Γιώργο είναι μαλάκας, μου είχε πει η τότε κοπέλα μου. Έδωσα βάση, την άκουσα, και την πίστεψα. Και είχε δίκιο. Ήταν μαλάκας. Και όταν κάποια γυναίκα με την οποία συνδέομαι πιο στενά μου πει για κάποιον ότι είναι μαλάκας, τόσο η πείρα μου όσο και αιώνες δραματουργίας στα πλαίσια της πατριαρχίας με έχουν πείσει ότι ξέρει τι λέει. Η έμφυλη διάσταση του φαινομένου είναι κάτι που αξίζει να συζητηθεί ίσως ξεχωριστά. Εμένα αυτό που με απασχολεί είναι ότι υπάρχουν πρόσωπα αποκρουστικά, ή μάλλον πρόσωπα αποκρουστικών ανθρώπων. Πρόσωπα που σε προδιαθέτουν για τα χειρότερα, όσον αφορά τον άνθρωπο που έχεις απέναντί σου, ή σε κάποια οθόνη.
Μόνο το μέγεθος της αλλοτρίωσής μας, αυτό που μπορεί να εκφράζεται σαν διανοητικοποίηση ή εκλογίκευση μπορεί να δικαιολογήσει πώς -σε περιπτώσεις ας πούμε πολιτικών- αγνοούμε τα προφανή σημάδια ανθρώπων εμφανώς κοινωνιοπαθών, ίσως δομικά προβληματικών, αυτό που στην ιδιαίτερη και αρβανίτικη πατρίδα μου λέγεται κάπως εύστοχα «χαλασμένος». Την προφανή, ενστικτώδη σχεδόν απέχθεια που νιώθουμε για πρόσωπα και ανθρώπους. Η ας πούμε ορθολογική, νεωτερική αντιμετώπιση της έκδηλης απωθητικότητας κάποιας εμφάνισης είναι να κάνει ότι δεν τη βλέπει. Σε αιώνες που η ανθρώπινη γνώση δεν ήταν αναγκασμένη να περιορίζεται σε αυτό που λέμε επιστημονική μεθοδολογία, η αποκρουστικότητα ενός χαρακτήρα μπορούσε να βρει και την οπτική της αναπαράσταση. Είναι εμφανές στη μεσαιωνική ζωγραφική, ή και στις πιο αρχαίες αναπαραστάσεις δαιμόνων. Ίσως μόνο μετά τον ρομαντισμό και σίγουρα στον 20ο αιώνα ο διάβολος απέκτησε τη μορφή γοητευτικού άντρα όπως στο Angel Heart, ή ενός man of wealth and taste, στο sympathy for the devil.
Το κόνσεπτ της ομορφιάς ή της ασχήμιας δεν είναι εύκολο να οριστεί, ωστόσο δεν πιστεύω ότι αυτός είναι ο λόγος που δεν προβληματοποιείται. Πιστεύω ότι δεν μπορούν να δοθούν απαντήσεις στα πλαίσια της επιστήμης καθώς αυτό θα αντέβαινε σε βασικά δόγματα, και γνωρίζουμε πια ότι η επιστήμη έχει μια δογματική βάση όχι πολύ διαφορετική από εκείνη κάθε θρησκείας. Ωστόσο, χρόνια τώρα, σε πεδία της ανθρώπινης σκέψης και θεωρίας που δεν υπακούν στις ίδιες δεσμεύσεις, φαίνεται να υπάρχει αρκετά καταγεγραμμένη κάποια σχέση της ασχήμιας, που, επαναλαμβάνω, αν και όχι υποκειμενική είναι δύσκολο να οριστεί, με την αντικοινωνική ή κοινωνιοπαθή συμπεριφορά.
