Η δίκη των ηγετών του UCK στη Χάγη για εγκλήματα πολέμου φέρνει νέο αναβρασμό στα Βαλκάνια. Πιο συγκεκριμένα δικάζονται ο Χακίμ Θάτσι, πρώην πρωθυπουργός και πρόεδρος του Κοσόβου και οι Κάντρι Βεσέλι, Γιακούμπ Κρασνίτσι και Ρετζέπ Σελίμι για εκατό περίπου δολοφονίες Σέρβων, αλλά και σερβόφιλων, καθώς και βασανιστήρια κατά την περίοδο 1998-2000, με αποτέλεσμα να αποκαθηλώνονται βίαια από το πάνθεον των ηρώων του έθνους. Το 1999 η «συλλογική δύση» είχε θεωρήσει ότι ο Θάτσι ήταν ο καταλληλότερος ηγέτης, για να αναλάβει το κενό εξουσίας που είχε προκληθεί από την αποχώρηση των Σέρβων ύστερα από τους τρίμηνους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ.
Η επιλογή του περισσότερο πολιτικού Ιμπραήμ Ρουγκόβα είχε παραμεριστεί, επειδή ο Θάτσι προκρινόταν ως περισσότερο αποτελεσματικός. Το τίμημα ήταν η δίωξη των αμάχων Σέρβων, η οποία σε δεύτερο χρόνο έχει έρθει πλέον στο προσκήνιο με τον Θάτσι να θεωρείται «αναλώσιμος» από τις δυνάμεις που τον είχαν φέρει στην εξουσία και που αργότερα τον θεωρούσαν ως πρόσωπο-κλειδί για μια συνεννόηση με τον Σέρβο πρόεδρο Αλεξάνταρ Βούτσιτς για τις περιοχές του Βορείου Κοσόβου, όπου αποτελούν πλειονότητα οι Σέρβοι. Τώρα αμφότεροι αδυνατούν να υπηρετήσουν τους εν λόγω σχεδιασμούς καθώς και ο Σέρβος πρόεδρος είναι εμπερίστατος λόγω του σερβικού φοιτητικού κινήματος.
Στο μεταξύ δυναμώνει τη θέση της στα Βαλκάνια η Τουρκία που προμηθεύει με drones το Κόσοβο, στο πλαίσιο της συνολικής στρατηγικής της να παρεμβαίνει σε διενέξεις ειδικά στον χώρο της παλαιάς Οθωμανικής αυτοκρατορίας, σύμφωνα με τη νεο-οθωμανική πολιτική του Τούρκου προέδρου Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το πλέον σοκαριστικό που στηρίζει τις διώξεις είναι τα πορίσματα της Εκθέσεως του Ντικ Μάρτι ότι έλαβε χώρα εμπόριο οργάνων εκτελεσθέντων Σέρβων, αλλά και Ρομά. Τώρα, το ζήτημα φέρνει εντάσεις και μεταξύ της Αλβανίας και του Κοσόβου, καθώς ποικίλλουν οι στάσεις προς τους κατηγορούμενους με τον τωρινό πρωθυπουργό του Κοσόβου να θέλει να αποστασιοποιηθεί από τον προκάτοχό του Χακίμ Θάτσι. Ο τελευταίος έχει επιλέξει την υπερασπιστική γραμμή να δηλώνει άγνοια, το οποίο πάντως αμαυρώνει την υστεροφημία του, καθώς τον παρουσιάζει ως έναν ανίκανο στρατηγό που δεν μπορούσε να ελέγξει τους στρατιώτες του.
Όχι τυχαία το Κόσοβο διήλθε κυβερνητική κρίση με την αποτυχία να εκλεγεί ο Άλμπιν Κούρτι πρωθυπουργός με το φάσμα των πρόωρων εκλογών να πλανάται. Τα αντιπολιτευόμενα κόμματα ασκούν δριμεία κριτική για τους χειρισμούς του Κούρτι στις σχέσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Κούρτι έλαβε 56 από τις 120 ψήφους του κοινοβουλίου, ενώ απαιτούνται 61. Στράφηκαν εναντίον του το Δημοκρατικό Κόμμα του Κοσσόβου (PDK), η Δημοκρατική Ένωση του Κοσσόβου (LDK) και η Συμμαχία για το Μέλλον του Κοσσόβου (AAK) και ο σχηματισμός κυβέρνησης με οποιοδήποτε από αυτά τα κόμματα θα είναι δυσχερής.
