Μοιάζουν απέξω, είναι δυο κόκκινα άσπρα μικρά βιβλιαράκια, και τα δύο από καιρό εξαντλημένα όταν έφτασαν στα χέρια μου. Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς ο «σκοτεινός εκβιασμός» (the nails on Mr Cayterer), αλλά το «this king business» (περιέργως, δεν θυμάμαι τον ελληνικό τίτλο) το είχα πάρει από ένα παλαιοβιβλιοπωλείο που βρισκόταν στην Εγνατία, όχι μακριά από την Καμάρα και στην απέναντι όχθη, τον Νοέμβρη ίσως του 2007. Το χάρισα στον φίλο με το όνομα Α. που τότε μας είχε φιλοξενήσει σε εκείνο το ρετιρέ με την ωραία θέα σε αυτήν τη φαβέλα των ψηλών ορόφων που χαρακτηρίζουν το σαλονικιώτικο αστικό τοπίο, ο οποίος δεν έχει ιδέα πού βρίσκεται (το βιβλίο) και από τότε δεν ξαναχαρίζω εξαντλημένο βιβλίο. Αναγκαστικά, θα πάω με ό,τι θυμάμαι.
Ο Χάμετ ήταν ένας άνθρωπος που γνώριζε πολλά, από τα 19 του δούλευε για τους Πίνκερτον, και αξίζει να τους ψάξετε γιατί αυτό το πρακτορείο ντετέκτιβ και πιστολάδων θα το βρούμε πίσω από πολλές ιστορίες με παγκόσμια απήχηση και κάποιες από αυτές με παγκόσμια σημασία. Είναι το πρακτορείο που κυνήγησε τον Τζέσε Τζέιμς, βρίσκεται πίσω από την ιστορία των Μόλι Μαγκουάιρ, εκείνη την μάλλον σκευωρία ενάντια σε σωματείο Ιρλανδών εργατών, πίσω από τη συγκέντρωση των χρυσωρυχείων του Ντέντγουντ στα χέρια του Τζορτζ Χερστ, πατέρα του πιο γνωστού, Γουίλιαμ Ράντολφ Χερστ. Έτσι, επειδή οι ιστορίες συμπλέκονται, στο Μπίλινγκς, κοντά στο Ντέντγουντ ήταν βοηθός σερίφη ο Θίοντορ Ρούζβελτ, αν θυμάμαι καλά από τους ιδρυτές των Rough Riders, του παραστρατιωτικού σώματος που βασικά ξεκίνησε τον ισπανοαμερικάνικο πόλεμο για λογαριασμό του Γουίλιαμ Ράντολφ Χερστ και ο οποίος αργότερα, μετά και από την προεδρία του, έσπρωχνε με όλες του τις δυνάμεις τις Ενωμένες Πολιτείες να μπουν στον 1ο παγκόσμιο πόλεμο.
Αυτά τα λίγα αλλά κάπως πυκνά για τους Πίνκερτον, για τους οποίους είχε δουλέψει ο νεαρός Χάμετ. Αξίζει να το έχουμε κατά νου, επειδή συχνά μιλώντας για ντετέκτιβ το μυαλό μας πηγαίνει σε χαρακτήρες σαν τον Σαμ Σπέιντ του Τσάντλερ. Στην πραγματικότητα, το πρακτορείο για το οποίο δούλεψε ο Χάμετ, και στην μυθιστορηματική εικόνα και ομοίωση του οποίου δουλεύει ο Κοντινένταλ Οπ, είναι μια απείρως μεγαλύτερη μπίζνα που έπαιξε ρόλο στα αμερικάνικα και τα παγκόσμια πράγματα. Ακόμα περισσότερο, μπορούμε να ακολουθήσουμε το νήμα που συνδέει την άγρια Δύση και τη μυθολογία των Συνόρων με την ανάδυση της ιμπεριαλιστικής Αμερικής και την παγκόσμια κυριαρχία της. Πρόκειται εν πολλοίς για δύο ιστορίες (τα Σύνορα και η ιμπεριαλιστική Αμερική) όπου πρωταγωνιστούν οι ίδιες μορφές, και αυτό μου θυμίζει ότι πρέπει να γράψω και για το USA του Τζον ντος Πάσος που είχα αναφέρει και στο προηγούμενο κείμενό μου.
