«Ροζ χιόνι», «ματωμένο χιόνι», «χιόνι καρπούζι», μια ιδιαίτερη απόχρωση του χιονιού που οφείλεται σε μια μετανάστευση. Εκείνη των μονοκύτταρων οργανισμών που ονομάζουμε «μετανάστες», ένα είδος άλγης. «Μετανάστες» που τον χειμώνα ζουν βαθιά μέσα στο χιόνι και την άνοιξη ξυπνούν και κολυμπούν προς την επιφάνεια μέσα από τις χαραμάδες που σχηματίζονται καθώς αυτό υγροποιείται. Συνήθως πράσινοι, κοκκινίζουν λόγω της ασταξανθίνης που περιέχουν και η οποία λειτουργεί ως αντηλιακή προστασία. Όση περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία δέχονται, τόσο περισσότερο κοκκινίζουν. Κι όσο περισσότερο κοκκινίζουν, σκουραίνοντας ουσιαστικά το χιόνι, τόσο γρηγορότερα αυτό λιώνει καθώς χάνει το λευκό αντανακλαστικό του χρώμα.
Πρώτος αναφέρεται σε αυτό το φαινόμενο ο Αριστοτέλης, όταν γράφει για τους «σκώληκες» που κοκκινίζουν το χιόνι στα βουνά της μακρινής Μηδίας (περιοχή που περιελάμβανε και το σημερινό Αζερμπαϊτζάν όπου διεξήχθη η παγκόσμια διάσκεψη για το Κλίμα COP29). Επόμενη σχετική αναφορά συναντούμε το 1818 όταν σε άρθρο των Times αναφέρεται η ανακάλυψη χιονιού τέτοιας απόχρωσης από τον Τζον Ρος, τον επικεφαλής μιας αποστολής τεσσάρων πλοίων που αναζητούσε το Βορειοδυτικό Πέρασμα και που αναγκάστηκε λόγω κακοκαιρίας να επιστρέψει μέσω Γροιλανδίας όπου κι αντίκρισε το πρωτόγνωρο θέαμα. Σήμερα, οι επιστήμονες παρατηρούν την όλο και πιο συχνή εμφάνιση του φαινομένου και, ενώ πρόκειται για μια φυσική βιολογική διαδικασία, τη συνδέουν στενά με την κλιματική αλλαγή, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες αλλά και η εντονότερη ηλιακή ακτινοβολία προκαλούν μεγάλη ανησυχία για τη σύνδεσή του με τη γρηγορότερη τήξη των παγετώνων.
«Ροζ χιονονιφάδες, να και κάτι καλό που έφερε η κλιματική αλλαγή», λέει η Μάρθα (Τίλντα Σουίντον) στην Ίνγκριντ (Τζουλιάν Μουρ) ενώ βρίσκονται στο διαμέρισμα της πρώτης στη Νέα Υόρκη και έχουν συμφωνήσει η Ίνγκριντ να βρίσκεται δίπλα της όταν εκείνη θα πάρει το χάπι ευθανασίας που προμηθεύτηκε παρανόμως από το dark web καθώς βασανίζεται από καρκίνο σε τελικό στάδιο και αποφάσισε να μην συνεχίσει τις πειραματικές θεραπείες που την ταλαιπωρούν ακόμα περισσότερο χωρίς αποτέλεσμα.
Σε αυτό το χιόνι αναφέρεται ο Πέδρο Αλμοδόβαρ στην ταινία «Το Διπλανό Δωμάτιο» που προβάλλεται αυτές τις μέρες στις ελληνικές αίθουσες. Η πρώτη του αγγλόφωνη ταινία, που πολλοί λένε ότι αυτό από μόνο του προκαλεί μια αμηχανία, καθώς οι διάλογοι αποστειρώνονται αδυνατώντας να αποδώσουν την αλμοδοβαρική γλώσσα. Ίσως. Ακόμη και η φράση για τις ροζ χιονονιφάδες αδυνατεί από μόνη της να μεταφέρει την αγωνία του Ισπανού δημιουργού για την κλιματική αλλαγή, αν την απομονώσει κάποιος από την αναφορά στο χιόνι από τους «Νεκρούς» του Τζέιμς Τζόις, τις «κοιλιές» της ταινίας που του τις συγχωρείς γιατί τις χρησιμοποιεί για να δείξει ακριβώς το διακύβευμα για την ανθρωπότητα που δεν είναι άλλο από το Κλίμα και τα συμπεράσματά του για το ότι ευθύνονται οι καταστρεπτικές νεοφιλελεύθερες πολιτικές που οδήγησαν τα πράγματα ως εδώ.