Παράλληλα στη Σερβία δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές τίμησαν τη μνήμη των 16 θυμάτων του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ, του οποίου είχε καταρρεύσει η στέγη την 1η Νοεμβρίου 2024. Το νεανικό κίνημα συμπαρέσυρε ανθρώπους όλων των ηλικιών οι οποίοι είναι δυσαρεστημένοι με τον αυταρχισμό και τον προσωποπαγή χαρακτήρα της κυβέρνησης του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Η διαφθορά και ο νεποτισμός θεωρούνται ως οι αιτίες της καταστροφής του 2024, αλλά και της συνεχιζόμενης κακοδαιμονίας. Το σερβικό φοιτητικό κίνημα είναι ένα γνήσιο κίνημα από τα κάτω με μη ιεραρχική δομή, το οποίο αναβιώνει τη γιουγκοσλαβική παράδοση της αυτοδιαχείρισης και εμπνέεται από τον αναρχοσυνδικαλισμό. Το κίνημα συνοδεύεται πλέον από την απεργία πείνας της Dijana Hrka, μητέρας του Stefan Hrka, που έχασε τη ζωή του στο Νόβι Σαντ. Αίτημα της απεργίας πείνας είναι η απόδοση ευθυνών και η καταπολέμηση της διαφθοράς.
Στις τελετές της επετείου κρατήθηκε σιωπή δεκαέξι ολόκληρων λεπτών αντιστοίχως προς τα 16 θύματα, τόσο στην έναρξη όσο και στη λήξη τους, γεγονός που καταδεικνύει τον βαθμό πειθαρχίας του κινήματος. Οι διαδηλώσεις συνοδεύτηκαν και από μακρές πορείες προς το Νόβι Σαντ που φέρνουν μνήμες από τις παλλαϊκές μετοικεσίες του σερβικού λαού κατά τους αιώνες της οθωμανικής απειλής. Η κυβέρνηση ακύρωσε πολλές διαδρομές των μέσων μαζικής μεταφοράς, για να αποτρέψει την κινητικότητα των διαδηλωτών, όμως αυτοί κινήθηκαν με ό,τι μέσο μπορούσαν να βρουν, με ταξί ή ακόμη και με τα πόδια, ενώ εντυπωσιακή ήταν και η χρήση ποδηλάτων. Ορισμένοι από τους διαδηλωτές περπάτησαν έως και 400 χιλιόμετρα, για να φτάσουν στο Νόβι Σαντ.
Ωστόσο, δεν έχουν εκλείψει οι φόβοι ότι μπορεί το κίνημα αυτό να γίνει αντικείμενο εργαλειοποίησης, προκειμένου να αποσταθεροποιηθεί η περιοχή. Το κίνημα συνειδητά αποφεύγει την ταύτιση με την αντιπολίτευση και με φιλοδυτικά κόμματα και τα συνθήματα που χρησιμοποιούνται είναι στη μεγάλη πλειονότητά τους πατριωτικά και ενίοτε θρησκευτικά. Ωστόσο, με τον τρόπο αυτό δεν έχει βρεθεί ακόμη κοινοβουλευτική διέξοδος. Η κυβέρνηση Βούτσιτς δεν μπορεί να ασκήσει πλέον μόνο κατασταλτική πολιτική. Κηρύχτηκε ημέρα εθνικού πένθους και ο πρόεδρος Βούτσιτς συμμετείχε σε μνημόσυνη δέηση σε ναό του Βελιγραδίου, μια εικόνα αρκετά διαφορετική από τη βίαιη αστυνομική καταστολή των προηγούμενων μηνών με φερόμενη χρήση ηχητικού κανονιού τον Μάρτιο 2025.
Η επαμφοτερίζουσα πολιτική Βούτσιτς φαίνεται και από το γεγονός ότι χαρακτήρισε το φοιτητικό κίνημα ως «τρομοκρατικό», ενώ αργότερα ζήτησε συγγνώμη από τους φοιτητές. Μια «δήλωση μετανοίας» συνοδεύτηκε με εξαγγελία έρευνας στους θεσμούς με την έμφαση στην έκφραση ότι αυτό θα γίνει «υπομονετικά». Όμως οι αντιδράσεις αυτές έρχονται αργά σε μια κοινωνία που βράζει. Εκπρόσωποι του φοιτητικού κινήματος απέρριψαν τη συγνώμη του Βούτσιτς και απαιτούν άμεσες εκλογές. Η Επίτροπος για τη Διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μάρτα Κος, σλοβενικής καταγωγής, χαιρέτισε τις «αλλαγές» στη Σερβία και τόνισε τη διεκδίκηση ελεύθερης έκφρασης και συμπεριληπτικής δημοκρατίας, που συνάδουν με τις ευρωπαϊκές αξίες. Στην ίδια τη Σερβία, όμως, η μαχητικότητα και η επιμονή ενός κινήματος από τα κάτω έχει ως αντίπαλη δυναμική τους φόβους σημαντικού μέρους της κοινωνίας για ευρύτερη αποσταθεροποίηση.
