» (the land of the free and the home of the brave) χαρακτηρίζει τις ΗΠΑ ο εθνικός της ύμνος και πάντοτε η σημερινή παγκόσμια δύναμη υπερηφανευόταν και πρόβαλε ως θεματοφύλακας της ελευθερίας σε όλους τους τομείς. Μόνο που σήμερα με την κυβέρνηση Τραμπ να περιστέλλει (ακόμη και manu militari με την Εθνοφρουρά) όλο και περισσότερο κάθε είδους ελευθερία και μέσα στη χώρα του, αλλά και στον κόσμο ολάκερο, πολλοί αμερικανικοί θεσμοί χρειάζεται πλέον να αποδείξουν πως είναι αρκετά «ελεύθεροι και γενναίοι» για να προασπισθούν απαράβατα δικαιώματα. Όπως τα Μουσεία που ανήκουν στο δίκτυο του διάσημου Smithsonian Ινστιτούτου, που έλαβαν προειδοποιητική επιστολή από τον Πρόεδρο, που τους ζητεί –καλύτερα, επιτάσσει- να προβούν σε μία «ολοκληρωμένη εσωτερική αναθεώρηση», επί το «πατριωτικότερον» του περιεχομένου των εκθεμάτων τους για οκτώ από τα μουσεία του και να ευθυγραμμισθεί ο οργανισμός με τις πολιτιστικές οδηγίες του Τραμπ ενόψει των εορτασμών για την 250ή επέτειο της ανεξαρτησίας της χώρας σε έναν χρόνο.
Στην επιστολή, που απευθύνεται στη γραμματέα του Smithsonian Λόνι Μπαντς και αναδημοσιεύεται στον ιστότοπο του Λευκού Οίκου, ο Τραμπ παρεμβαίνει, στο πλαίσιο της δεδηλωμένης αποστροφής του για την «παρακμιακή τέχνη» ( θέση και γλώσσα που ανασύρουν αποκρουστικές μνήμες του παρελθόντος) στη χάραξη της πολιτιστικής πολιτικής, στην αναθεώρηση και γιατί όχι παραχάραξη της Ιστορίας και στη διάπλαση μιας νέας ομοιογενούς και μονομερούς κοινωνικής συνείδησης. Όπως τονίζεται στην επιστολή «τούτη η πρωτοβουλία στοχεύει να διασφαλίσει την ευθυγράμμιση με την οδηγία του Προέδρου για τον εορτασμό της αμερικανικής ιδιαιτερότητας, την άρση των διχαστικών ή κομματικών αφηγήσεων και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στα κοινά πολιτιστικά μας ιδρύματα».
Όπως τονίζει ο Λευκός Οίκος δήλωσε η διαδικασία της «ευθυγράμμισης» με τα νέα «πατριωτικά» πρότυπα θα γίνει σε διαφορετικά στάδια. Η διαδικασία θα περιλαμβάνει μία διεξοδική ανάλυση από τις αρχές όλων των στοιχείων που συνθέτουν το λειτουργικό πλαίσιο των Μουσείων. Από τα κείμενα των εκθέσεων και το περιεχόμενο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, έως τη διαδικασία της επιμέλειας και του σχεδιασμού των εκθέσεων.
Στην επιστολή αυτή περιέχεται ένας λεπτομερής κατάλογος με το περιεχόμενο των εκθεμάτων και των προτάσεων, που οφείλουν να υποβάλουν τα Μουσεία για την αξιολόγησή τους από τον Λευκό Οίκο. Στα στοιχεία που πρέπει να υποβάλουν, συμπεριλαμβάνεται και μία λεπτομερής τεκμηρίωση για τις επιχορηγήσεις, η απογραφή των μόνιμων συλλογών και τα στοιχεία για την επισκεψιμότητα. Επίσης καθορίζει ένα συγκεκριμένο και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα εντός του οποίου η κυβέρνηση Τραμπ αναμένει να ολοκληρωθούν μέρη της διαδικασίας αξιολόγησης, με συγκεκριμένους στόχους 30, 75 και 120 ημερών.
Τα εν λόγω ιδρύματα εντός των 120 ημερών (όχι της ταινίας του Παζολίνι, που όμως έχει σχέση με την αυταρχική καταπίεση) οφείλουν «να ξεκινήσουν να εφαρμόζουν τις απαιτούμενες διορθώσεις στο περιεχόμενό τους». Δηλ. να αντικαταστήσουν εκείνο που η προεδρία θεωρεί «διχαστική ή ιδεολογικά καθοδηγούμενη γλώσσα με ενωτικές, ιστορικά ακριβείς και εποικοδομητικές περιγραφές σε πινακίδες, επιτοίχιες διδακτικές αναφορές, ψηφιακές οθόνες και σε όποιο άλλο υλικό απευθύνεται στο κοινό».