Ένας γνήσιος πολιτικοποιημένος δημιουργός, όπως ανέκαθεν υπήρξε, ο Αλμοδόβαρ είναι παρών και πλήρης, με το ζεστό και ανθρώπινο travelling της κάμεράς του. Πιστός στη χρωματική του παλέτα, μιλάει για την αντιμετώπιση του θανάτου, τη βαθιά φιλία ανάμεσα σε δύο γυναίκες (τόσο σπάνιο στον παγκόσμιο κινηματογράφο), στήνει κάδρα που δεν είναι απλά άρτια σε αισθητική, αλλά λειτουργούν ως σκεύη για την απόλαυση της ιστορίας που διηγείται. Για παράδειγμα, η απόμακρη και πανάκριβη βίλα που νοικιάζει η Μάρθα ώστε να πεθάνει έχοντας την Ίνγκριντ στο διπλανό δωμάτιο να της συμπαραστέκεται σε αυτές τις τελευταίες μέρες της ζωής της, δεν είναι μόνο ένα αρχιτεκτονικό διαμάντι που επιτρέπει να αποτυπωθούν ακόμα κάποιες εμβληματικές εικόνες στο αλμοδοβαρικό σύμπαν. Είναι, πρωτίστως, μια επιλογή που φέρνει τις ηρωίδες στο φυσικό περιβάλλον, τον άνθρωπο απογυμνωμένο από την ύλη κι αντιμέτωπο με τα συναισθήματά του. (Πρόκειται για την κατοικία Szoke, που βρίσκεται στα περίχωρα της Μαδρίτης, ενώ στο σενάριο τοποθετείται στην ευρύτερη περιοχή του Γούντστοκ).
Αρκετά, όμως, με την ταινία. Έχουν γραφτεί εξαιρετικές κριτικές που μπορεί κάποιος να αναζητήσει. Σημασία έχει ότι ο Αλμοδοβάρ στις συνεντεύξεις Τύπου που πλαισίωσαν το φετινό Φεστιβάλ Βενετίας (στο οποίο κατέκτησε το βραβείο του Χρυσού Λέοντα κι ένα 17λεπτο χειροκρότημα), δεν έχασε την ευκαιρία να μιλήσει για την κλιματική αλλαγή. Και, κατά μια ιδιαίτερη σύμπτωση, η ταινία προβάλλεται παράλληλα με την 29η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών που ολοκληρώθηκε στις 22/11 στο Αζερμπαϊτζάν και την αναπόσπαστη σύνοδο της G20 στο Ρίο ντε Τζανέιρο.
Στο Μπακού, γενέτειρα του σκακιστή Γκάρι Κασπάροφ και πρωτεύουσα του κράτους των Αζέρων που επηρεάζεται από τις γεωπολιτικές αναδιατάξεις της περιοχής και επιθυμεί την ένταξή του στην ομάδα των BRICS, τα συμμετέχοντα στη διάσκεψη μέρη θα είχαν την ευκαιρία να επιταχύνουν τις δράσεις για την επίτευξη του στόχου του 1,5°C της συμφωνίας του Παρισιού και, κυρίως, να επικεντρωθούν στη διασφάλιση των σημαντικών οικονομικών επενδύσεων που απαιτούνται για τη μείωση των εκπομπών και την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών. Ο όρος COP σημαίνει «Σύνοδος των Συμμετεχόντων», όπου συμμετέχοντες είναι οι 197 χώρες που έχουν επικυρώσει η Συνθήκη-Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC).