Θυμάμαι στο «Νεκρές Ψυχές» ο Γκόγκολ να σημειώνει ότι ο επιχειρηματίας φρόντιζε να συναντά τους «χοντρούς» της κάθε πόλης. Παρόμοια, ο ποθητός από τον σύζυγό της ως συνεταίρος της τύπισσας στο «Εγώ και Αυτός» του Μοράβια, γινόταν αξιαγάπητος μόνο επειδή έχει λεφτά, ο Τζακ Πάλανς στην «περιφρόνηση» του ίδιου. Ο Γκόρκι βάζει τη «γριά Ιζεργκίλ» να λέει ότι «οι όμορφοι είναι πάντα καλοί, όπως στα παραμύθια». Και προφανώς, καθώς άνθρωποι απωθητικοί έχουν και αυτοί το ίδιο ντράιβ για αναπαραγωγή, το να βγάζει κανείς λεφτά ή το να έχει εξουσία είναι μια διέξοδος ώστε να γίνει αξιαγάπητος με τρόπο περισσότερο κοινωνικά αποδεκτό. Ταυτόχρονα, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει στη λογοτεχνία και το αντίθετο, η σχεδόν προληπτική επιφύλαξη για την ομορφιά. Ως εφήμερη, επικίνδυνη, και κυρίως παραπλανητική.
Η ασχήμια και η παραμόρφωση πάλι, ήταν ένα πρόβλημα, ενίοτε σε επίπεδο κοινωνίας όπως μετά τους πολέμους, το οποίο απαιτούσε μια ιδεολογική λύση. Θυμάμαι πχ σοβιετικό διήγημα για ήρωα κυβερνήτη τανκ που επέστρεψε παραμορφωμένος στην αρραβωνιαστικιά του. Τα παραμύθια έχουν και εδώ τη λύση, αν και ελάχιστα πειστική: η κοπέλα τον έβλεπε όμορφο επειδή ήταν ήρωας, μια απάντηση όχι θεμελιακά διαφορετική, όχι λιγότερο κοινωνική από το να βγάλει κανείς λεφτά. Ο πιο κυνικός και χωρίς ιδεολογικές δεσμεύσεις Τρίερ στο «Δαμάζοντας τα Κύματα» γίνεται πολύ πιο διφορούμενος.
Οι άνθρωποι οι χρήσιμοι στην εξουσία είναι οι άνθρωποι που κατά τη ρήση του Κατσιφάρα, μακριά από την εξουσία δεν θα τους ήξερε ούτε ο θυρωρός τους, οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη να κωλοτρίβονται με την εξουσία και τα φράγκα για να έχουν υπόσταση. Επίσης, οι άνθρωποι των οποίων οι αδυναμίες και οι πράξεις είναι τέτοιες που αν μαθαίνονταν παραέξω θα έψαχναν να βρουν τρύπα να κρυφτούν, συχνά άνθρωποι με διπλή ζωή είναι εύκολος στόχος για εκβιασμό, για πάντα δεμένοι με δεσμούς συνενοχής.
Είναι σκέψεις που γυροφέρνουν στο μυαλό μου αλλά πυροδοτούνται από στοιχεία της όποιας επικαιρότητας. Πχ, πόσα θα βγάλει ο συνένοχος σε πολιτικό έγκλημα, για το μπάζωμα στα Τέμπη, ή για το αντιμόνιο στη Χίο; Αυτά που θα βγάλει, θα αποτελέσουν ένα ποσό που θα του αλλάξει τη ζωή; Αν υποθέσουμε ότι αγοράσει κόκες και πουτάνες, κότερα ελικόπτερα και οικόπεδα, θα ικανοποιηθεί η επιθυμία του, αυτή που έχει κάθε άνθρωπος, να είναι ποθητός και αγαπημένος;
Γενικά, θα έλεγα ότι βρίσκω στην αγνόηση της ομορφιάς, ακόμα περισσότερο στη σχετικοποίησή της, μια διαπάλη σχετική με την εξουσία. Την προσπάθεια του Homo Economicus να επιβληθεί σε ό,τι ξεφεύγει από τον έλεγχό του. Την ανάγκη επιβολής του έλλογου, του συνειδητού, των δυνάμεων της οικονομίας ενάντια στις δυνάμεις της φύσης. Το body positivity ίσως δεν είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια έκφραση μιας ακραία νεωτερικής αντίληψης, η ύστατη προσπάθεια επιβολής των νοημάτων, της ανθρώπινης διανοητικότητας απέναντι στη φύση. Η παλιά ναζιστική ευγονική, όχι πια σε επίπεδο σώματος αλλά στο πεδίο της ιδεολογίας.