Ανάμεσα στα οκτώ μουσεία που συμπεριλήφθηκαν στην πρώτη φάση είναι το Εθνικό Μουσείο Αμερικανικής Ιστορίας, το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, το Εθνικό Μουσείο Αφροαμερικανικής Ιστορίας και Πολιτισμού, το Εθνικό Μουσείο των Αμερικανών Ινδιάνων, το Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος, το Αμερικανικό Μουσείο Τέχνης Smithsonian, η Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων και το Μουσείο και Κήπος Γλυπτικής Hirshhorn. Τουλάχιστον ένα από τα μουσεία του Smithsonian ήδη από τον φόβο των Ιουδαίων έχει κάνει κινήσεις για να αναθεωρήσει το περιεχόμενο που απευθύνεται στο κοινό, σύμφωνα με τις οδηγίες του προέδρου.
Βέβαια, το εγχείρημα του Τραμπ δεν είναι μόνο να αναθεωρήσει το περιεχόμενο και την αφήγηση της αμερικανικής Ιστορίας και του σύγχρονου πολιτισμού, αλλά ακόμη και να αναθεωρήσει και την εικόνα του ιδίου μέσα στο γενικότερο ιστορικό πλαίσιο. Και πώς; Αφαιρώντας όποιο στοιχείο θα μπορούσε να απαξιώσει την προσωπική του σφραγίδα στην πολιτική. Όπως έγινε νωρίτερα αυτόν τον μήνα, όταν το Εθνικό Μουσείο Αμερικανικής Ιστορίας «διόρθωσε» στα εκθέματά του τις δύο αποφάσεις για την «παραπομπή προς καθαίρεση» (impeachment) κατά του Τραμπ. Στην ειδική προθήκη, όπου εξηγείται η διαδικασία και περιλαμβάνει τα έγγραφα των αποφάσεων για την παραπομπή των προέδρων Άνταμς, Νίξον, Κλίντον (και Τραμπ), η λεζάντα εξηγεί πως «μόνον τρεις από τους Αμερικανούς προέδρους απετέλεσαν αντικείμενο για μία ‘σοβαρή’ (η υπογράμμιση δική μας) παραπομπή». Δηλ. του Τραμπ η παραπομπή δε μετράει. Έτσι κι αλλιώς ο ίδιος την έχει χαρακτηρίσει γελοία και ανυπόστατη.
Από την πλευρά του το Smithsonian, που από την πρώτη ημέρα της ανάληψης των καθηκόντων του Τραμπ έχει βρεθεί στο επίκεντρο του «πολιτιστικού πολέμου» που έχει ξεσηκώσει ο Πρόεδρος, απαντά με ανακοίνωσή του πως το έργο του «εδράζεται σε μία αταλάντευτη δέσμευση για την ακαδημαϊκή αριστεία, την αυστηρή έρευνα και την ακριβή, πραγματική παρουσίαση της Ιστορίας. Εξετάζουμε την επιστολή, με γνώμονα πάντα αυτή μας τη δέσμευση και θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε εποικοδομητικά με τον Λευκό Οίκο, το Κογκρέσο και το διοικητικό μας συμβούλιο». Σε προηγούμενη ανακοίνωσή του, τον περασμένο Ιούνιο, το ονομαστό ίδρυμα δήλωσε ότι έχει δεσμευθεί να διασφαλίσει ότι παραμένει «απαλλαγμένο από πολιτικές ή κομματικές επιρροές» κι ότι «θα συνεχίσει την επαγρύπνηση, ανεξάρτητη εποπτεία του Smithsonian και των μουσείων του για να προστατεύσει την αυστηρή ακαδημαϊκή και εμπειρογνωμοσύνη τους, την ακεραιότητα και την ακρίβειά τους, και να διασφαλίσει ότι το Smithsonian είναι φιλόξενο για όλους τους Αμερικανούς».
Το εκτελεστικό διάταγμα του Τραμπ τον περασμένο Μάρτιο για την «Αποκατάσταση της Αλήθειας και της Λογικής στην Αμερικανική Ιστορία» επέκρινε άμεσα το Smithsonian, κατηγορώντας το ότι εκπορεύει μία πολιτιστική πολιτική «υπό την επήρεια μιας διχαστικής, φυλετικά επικεντρωμένης ιδεολογίας» και ότι προωθεί «αφηγήσεις που απεικονίζουν τις αμερικανικές και δυτικές αξίες ως εγγενώς επιβλαβείς και καταπιεστικές».