Το κλίμα βάρυνε ήδη από τις πρώτες μέρες με την επανεκλογή Τραμπ (αρνητή της κλιματικής αλλαγής), χώρες αποχώρησαν και η οικοδέσποινα χώρα, το Αζερμπαϊτζάν, κατηγορήθηκε ότι κλείνει το μάτι στη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων σπρώχνοντας συμφωνίες πετρελαίου και αερίου κάτω από το τραπέζι, ενώ άλλοι έκαναν λόγο για ηγέτες που κάθονται σε καναπέδες, με τις ομιλίες της συνόδου να παίζουν σε οθόνες με κλειστό τον ήχο. Το κύριο, όμως, αίτημα επιστημόνων, ακτιβιστών και περιβαλλοντικών οργανώσεων δεν ήταν άλλο από το να μην επιτραπεί η συμμετοχή στη διάσκεψη χωρών που υποστηρίζουν τα ορυκτά καύσιμα. Χωρίς να παραλείπουν να αναφερθούν στο ότι η ίδια η δομή των διασκέψεων COP χρήζει διαρθρωτικών αλλαγών καθώς κρίνεται ως εξαιρετικά δυσκίνητη και ανεπαρκής στη λήψη αποφάσεων όταν αυτές απαιτούν άμεση αντιμετώπιση των θεμάτων που προκύπτουν από τις περιβαλλοντικές καταστροφές και την επιτακτική πρόληψή τους.
Με λίγα λόγια: χρήμα. Ωραίες οι ιδέες και οι προτάσεις για βιώσιμες λύσεις και προγράμματα για μια λιγότερο ευάλωτη παγκόσμια κοινότητα στις περιβαλλοντικές προκλήσεις της εποχής, αλλά χωρίς χρήματα τίποτα δεν γίνεται. Αν οι χώρες δεν συμφωνήσουν στο να ρίξουν χρήμα σε όλο αυτό, νόημα δεν υπάρχει. Ο κύριος στόχος των φετινών διαπραγματεύσεων ήταν αυτός ακριβώς, να αντικατασταθεί η υπάρχουσα ετήσια δέσμευση χρηματοδότησης 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το κλίμα με μία που θα προσφέρει πολύ περισσότερα για να βοηθήσει τα φτωχότερα έθνη να οικοδομήσουν πράσινες οικονομίες και ανθεκτικότητα στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Το απαιτούμενο ποσό εκτιμάται ότι είναι πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως. Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη θέλουν περισσότερες χώρες να συνεισφέρουν με χρηματοδότηση, ασκώντας πίεση στη Σαουδική Αραβία και σε άλλα πλούσια κράτη του Περσικού Κόλπου που ευθύνονται για μεγάλο ποσοστό εκπομπών. Πέρυσι, οι Σαουδάραβες αρχικά απώθησαν οποιαδήποτε γλώσσα σχετικά με τα ορυκτά καύσιμα προτού τα ΗΑΕ καταφέρουν να επιτύχουν μια συμφωνία με τη σιωπηρή υποστήριξή τους.
Η Σαουδική Αραβία περιέγραψε την περσινή συμφωνία για μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα -την πρώτη αναφορά στην κύρια αιτία της κλιματικής αλλαγής σε τρεις δεκαετίες συνομιλιών του ΟΗΕ- ως παρουσίαση ενός μενού επιλογών για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Μπορούν δηλαδή οι χώρες να επιλέξουν από τις δεσμεύσεις του συμφώνου, συμπεριλαμβανομένου του τριπλασιασμού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παγκοσμίως, του διπλασιασμού του ετήσιου ρυθμού βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης και της επιτάχυνσης των προσπαθειών για τη σταδιακή κατάργηση της αμείωτης ενέργειας από άνθρακα. Τελικά τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που φιλοξένησαν το COP28 κατάφεραν να συμβιβάσουν με επιτυχία τη Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες παραγωγής πετρελαίου με ένα μήνυμα για «μετάβαση» από τα ορυκτά καύσιμα. Αυτή ακριβώς ήταν η γλώσσα που όλοι ανέμεναν -ματαίως- να χρησιμοποιηθεί και στο τελικό μήνυμα της φετινής COP. Οι χώρες να δεσμευτούν εκ νέου σε αυτή την ιστορική δέσμευση. Μια επαναδιατύπωση των δεσμεύσεων ουσιαστικής σημασίας για την αποφυγή οπισθοδρόμησης στον παγκόσμιο αγώνα για το κλίμα. Αν δεν ισχυροποιηθεί αυτή η ίδια γλώσσα, μιλάμε για κατάρρευση των διαπραγματεύσεων.
Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές (ένα παλιομοδίτικο δημοσιογραφικό κλισέ που κάποια στιγμή δεν μπορείς να αποφύγεις), δεν έχουμε το τελικό κείμενο της COP29. Έχουμε, όμως, την κοινή ανακοίνωση των ηγετών της G20. Οι οποίοι, όχι μόνο δεν σημείωσαν κάποια πρόοδο, αλλά δεν επανέλαβαν καν σε αυτή τη δέσμευσή τους υπέρ της «δίκαιης, συντεταγμένης και ακριβοδίκαιης μετάβασης» προς «την έξοδο από τα ορυκτά καύσιμα στα ενεργειακά συστήματα», όπως έκαναν πέρυσι. Αυτό, δηλαδή, που εύχονταν όλοι να διατυπωθεί κρατώντας το ως κεκτημένο, φέτος δεν ειπώθηκε. Κι αυτό τα λέει όλα.
Η Κίνα, με τη διπλή ιδιότητα της ως αναπτυσσόμενης χώρας, στις διπλωματικές κατηγορίες που ορίζονται από τις διαπραγματεύσεις του ΟΗΕ για το κλίμα, αλλά και ως δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο και κυρίαρχος παραγωγός πράσινων τεχνολογιών (και με τον οικονομικό πόλεμο στο φόντο), προσέγγισε την Ε.Ε. με αφορμή την ατζέντα της COP29, δεν δίστασε να καλέσει τις ΗΠΑ να αναλάβουν τις ευθύνες τους που προκύπτουν από τη Συμφωνία του Παρισιού «ως η ανεπτυγμένη χώρα με τη μεγαλύτερη οικονομία και τις μεγαλύτερες σωρευτικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στον κόσμο» ενώ Κινέζοι αξιωματούχοι τονίζουν ότι η χώρα τους έχει παράσχει 24 δισεκατομμύρια δολάρια σε κεφάλαια έργων για να βοηθήσει άλλες αναπτυσσόμενες χώρες να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή από το 2016. Και προτείνει οι χώρες να συνεισφέρουν εθελοντικά. Χωρίς δέσμευση. Κατά το δοκούν.
Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, τα κράτη απορρίπτουν ένα σχέδιο αόριστης συμφωνίας για τα ποσά προς τις φτωχές χώρες. Σύμφωνα με κείμενο που κυκλοφόρησε, καταγγέλλεται ότι αντί να τεθεί παγκόσμιος στόχος για τουλάχιστον 1 δισ. δολάρια σε νέα κεφάλαια για τις αναπτυσσόμενες χώρες ώστε να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή, στο πλαίσιο με το ποσό που θα έπρεπε να γραφτεί, υπήρχε ένα «Χ». Σαν να λέμε, οι φτωχές χώρες βρίσκονται στο έλεος των επερχόμενων καταστροφών, ακριβώς γιατί οι πλούσιες αρνούνται την χρηματοδότηση που απαιτείται.
Σε αυτήν την COP, όμως, παρατηρήθηκε κι ένας αυξανόμενος συνασπισμός χωρών που δεσμεύτηκαν να αυξήσουν την παγκόσμια πυρηνική ικανότητα ως μέρος των προσπαθειών τους για την απαλλαγή από τον άνθρακα. «Χρειαζόμαστε ένα ισορροπημένο ενεργειακό μίγμα για να ενισχύσουμε τη διαδικασία μετάβασης. Πρέπει να χρησιμοποιήσουμε όλες τις διαθέσιμες τεχνολογίες. Όχι μόνο τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά και το φυσικό αέριο, τα βιοκαύσιμα, το υδρογόνο, τη δέσμευση CO2 και, στο μέλλον, την πυρηνική σύντηξη, η οποία θα μπορούσε να παράγει καθαρή, ασφαλή και απεριόριστη ενέργεια», δήλωνε τις πρώτες μέρες της διάσκεψης η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι. Στο περιθώριο της διάσκεψης, Βρετανία και Ηνωμένες Πολιτείες υπέγραψαν συμφωνία για τη συνεργασία στον κλάδο της πυρηνικής ενέργειας.
Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, ο κόσμος αγωνιά μετά την απόφαση του απερχόμενου από τον Λευκό Οίκο Τζο Μπάιντεν να δώσει το πράσινο φως για επιθέσεις του ουκρανικού στρατού με τους αμερικανικούς ATACMS βαθιά μέσα στο έδαφος της Ρωσίας, ενεργοποιώντας ενδεχομένως το «ματωμένο χιόνι».