Τα δύο λευκά και κόκκινα βιβλιαράκια της ιστορίας μας λοιπόν, δίνουν λίγες πληροφορίες για το πώς και πότε. Είναι από τις εκδόσεις ΕΞΟΔΟΣ που δεν ξέρω αν υπάρχουν ακόμα, μάλλον όχι, και είναι νομίζω και τα δύο συλλογές μικρών ιστοριών και, προφανώς, δεν έχει λόγο κανείς να περιμένει ότι πρόκειται για τεράστια έργα. Τα μεγάλα έργα του Χάμετ είναι αυτά τα λίγα που ξέρουμε ήδη.
Οι ιστορίες που δίνουν τον τίτλο και στις δύο συλλογές είναι, θα μπορούσαμε να τις πούμε και έτσι, γεωπολιτικά αστυνομικά που αν κανείς δεν έχει ιδέα για την κλίμακα των επιχειρήσεων των Πίνκερτον, δείχνουν μάλλον τραβηγμένες: στον «σκοτεινό εκβιασμό» ένας μεγαλοεπιχειρηματίας από το Σαν Φρανσίσκο χώνεται σε μια τυχάρπαστη μπίζνα για την εκλογή ενός κυβερνήτη περιοχής στην Κίνα, ενώ στο «this king business» ένας γόνος, από το Σαν Φρανσίσκο πάλι, συνωμοτεί με ντόπιους διεφθαρμένους μπάτσους και αξιωματούχους μιας λασπερής βαλκανικής χώρας για να γίνει βασιλιάς της. Ωστόσο, ακόμα και χωρίς τη γνώση για το μέγεθος και τη φιλοδοξία των πρότζεκτ των Πίνκερτον, μπορούμε σήμερα να φανταστούμε τι σημαίνει ένα μέγεθος βαλκανικής χώρας για Αμερικάνο μεγαλοεπιχειρηματία. Αυτό που εμείς σκεφτόμαστε σαν χώρα, δεν απέχει πολύ από κάτι σαν χωράφι ή σαν επιχείρηση, ως προς το οικονομικό μέγεθος. Δεν είναι μια κοινή μπίζνα, εντάξει, είναι μια μπίζνα παράτολμη και μεγάλη, αλλά όποιος δεν είναι για τα μεγάλα και τα παράτολμα μάλλον δεν είναι ο Αμερικάνος επιχειρηματίας ο κατάλληλος για τη μυθοπλασία. Ίσως, ούτε καν ο Αμερικανός επιχειρηματίας εκτός μυθοπλασίας.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι κάποιος να βιώσει, ή να αντιληφθεί, ή να νιώσει. Δεν είναι μόνο η γνώση, είναι ανόητος όποιος σνομπάρει άλλους τρόπους πρόσληψης ή βίωσης της πραγματικότητας. Υπάρχουν και εκείνοι που αντιλαμβάνονται τη λογοτεχνία ως δεξιοτεχνία αλλά μου φαίνεται αστείο εκείνο το πράγμα που διάβασα πρόσφατα για μια συγγραφέα που ξενυχτά για να βρει τη σωστή λέξη. Κάποιοι άνθρωποι απλά έχουν τρομαχτική ποσότητα γνώσης για τα ανθρώπινα, και μας κάνουν τη χάρη να μοιραστούν αυτά που γνωρίζουν, τέτοια είναι η περίπτωση του Γκράχαμ Γκριν ή του Χάμετ. Τέλος πάντων, εγώ ήθελα απλά μια ευκαιρία να θυμίσω την ατάκα που ο Χάμετ βάζει στο στόμα του Κέιτερερ: «η Αμερική είναι η Αμερική και η Κίνα είναι η Κίνα αλλά και η πολιτική είναι πολιτική και οι άνθρωποι είναι άνθρωποι». Μου φαίνεται ότι είναι από τις πιο όμορφες ανόητες ατάκες, και όπως είπε ο Γκριν, «ποτέ μην υποτιμάς την άγνοια της άρχουσας τάξης». Ούτε την αλαζονεία της άγνοιάς της, ούτε το μέγεθος των σχεδιασμών της, ανόητων ή μη. Μπορεί κάποιος απλά να θελήσει να γίνει βασιλιάς σε μια λασπερή βαλκανική χώρα.
