Αυτός ο Ουελμπέκ περίμενε πολύ καιρό πάνω στο τραπεζάκι του σαλονιού σαν μια απόλαυση που θέλει κανείς να παρατείνει. Ή απλά επειδή με ταλαιπωρούσε ο ψυχαναγκασμός να τελειώνω με εκείνο το αφόρητο το Μαγικό Βουνό, το οποίο με ταλαιπωρεί κανένα εξάμηνο, αφού είπα να το ξαναπιάσω 19 χρόνια μετά από τότε που είχα αφήσει τον πρώτο τόμο στη μέση. Όχι μόνο ψυχαναγκασμός, βασικά με ενδιέφερε για τους δικούς μου λόγους αν ο Κάστορπ θα ξαναπάει με την Κλαούντια Σωσά, μέχρι που στο τέλος βαρέθηκα να ενδιαφέρομαι για παλιές σχέσεις χάρτινων ηρώων που ήταν νέοι 100 χρόνια πριν.
Ο λόγος που άνοιξα το μπλοκάκι για να πάρω τις σημειώσεις για αυτό που διαβάζετε τώρα, στριμωγμένος στη θέση 19Ε του Α321neo της Aegean από Λεμεσό -πριν ανακαλύψω ότι ολόκληρη η 35DEF ήταν ελεύθερη και βολευτώ καλύτερα, ήταν κάτι που βρήκα στον «Χάρτη και την Επικράτεια» και που όπως συμβαίνει συχνά με τον Ουελμπέκ, έλεγε κάτι που σκεφτόμουν, κάτι σχετικά με εκείνο το απεχθές buzzword για αμβλύνοες: την καινοτομία. Απεχθές και ανόητο ειδικά σε χείλη από τη ΔΑΠ προερχόμενων πολιτικών αλλά όχι μόνο εκεί· θυμάμαι από τον καιρό της Σταυράκου, συμμαθητή μου ή όπως τέλος πάντων λέγεται στη σχολή Σταυράκου, αλλά και καθηγητές στην καλών τεχνών της Θεσσαλονίκης να εστιάζουν συχνά στις πρωτιές: στο πρώτο μονοπλάνο, στην πρώτη εμφάνιση της προοπτικής βράχυνσης στη ζωγραφική κλπ. Με λίγα λόγια, σε μια αντίληψη της ιστορίας κάτω από το πρίσμα της έννοιας της προόδου: πράγματα που δεν ξέραμε και που κατακτήθηκαν.
Πριν τη Σταυράκου και πριν ακόμα από μια μικρή περιπλάνηση, τελείωνα το τμήμα Μηχανικών Η/Υ και Πληροφορικής στην Πάτρα. Μου είναι πολύ οικεία μια έννοια της καινοτομίας όπως είναι σε όλους τους μηχανικούς. Πρόκειται για ένα πρόβλημα που δεν είχε αντιμετωπιστεί μέχρι τότε και που ζητά απάντηση, που ζητά μια λύση που δεν έχει ακόμα δοθεί. Κάτι που μικρή σχέση έχει με εκείνη την έννοια της πρώτης φοράς, που απαντά σε μια ακόρεστη δίψα για κατανάλωση.
Στο βιβλίο του Ουελμπέκ βρίσκει κανείς μηχανικούς και καλλιτέχνες. Πρόκειται για μια αντίθεση, έναν προσωπικό φθόνο ίσως, γύρω από το οποίο περιστρέφεται κάθε γραμμή που έχω γράψει, κάθε πλάνο που έχω γυρίσει, κάθε αφήγηση που έχω επινοήσει. Πρόκειται για την προσωπική μου πορεία και για το προσωπικό μου ενδιαφέρον, για αυτό που η μοίρα το έφερε να αναζητώ και σε κάθε γραμμή που διαβάζω και σε κάθε φωτογραφία που βγάζω. Μπορεί όμως και να μην είναι κάτι δικό μου, βασικά σίγουρα δεν είναι, μιλάει για μια γενιά που έζησε την κορύφωση και μαζί τα στερνά της βιομηχανικής επανάστασης και των πολιτικών συστημάτων που τη συνόδευσαν, τη μετάβαση από έναν καπιταλισμό της παραγωγής σε έναν καπιταλισμό της κατανάλωσης. Μια γενιά που είχε βιομηχανικά φετίχ: ο Ουελμπέκ βάζει τον χάρτινο Ουελμπέκ όπως τον εισάγει στο βιβλίο του να μιλά για τρία αγαπημένα του αντικείμενα, τρία βιομηχανικά προϊόντα που θεωρούσε τέλεια και που δεν μπορεί να βρει πια, που σταμάτησαν να παράγονται. Κανένα από αυτά δεν μου λέει τίποτα: τα παπούτσια Paraboot Marche, το παρκά Camel Legend και τον φορητό υπολογιστή-εκτυπωτή Canon Libris. Αυτά δεν μου λένε τίποτα, έχω όμως στενοχωρηθεί για τα Adidas Spezial σε χρώμα υπολευκο με τρεις πορτοκαλί ρίγες, για ένα 10” lenovo netbook που υπήρξε η καλύτερη γραφομηχανή που είχα ποτέ και που κάθε επόμενο λάπτοπ που είχα δεν ήταν παρά ένας συμβιβασμός και ίσως για κάποια αυτοκίνητα (όπως αυτό που έχω τώρα) που έχουν σταματήσει να παράγονται και αυτό και τα όμοιά του εδώ και πάνω από 25 χρόνια, ενώ πιστεύω ότι η miniDV κάμερα που είχα ήταν το καλύτερο εργαλείο για σκηνοθέτη που υπήρξε ποτέ.
