Αναδημοσίευση από το Orange Press Agency

Κάθε μέρα ανεβάζει τα ρολά στη «Μουριά» του λίγο μετά τις 7 το πρωί και πολύ πριν ανοίξουν γύρω του τα περισσότερα από τα καταστήματα.

Ένας από τους πρώτους ήχους που ακούγονται στο πεζοδρόμιο είναι οι καρέκλες και τα τραπέζια που τοποθετεί έξω. Στη συνέχεια ελέγχει τις προμήθειες. Ο στόχος είναι να επαρκούν οι μεζέδες που συνοδεύουν τη μεσημεριανή μπύρα και σιέστα των θαμώνων. Θα παραλάβει επίσης τις εφημερίδες για το κλειστό ακόμη ψιλικατζίδικο που βρίσκεται απέναντι. Ενώ ταυτόχρονα θα είναι σε εγρήγορση για τον πρώτο ελληνικό που θα ζητήσουν οι πρωινοί πελάτες. Από στιγμή σε στιγμή μια φλόγα θα αγκαλιάσει όλο το μπρίκι από κάτω.

Τη ρουτίνα που επαναλαμβάνει με συνέπεια, ο Χρήστος Βάνας την απέκτησε το 1982. «Μόνος μου επέλεξα να έρθω, μου άρεσε αυτή η δουλειά», λέει στο Orange Press Agency για το παραδοσιακό καφενείο των Άνω Εξαρχείων που απλώνει τον ίσκιο του στους κατατρεγμένους της καθημερινής ζωής. Και αν ο ίδιος κοντεύει να συμπληρώσει μισό αιώνα με τον δίσκο στο χέρι, η Μουριά έχει ρίζες που φτάνουν ακόμη βαθύτερα στον χρόνο, καθώς για να συναντήσουμε το έτος που έγιναν τα εγκαίνιά της πρέπει να φτάσουμε στο 1915 -μόλις εννέα χρόνια μετά την ένταξη της Καλλιδρομίου εντός σχεδίου πόλεως (1906), του ενός από τους δύο δρόμους όπου εδρεύει, μαζί με τη Χαριλάου Τρικούπη.

Το καφενείο είναι μεγαλύτερο σε ηλικία ακόμη και από την ξακουστή λαϊκή της γειτονιάς, η οποία μεταφέρθηκε εκεί από την οδό Στουρνάρη το 1949. Μέσα από τις τζαμαρίες του οι επισκέπτες του μαγαζιού έχουν βρεθεί να παρατηρούν όλη τη νεότερη ελληνική ιστορία, θραύσματα της οποίας εντοπίζονται στις διηγήσεις των μεγαλύτερων.

Από καφενείο… φαρμακείο;

Ο Χρήστος Βάνας είναι ο 7ος κατά σειρά καφετζής της Μουριάς. Πλέον όμως υπάρχει διάχυτη ανησυχία ότι μπορεί να είναι και ο τελευταίος. Γι’ αυτό κι οι αναμνήσεις που ανασύρει έχουν σκοπό να υπενθυμίσουν, αλλά και να προειδοποιήσουν ότι ένα από τα σημαντικότερα τοπόσημα των Εξαρχείων και του κέντρου της Αθήνας κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα απρόσωπο σταυροδρόμι.

Η Μουριά απειλείται γιατί όπως έγινε γνωστό πρόσφατα από τον ιδιοκτήτη του ακινήτου όπου στεγάζεται, η πρόθεση είναι να αλλάξει ο χώρος χρήση και να μετατραπεί σε φαρμακείο. Στην Καλλιδρομίου υπάρχουν ακόμη δύο φαρμακεία και στη Χαριλάου Τρικούπη ακόμη περισσότερα. Το ζητούμενο όπως τονίζουν οι θαμώνες είναι ότι η γειτονιά χρειάζεται κάτι που δεν μπορεί να βρει εύκολα αλλού. Ένα σημείο συνάντησης κι ένα χώρο που κρατά ακέραιη τη σύνδεση με διαφορετικές εποχές και γενιές.

Χιλιάδες υπογραφές, ένα αίτημα

«Έχω ζήσει πολύ ωραίες αναμνήσεις και τώρα προσπαθώ επειδή το αγαπάω αυτό το καφενείο να κατοχυρωθεί ως διατηρητέο. Είναι η ζωή μου», λέει ο Χρ. Βάνας, ο οποίος μιλάει έχοντας πίσω του στους τοίχους φωτογραφίες από παλιά μαζέματα στη Μουριά. Στους τοίχους βρίσκονται επίσης σχέδια από πολλούς σκιτσογράφους. Ένα του Στάθη φαίνεται να ταιριάζει απόλυτα στην περίσταση. Απεικονίζει μία μουριά κι από κάτω ένα τραπέζι, με έναν άνθρωπο να προχωρά σε πρόποση, λέγοντας: «Kανείς μόνος του».

Αυτή η προφητική έκκληση του σκίτσου πήρε σάρκα και οστά την πιο κατάλληλη στιγμή. Σύμφωνα με τον Χρ. Βάνα σχεδόν 7.500 άνθρωποι έχουν υπογράψει γραπτά και ηλεκτρονικά το αίτημά του να διατηρηθεί το καφενείο ως κομμάτι της ταυτότητας της πόλης. Μία επιστολή να κηρυχθεί ο χώρος του παραδοσιακού καφενείου νεότερο μνημείο σύγχρονης πολιτιστικής κληρονομιάς από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και να μην αλλάξει η χρήση του.

