Μέρα με τη μέρα η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό βυθίζεται όλο και πιο βαθιά μέσα στη δίνη του πολέμου. Από τις αρχές του έτους οι ένοπλες συγκρούσεις που ήταν, εδώ και χρόνια, καθημερινό φαινόμενο στα νοτιοανατολικά του σύνορα, γενικεύθηκαν και εξαπλώθηκαν.
Στις αρχές Ιανουαρίου, η ένοπλη ομάδα Μ23 παραβίασε τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, εξαπολύοντας μια ευρείας κλίμακας επίθεση στα, πλούσια σε ορυκτά, ανατολικά με την υποστήριξη του στρατού της Ρουάντα. Στις 27 Ιανουαρίου, η M23 δήλωσε ότι είχε καταλάβει την Γκόμα, την πρωτεύουσα της επαρχίας Βόρειο Κίβου και μια πόλη με περισσότερους από ένα εκατομμύριο κατοίκους, χιλιάδες εκ των οποίων έχουν εκτοπιστεί από άλλες περιοχές συγκρούσεων.
Η M23 είναι η πιο ισχυρή από τις περισσότερες από 100 ένοπλες ομάδες που ανταγωνίζονται για τον έλεγχο στο πλούσιο σε ορυκτά ανατολικό τμήμα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, το οποίο διαθέτει τεράστια κοιτάσματα κρίσιμα για μεγάλο μέρος της παγκόσμιας τεχνολογίας. Υποστηρίζονται από περίπου 4.000 στρατιώτες από τη γειτονική Ρουάντα, σύμφωνα με εμπειρογνώμονες των Ηνωμένων Εθνών.
Η προέλαση των ανταρτών σε άλλες περιοχές επιβραδύνθηκε από τον στρατό της κεντροαφρικανικής χώρας, ο οποίος ανέκτησε ορισμένα χωριά από αυτούς. Ωστόσο, ο στρατός αποδυναμώθηκε αφού έχασε εκατοντάδες στρατιώτες και ξένοι μισθοφόροι παραδόθηκαν στους αντάρτες μετά την πτώση της Γκόμα, οι κάτοικοι της οποίας αντιμετωπίζουν, εκτός των άλλων, την εκτόξευση των τιμών και συνεπακόλουθα μία, τεραστίων διαστάσεων, επισιτιστική κρίση.
Μία πρώτη επίσημη ενημέρωση του ΟΗΕ την Τετάρτη 5 Φεβρουαρίου έκανε λόγο για τουλάχιστον 3.000 καταγεγραμμένους νεκρούς και περισσότερους από 700.000 πρόσφυγες. Αξίζει να σημειωθεί πως η Μ23 είναι υπεύθυνη για τον θάνατο 13 κυανόκρανων του ΟΗΕ. Όλοι βέβαια γνωρίζουν ότι οι αριθμοί αυτοί αναμένεται να μεγαλώσουν εκθετικά τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες, ενώ στην Γκόμα αλλά και σε άλλες περιοχές ανακαλύπτονται συνεχώς πτώματα, εκτίμηση που επιβεβαίωσε και η αναπληρώτρια επικεφαλής της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ Βίβιαν φαν ντε Περ, λέγοντας πως «αυτοί οι αριθμοί πιθανότατα θα αυξηθούν».
Μία άκαρπη συμφωνία για κατάπαυση του πυρός, η κόλαση των φυλακών Μουνζένζε και η σεξουαλική βία
Το M23 κήρυξε αυτή την εβδομάδα μονομερώς κατάπαυση του πυρός για ανθρωπιστικούς λόγους, που υποτίθεται ότι τέθηκε σε ισχύ την Τρίτη 4 Φεβρουαρίου, σημειώνοντας μάλιστα πως δεν είχαν «καμία πρόθεση να πάρουν τον έλεγχο της Μπουκάβου ή άλλων κοινοτήτων».
Όμως, τα ξημερώματα της Τετάρτης, το Μ23 μαζί με στρατιώτες της Ρουάντας, σύμφωνα με πηγές του Γαλλικού Πρακτορείου στα σώματα ασφαλείας και σε οργανώσεις και οργανισμούς που επιτελούν ανθρωπιστικό έργο, κατέλαβαν αστραπιαία την πόλη Νιαμπίμπουε, όπου βρίσκονται ορυχεία και μεταλλεία, κάπου 100 χιλιόμετρα από την Μπουκάβου και 70 χιλιόμετρα από το επαρχιακό αεροδρόμιο, ενώ το ίδιο βράδυ χιλιάδες κάτοικοι του Μπουκάβου, πόλη ενός εκατομμυρίου κατοίκων, με κεριά στα χέρια συγκεντρώθηκαν για να προσευχηθούν έτσι ώστε να υπάρξει ειρήνη.
Αυτή είναι η απόδειξη πως η μονομερής κατάπαυση του πυρός, που κηρύχθηκε, δεν ήταν, όπως συνήθως, παρά απάτη, σχολίασε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης της ΛΔ Κονγκό Πάτρικ, Μουγιάγια.
Στο μεταξύ, τις αρχικές πληροφορίες για τον μαζικό βιασμό και τη μετέπειτα δολοφονία 165 γυναικών κρατουμένων κατά τη διάρκεια απόδρασης από φυλακή στην πόλη Γκόμα, που συνοδεύτηκαν από βίντεο που έδειχναν την φυλακή να έχει τυλιχθεί στις φλόγες, επιβεβαίωσε έκθεση του ΟΗΕ.