Μάλιστα, τον περασμένο Μάιο, ο Τραμπ ανακοίνωσε πως απέλυσε στην Κιμ Σατζέτ, διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων του Smithsonian, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει μία ευρύτατη πολεμική για το εάν έχει αυτό το δικαίωμα. Αργότερα και υπό το βάρος της πολεμικής αυτής, η Σάτζετ παραιτήθηκε με δική της πρωτοβουλία. Αλλά και στα τέλη Ιουλίου, η καλλιτέχνιδα Έιμι Σέραλντ ακύρωσε μια επερχόμενη έκθεση του έργου της στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων του Smithsonian, έπειτα από τη διαμάχη που ξέσπασε στα ΜΚΔ και στον Τύπο σχετικά με τον πίνακά της που απεικονίζει μια τρανς γυναίκα με ροζ μαλλιά και μπλε φόρεμα, να κρατάει έναν πυρσό, σε στιλ Άγαλμα της Ελευθερίας.
Η νέα επιστολή του Τραμπ είναι λογικό ότι αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τον ανεξάρτητο ρόλο και την αυτονομία των Μουσείων να επιλέγουν το περιεχόμενο, τη στόχευση και τον σχεδιασμό των εκθεμάτων και των περιοδικών εκθέσεών τους, υποστηρίζοντας μία συγκεκριμένη κι αντικειμενική πολιτιστική και πολιτισμική θεματική και το διδακτικό-ιστορικό της περιεχόμενο. Για το εάν αποτελούν προπαγανδιστικό θεσμό ή ανοικτό στίβο για την ανασκόπηση και την εταστική αξιολόγηση της κουλτούρας και της Ιστορίας.
Ο Τραμπ ως εκφραστής του αχαλίνωτου, αήθους και αυταρχικού καπιταλισμού ενσαρκώνει αυτό που έγραφε ο Μαρξ στην «Θεωρία για την υπεραξία» πως «η καπιταλιστική παραγωγή είναι εχθρική απέναντι σε ορισμένους κλάδους της διανοητικής παραγωγής, όπως η Τέχνη κι η ποίηση». Και τούτο γιατί ο καπιταλισμός δεν μπορεί να ελέγξει όσο θα ήθελε την υπεραξία της Τέχνης και της ποίησης (ακόμη και όταν τους επιβάλλει θεσμικά ή μέσω της αγοράς τους οικονομικούς του όρους), καθώς προβάλλουν μία διαφορετική οπτική γωνία, γλώσσα και υποβάλουν στάσεις πολύ διαφορετικές από την αλλοτριωτική φαντασιακή αναπαραγωγή του μοντέλου παραγωγής και της κοινωνικής του ανασύστασης στον καθημερινό βίο, την κοινωνική εργασία (ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο) και την κατανάλωση ή τη διασκέδαση.
Συνήθως, η αυταρχική ιδέα για την τέχνη, ως εργαλείο για την ιδεολογική καθοδήγηση και καθήλωση της μάζας, χρησιμοποιεί το ρευστό πεδίο των «αξιών» (μεταξύ τους και η συζήτηση για το «γούστο» ή τον δημόσιο ρόλο της τέχνης) για να θεμελιώσει την επίθεσή της στις όποιες προσπάθειες για «δημοκρατικοποίηση» της τέχνης ή την ανάδυση της όποιας αντικουλτούρας ή πρωτοπορίας πασχίζει να αντικρούσει το κυρίαρχο, καθαγιασμένο και θεσμοποιημένο μοντέλο (συχνά ταυτόσημο με την παραγωγή καθαυτή) της πολιτιστικής δημιουργίας εν είδει κουλτούρα κατανάλωσης ή διακοσμητικό στοιχείο. Η inculture (που θα έλεγαν κι οι Λ. Μάμφορντ και Μ. Ραγκόν) που προωθούν καθεστώτα σαν του Τραμπ και η πολιτιστική βιομηχανία, που συνηθίζουν τους ανθρώπους στην ασχήμια και αγοραία και φαντασιωτική λάμψη του καταναλωτικού προϊόντος οδηγεί τους σημερινούς πολίτες-καταναλωτές στην αμάθεια, την αδιαφορία και την αγελαία ευπιστία στους εκμεταλλευτές και κερδοσκόπους, που κατέχουν τα μέσα της παραγωγής κι ελέγχουν τον πολιτισμό.
Ο «πατριωτισμός» του Τραμπ, που προτάσσει την υποτιθέμενη «ενότητα» της αφήγησης του γενναίου κι άφοβου αμερικανικού έπους, αυτόν τον στόχο έχει κι η τέχνη και τα μηνύματά της είναι εμπόδια στη σφυρηλάτηση της νεο-ιμπεριαλιστικής κι αυταρχικής ιδεολογίας που θέλει να εμπεδώσει στη χώρα.