Ένα καφενείο κόντρα στην εποχή

Η είδηση έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία στους θαμώνες του καφενείου, οι οποίοι είχαν και τη σχετική ιδέα για τη συλλογή υπογραφών. Όλοι είχαν να μοιραστούν από μία ανάμνηση.

Η Ερατώ Αγγουράκη, η οποία μένει στη γειτονιά, έμαθε για το καφενείο από τους γονείς της. Θυμάται, λέει στο Orange Press Agency, που την έπαιρναν μικρή μαζί τους κι έμεναν εκεί για ώρες να τα λένε με τους φίλους τους. Σήμερα κάνει το ίδιο με τη δική της παρέα. Μαθαίνοντας για την είδηση, δηλώνει πως ένιωσε θλίψη. Όπως τονίζει, εκείνο που κάνει διαφορετικό τη «Μουριά» είναι ότι παραμένει ανθεκτική στην πίεση της εποχής για μαζική διασκέδαση. «Νομίζω ότι είναι σημαντικό να μείνει η Μουριά ανοικτή γιατί δεν είναι δήθεν. Και είναι αναλλοίωτη μέσα στα χρόνια και όσες μόδες και αν περάσουν, αυτό το μαγαζί παραμένει ίδιο εδώ και πάρα πολλά χρόνια», λέει. Η καθημερινότητα στη Μουριά επίσης δεν συμβαδίζει με τη συνολικότερη αποξένωση που έχει η ζωή στην πόλη έτσι κι αλλιώς. «Πάντα θα βρεις εδώ κάποιον που θα τον ξέρεις, πάντα εδώ θα αισθανθείς άνετα».

Εικόνες από μια άλλη εποχή έχει να μεταφέρει ο Θανάσης Ασημακόπουλος, γέννημα θρέμμα Εξαρχειώτης, αλλά και από την οικογένεια Ασημακόπουλου που κατέχει το γνωστό ευρύτερα ζαχαροπλαστείο στη Χ. Τρικούπη, που άνοιξε την ίδια χρονιά με τη Μουριά, το 1915. «Αυτό που θυμάμαι εγώ από εδώ πέρα, όταν ακόμη ήμουν με τα κοντά παντελονάκια, ήταν που γινόντουσαν εποχές 1962, 1963, 1964, όλες οι προεκλογικές εκδηλώσεις της ΕΔΑ. Και θυμάμαι τους ασφαλίτες που μαζευόντουσαν γύρω-γύρω και απέκλειαν όλο το τετράγωνο για τις εκδηλώσεις της ΕΔΑ».

Για τον Θ. Ασημακόπουλο η συγκεκριμένη κατάληξη έχει αφετηρία της την αδιαφορία της Πολιτείας. «Σε όλα τα μέρη του κόσμου, όλα τα παραδοσιακά μαγαζιά τα προστατεύει το κράτος και υπάρχουν καφέ από το 1700 στο Παρίσι και στην Ιταλία. Εδώ δυστυχώς ένα-ένα τα κλείνουμε».

Μια κοινότητα που δεν αντικαθίσταται

Το «δίδυμο» που συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη προσοχή και αγάπη στη Μουριά είναι πάντως ο κ. Κώστας και η μικρή του Ζέλντα. Ένα σκυλάκι, που κάθεται σχεδόν μόνιμα πάνω στα πόδια του. Όπως αποκάλυψε ο κ. Κώστας, είναι τέτοια η σύνδεση που αναπτύσσεται μεταξύ πελατών και καφενείου που στον τοίχο υπάρχει κάδρο με τη φωτογραφία της Ζέλντα και καρέκλα με το δικό της όνομα. Ο ίδιος δεν θέλει να σκέφτεται το ενδεχόμενο ενός λουκέτου στη Μουριά. «Σκέφτομαι και λέω, όλος αυτός ο κόσμος που θα μαζεύεται… Είναι ιδιαίτερη η πελατεία της Μουριάς, δεν είναι πελατεία που μπορεί να πάει εύκολα στα άλλα μπαράκια», παρατηρεί, εξηγώντας πως ειδικά οι μεγαλύτεροι βρίσκουν μία λύση τη στιγμή που το μεσημέρι τα περισσότερα μαγαζιά είναι κλειστά, καθώς το βάρος σε ό,τι αφορά τη διασκέδαση πέφτει στο βράδυ, όταν βγαίνει η νεολαία.

Απώλεια όμως θα αποτελέσει και για τους νεότερους, πιστεύει η Ερατώ. «Δεν ξέρω τι να πω, δεν θέλω καθόλου να κλείσει, καθόλου», καταλήγει μ’ έναν βαριαστεναγμό.

«Ας το έχει οποιοσδήποτε το μαγαζί. Εμένα αυτό που μ’ ενδιαφέρει είναι να μείνει καφενείο», συμπληρώνει με νηφάλια αποφασιστικότητα ο Χρήστος Βάνας. Διότι η Μουριά είναι η ζωή του, αλλά είναι και η ζωή πολλών ακόμη. Όπως άλλωστε αναφέρεται στο ψήφισμα: «Η Μουριά είναι καφενείο. Η Μουριά είναι και ιατρείο και δικηγορικό γραφείο, αμφιθέατρο και νηπιαγωγείο. Είναι τα γράμματα και οι τέχνες μας. Η Μουριά που αφήνετε τα κλειδιά, η γειτονιά. Είναι η πρώτη καλημέρα».