Είναι μάλλον εύλογο να αναρωτηθώ αν πρόκειται απλά για έναν συντηρητισμό, αν είναι τα αντικείμενα εκείνα που έχω συνδέσει απλά με περιόδους της ζωής μου και με στροφές της ζωής μου. Εξάλλου, είμαι ένας άνθρωπος που φωτογραφίζει και δεν ξέρω αν υπάρχει κάτι που πιο εύγλωττα δηλώνει μια επιθυμία παγώματος του χρόνου και συντήρησης ενός παρελθόντος μέσα στο μέλλον. Φωτογράφος είναι και ο ήρωας του Ουελμπέκ, ενώ ο ίδιος ο Ουελμπέκ νοσταλγεί κάθε παρελθόν, από τη νιότη του ήρωά του μέχρι μια παλιά μεσαιωνική Ευρώπη που κατά τον ίδιο γαμούσε και έδερνε. Ωστόσο, μάλλον έχει ένα πόιντ. Υπάρχει κάποια ρήξη την οποία τη βρήκα σε μια άλλη γραμμή, άλλου βιβλίου, μια αναφορά σε κάποιον άγνωστό μου Lowenthal που μιλάει για τη μετάβαση από τους heroes of construction στους heroes of consumption. Ήταν ένα βιβλίο για το σταριλίκι και που επίσης μου χτυπάει το ίδιο καμπανάκι για το χάσμα ανάμεσα στον μηχανικό και τον καλλιτέχνη.
Στις σελίδες που διάβαζα χθες σε εκείνο το αεροπλάνο που πετούσε πάνω από την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο με κατεύθυνση την Αθήνα και μέσα σε εκείνη την διαποτίζουσα τα πάντα νοσταλγία του Ουελμπέκ, άνοιξα το μπλοκάκι μου όταν διάβασα για τις «φασιστικές υπαγορεύσεις των υπεύθυνων μάρκετινγκ……που ισχυρίζονται ότι πιάνουν την προσμονή της καινοτομίας στους καταναλωτές». Για τον Ουελμπέκ ίσως είναι θέμα ιδεολογίας αλλά εγώ κρατάω μικρό καλάθι. Πρόκειται για έναν τερατώδη μηχανισμό που επιβιώνει μόνο από την αδιάκοπη κατανάλωση, μόνο από την σχεδιασμένη απαξίωση των ανθρώπινων δημιουργημάτων. Σε καμία περίπτωση πάντως για κάποια υποτιθέμενη φυσική τάση των ανθρώπων να πετάξουν αυτό που κατασκεύασαν και το οποίο μόχθησαν να αποκτήσουν. Επίσης, δεν ξέρω αν τα τεχνολογικά προϊόντα που μου στέρησαν, ακόμα και αν μου έδωσαν κάτι ελαφρώς καλύτερο στα σημεία που και αυτό είναι αμφίβολο, άξιζαν την κατανάλωση τόσων πόρων: ευχαρίστως θα έμενα στην αγαπημένη μου Canon XM1 αντί για την Blackmagic, αν ήταν να έχω πάλι πίσω τις έρημικές παραλίες του 2003, τα δασωμένα βουνά τις Αττικής και τις βουνοκορφές χωρίς ανεμογεννήτριες. Και δεν θυμάμαι ποτέ να μας ρώτησε κανείς για αυτό, να είχαμε κάποιου είδους δημόσια, δημοκρατική διαβούλευση.
Πέρασαν μόνο λίγες σελίδες και ο χάρτινος Ουελμπέκ έβριζε τον Πικάσο. Λέει ότι «η έκθεση των έργων του δεν έχει τίποτα να προσφέρει, δεν έχει κανένα φως, καμία καινοτομία στην οργάνωση των χρωμάτων και των μορφών». Εντάξει.
