Στη Σερβία έχουν ξεκινήσει μαζικές διαμαρτυρίες από τους φοιτητές των πανεπιστημίων, με αφορμή την κατάρρευση στέγης στον σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης Νόβι Σαντ την 1η Νοεμβρίου 2024, με αποτέλεσμα τον θάνατο 14 ατόμων, συμπεριλαμβανομένου και ενός εξάχρονου παιδιού. Το δυστύχημα σχετίζεται με την ανακαίνιση και επέκταση του σιδηροδρομικού σταθμού, που είχε ξεκινήσει από τον Σεπτέμβριο του 2021 και η οποία έχει πραγματοποιηθεί από τις κινεζικές εταιρείες China Railway International και China Communications Construction Company (CCCC) ως μέρος της διασύνδεσης ανάμεσα στο Βελιγράδι και τη Βουδαπέστη.
Ο ανακαινισμένος σταθμός του Νόβι Σαντ είχε λειτουργήσει από τις 19 Μαρτίου του 2022 με μία σύγχρονη γραμμή ταχύτητας μέχρι και 200 χιλιόμετρα την ώρα, όμως την 1η Νοεμβρίου 2024 η στέγη κατέρρευσε, πιθανόν λόγω πρόσθετων χάλκινων κατασκευών με γυαλί, που είχαν τεθεί κατά την ανακαίνιση. Το φοιτητικό κίνημα βεβαίως έχει επεκταθεί για να εκφράσει μια γενικότερη δυσαρέσκεια για τον προσωποπαγή χαρακτήρα του καθεστώτος Βούτσιτς και τη διαφθορά του, υπερβαίνοντας την εν λόγω αφορμή.
Οι φοιτητικές διαδηλώσεις αντιμετωπίστηκαν από την κυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς με ένα μείγμα εκφοβισμού, προσπαθειών διείσδυσης στο φοιτητικό κίνημα, αλλά και προτάσεων για ευνοϊκά δάνεια για διαμερίσματα. Ωστόσο, το εξεγερσιακό κίνημα των φοιτητών δεν κόπασε, αλλά έχει επεκταθεί και σε μαθητές γυμνασίου, καθώς και σε δημόσιους υπαλλήλους, καθώς η κίνηση έχει πείσει για την ηθική της ακεραιότητα. Το δύσκολο στοίχημα που έχει αναλάβει το φοιτητικό κίνημα είναι να μη θεωρηθεί ότι πρόκειται για άλλη μια «έγχρωμη» επανάσταση, καθώς βρισκόμαστε σε ένα ιστορικό σημείο, όπου κάθε θεμιτή διαμαρτυρία εργαλειοποιείται από τη συλλογική Δύση, προκειμένου να ανατραπούν μη απολύτως πειθήνιες κυβερνήσεις, αλλά πλέον και, αντιστρόφως, λόγω της υπερβολής σε αυτήν την εργαλειοποίηση, αυταρχικά καθεστώτα επικαλούνται φόβους για γεωπολιτική αποσταθεροποίηση, προκειμένου να καταστείλουν φοιτητικά κινήματα.
Στη Σερβία γίνεται προσπάθεια για μια δύσκολη χρυσή μεσότητα μεταξύ των δύο αντίστροφων κινδύνων εργαλειοποίησης, εξάλλου στη χώρα υπάρχουν μνήμες από τη γιουγκοσλαβική «αδέσμευτη» πολιτική, τις επιτυχίες και τις αποτυχίες της. Το φοιτητικό κίνημα στρέφεται, άλλωστε, κυρίως ενάντια στη διαφθορά της κυβέρνησης Βούτσιτς και στη νεο-αποικιοκρατία που έχει επιβληθεί με δική της ευθύνη από πολυεθνικές εταιρίες, οι οποίες εκμεταλλεύονται το σερβικό υπέδαφος, καταστρέφοντας δάση και το οικοσύστημα.
Η Σερβία διαθέτει μεγάλα κοιτάσματα λιθίου, κυρίως στο δυτικό μέρος της χώρας κοντά στην πόλη Λόζνιτσα και η κυβέρνηση Βούτσιτς, παρά τις αντίθετες προεκλογικές της εξαγγελίες, έχει δώσει το πράσινο φως στην αγγλοαυστραλιανή εταιρία Rio Tinto να κάνει εξορύξεις, οι οποίες θεωρούνται ως κομβικές για την ενεργειακή μετάβαση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως σε ό,τι αφορά στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Οι μαζικές διαδηλώσεις είχαν αναγκάσει την κυβέρνηση Βούτσιτς να αναστείλει τους σχεδιασμούς το 2022, πρόσφατα, όμως, επανήλθε με αποτέλεσμα την ανανέωση της λαϊκής διαμαρτυρίας. Το πρόβλημα είναι ότι οι εξορύξεις θα μολύνουν τις πηγές των υδάτων και τους υδροφόρους ορίζοντες, καταστρέφοντας εξάλλου δάση που θεωρούνται ως η καρδιά της Σερβίας. Οι διαδηλωτές τονίζουν εξάλλου ότι δεν υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις και πρωτόκολλα ασφάλειας για το περιβάλλον.
Ο στόχος των φοιτητών είναι οι διαδηλώσεις να μην κομματικοποιηθούν, ώστε να μην εργαλειοποιηθούν στην κατεύθυνση μιας ανατροπής της κυβέρνησης για γεωπολιτικούς λόγους, αλλά να μείνει η επικέντρωση σε ζητήματα δημοκρατίας, πολιτικής ακεραιότητας και οικολογίας. Σκοπός είναι η δημιουργία θεσμών που να αποτρέπουν τη συγκέντρωση της εξουσίας σε ολιγαρχικές και αυταρχικές δομές.
Η παρούσα κυβέρνηση Βούτσιτς, στο γεωπολιτικό επίπεδο ακολουθεί μία πολυπολική εξωτερική πολιτική με καλές σχέσεις με την Κίνα, τη Ρωσία, αλλά και τις αραβικές χώρες, ενώ παραλλήλως εξυπηρετεί αποτελεσματικά τον γεωπολιτικό σχεδιασμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης με μία σιωπηρή εγκατάλειψη του Κοσόβου, όπου η σερβική παρουσία μειώνεται σταθερά λόγω της εγκατάλειψης από τη σερβική κυβέρνηση. Λόγω της εθνικιστικής πολιτικής καταγωγής του Προέδρου Βούτσιτς, υπάρχει μεγαλύτερη ευχέρεια για μια ντε φάκτο εγκατάλειψη του Κοσόβου, χωρίς να δημιουργούνται αντιδράσεις, όπως θα συνέβαινε αν η κυβέρνηση ήταν τυπικά φιλελεύθερη.
Το πρόβλημα που απασχολεί τους διαδηλωτές είναι επίσης ότι το Βελιγράδι μετατρέπεται σε ένα «βαλκανικό Ντουμπάι» με την ανέγερση ουρανοξυστών αμφίβολης αισθητικής ακόμη και εντός του ιστορικού κέντρου δίπλα στα κτήρια του 19ου αιώνα, την ίδια στιγμή που η υπόλοιπη Σερβία ερημοποιείται λόγω της εξόρυξης λιθίου. Η αλλοίωση του ιστορικού κέντρου του Βελιγραδίου και κυρίως του ορίζοντά του είναι κάτι πρωτοφανές, καθώς συνηθιζόταν μέχρι πρότινος οι ουρανοξύστες να οικοδομούνται στο Νέο Βελιγράδι επέκεινα του ποταμού Σάβου.
Πολύ σημαντικός είναι ο αναρχοσυνδικαλιστικός αυτοδιοικητικός και δημοκρατικός τρόπος με τον οποίο οργανώνονται οι φοιτητές, με σκοπό να αποτραπεί η διπλή διείσδυση, αφενός από την κυβέρνηση και αφετέρου από τη φιλοδυτική αντιπολίτευση και τους επαγγελματίες ακτιβιστές της. Αυτός ο αναρχοσυνδικαλιστικός τρόπος οργάνωσης έχει προκαλέσει αντιδράσεις τόσο από τους δεξιούς συντηρητικούς όσο και από τους φιλελεύθερους κύκλους. Αν και το άμεσο αίτημα είναι μία δίκαιη δίκη των υπευθύνων για την τραγωδία στο Νόβι Σαντ, η συνολική διαμαρτυρία στρέφεται ενάντια στη χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης από την κυβέρνηση με αποτέλεσμα τον σχηματισμό μιας προσωποπαγούς εξουσίας.
Η Σερβία βεβαίως έχει την εμπειρία από ανάλογες διαδηλώσεις της 5ης Οκτωβρίου 2000, οπότε το καθεστώς του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς έπεσε, πλην εγκαταστάθηκε ένα επίσης διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα, που οδήγησε στην καταλήστευση και τον πολιτικό εξανδραποδισμό της χώρας. Υπάρχει επίσης η εμπειρία από τις διαδηλώσεις του 2020 στο Μαυροβούνιο, στις οποίες είχε πρωτοστατήσει και η Ορθόδοξη Μητρόπολη Μαυροβουνίου υπό τον μητροπολίτη Αμφιλόχιο Ράντοβιτς και οι οποίες εντέλει οδήγησαν σε ανατροπή του καθεστώτος του Μίλο Τζουκάνοβιτς.
Τη στιγμή αυτή στη Σερβία δεν είναι αυτοσκοπός μια παρομοίου τύπου ανατροπή της κυβέρνησης, όπως είχε συμβεί το 2000 με την ανατροπή Μιλόσεβιτς, αλλά μια έκφραση του λαού από τα κάτω με αμεσοδημοκρατικό τρόπο και διαφάνεια στον τρόπο λήψης των αποφάσεων με έμφαση στην πλατεία ως συγκεκριμένο τόπο πολιτικών ζυμώσεων. Ως προς αυτό, βεβαίως, είναι επίσης νωπή η εμπειρία από το ελληνικό κίνημα των «Αγανακτισμένων» και το σερβικό φοιτητικό κίνημα έχει επίγνωση των σχετικών κινδύνων. Εν προκειμένω, επίκεντρο είναι η πλατεία Slavija στο Βελιγράδι, όπου στις 22 Δεκεμβρίου είχαν συγκεντρωθεί 100.000 πολίτες με τρόπο αξιοσημείωτα ειρηνικό και δημοκρατικώς υπεύθυνο. Η διαμαρτυρία στράφηκε ενάντια στη διαφθορά της κυβέρνησης, που λειτουργεί μέσω εκβιασμών, αλλά επίσης ενάντια και στη διαφθορά της αντιπολίτευσης. Το σερβικό φοιτητικό κίνημα έχει αναλάβει έτσι έναν πολυμέτωπο πολιτικό αγώνα με σκοπό να μείνει ζωντανή η σπίθα της πολιτικής ελευθερίας ενάντια σε κάθε είδους χειραγώγηση.