Εκατοντάδες κρατούμενοι δραπέτευσαν από τη φυλακή Μουνζένζε την περασμένη Δευτέρα 27 Ιανουαρίου, αφού μαχητές της ομάδας M23 άρχισαν να καταλαμβάνουν την πόλη. Συνολικά 165 έως 167 γυναίκες δέχθηκαν επίθεση από άνδρες κρατούμενους κατά τη διάρκεια της απόδρασης, αναφέρει εσωτερικό έγγραφο του ΟΗΕ που είδε το BBC. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, οι περισσότερες από τις γυναίκες αφού κακοποιήθηκαν, σκοτώθηκαν αφότου κρατούμενοι έβαλαν φωτιά στη φυλακή.
Η Βίβιαν φαν ντε Περ δήλωσε πως «υπήρξε μια μεγάλη απόδραση 4.000 φυλακισμένων που δραπέτευσαν. Μερικές εκατοντάδες γυναίκες βρίσκονταν επίσης σε αυτή τη φυλακή. Τις βίασαν όλες και στη συνέχεια έβαλαν φωτιά στη γυναικεία πτέρυγα. Όλες πέθαναν στη συνέχεια».
Την Παρασκευή 31 Ιανουαρίου, το Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ (OHCHR) προειδοποίησε ότι η κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξημένη χρήση της σεξουαλικής βίας ως όπλο πολέμου από αντίπαλες ένοπλες ομάδες, η οποία τροφοδοτεί εδώ και καιρό τη σύγκρουση στο ανατολικό Κονγκό. Σημειώνεται πως σύμφωνα με άλλες πληροφορίες του Γραφείου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Οργανισμού, 52 γυναίκες βιάστηκαν από τα στρατεύματα του Κονγκό στο Νότιο Κίβου, συμπεριλαμβανομένων φερόμενων αναφορών για ομαδικό βιασμό, επαληθεύτηκαν από το OHCHR την ίδια περίοδο.
Η κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό ξεκίνησε ένα σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της σεξουαλικής βίας από μέλη του στρατού το 2014, αλλά μια έκθεση του ΟΗΕ πέντε χρόνια αργότερα διαπίστωσε ότι οι δράστες σεξουαλικής βίας μπορούσαν ακόμη να δρουν ατιμώρητοι. Πέρυσι, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, ανέφερε ότι είχε περιθάλψει πάνω από 25.000 επιζώντες σεξουαλικής βίας σε ολόκληρη τη ΛΔΚ το 2023 – ο υψηλότερος αριθμός που είχε καταγραφεί ποτέ στη χώρα.
Οι εθνοτικές συγκρούσεις, τα διεθνή συμφέροντα και οι σπάνιες γαίες διαμελίζουν και πάλι τη ΛΔ του Κονγκό
Αναρωτηθήκαμε το γιατί, κατά τη διάρκεια των μαχών στο ανατολικό Κονγκό, διαδηλωτές στην πρωτεύουσα της χώρας επιτέθηκαν και σε κάποιες περιπτώσεις πυρπόλησαν πρεσβείες δυτικών χωρών.
Ο δημοσιογράφος Μάλκομ Γουέμπ του δικτύου Al Jazeera, σε ρεπορτάζ για όσα συμβαίνουν στο Κονγκό, δήλωσε ότι πολλοί άνθρωποι στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό πιστεύουν ότι η Ρουάντα και η Ουγκάντα, οι πρεσβείες των οποίων δέχθηκαν επίθεση, έχουν τροφοδοτήσει τη σύγκρουση στα ανατολικά της χώρας. Παράλληλα σημείωσε ότι «οι πρεσβείες των δυτικών χωρών, των ΗΠΑ, της Γαλλίας, του Βελγίου και της Ολλανδίας, κατηγορούνται τουλάχιστον ως συνυπεύθυνες για τη στρατιωτική υποστήριξη και τη βοήθειά τους προς τη Ρουάντα» και ίσως αυτό να εξηγεί πως ταυτόχρονα με την επίθεση στην πρεσβεία των ΗΠΑ το πλήθος φώναζε «θάνατος στους ιμπεριαλιστές».
Η πραγματικότητα των εθνοτικών συγκρούσεων μεταξύ Χούτου και Τούτσι εξηγεί εν μέρει το τι συμβαίνει σήμερα στο Κονγκό, με την αρχή του νήματος να βρίσκεται στη γενοκτονία που συντελέστηκε στη Ρούαντα το 1994.
Ποια είναι όμως τα υλικά συμφέροντα που κρατάν αναμμένη εδώ και χρόνια τη φλόγα του πολέμου στο ανατολικό Κονγκό και που έκαναν τον πρόεδρο της Ρουάντα να απαντά με το αδιανόητο «δεν γνωρίζω» όταν δημοσιογράφοι τον ρώτησαν πριν λίγες ημέρες για το αν στρατιώτες της χώρας του πολεμούν στο πλευρό της ομάδας Μ23 στην επικράτεια της συνορεύουσας χώρας;
Και γιατί, ενώ οι μεγάλες δυνάμεις ζητούν αυτοσυγκράτηση από την Μ23, παραμένουν απλοί παρατηρητές της βαρβαρότητας που εξελίσσεται και εξαπλώνεται στη ΛΔ του Κονγκό;
Ίσως ένα άλλο σκέλος μιας, ομολογουμένως πολύπλοκης, απάντησης να μας αναδεικνύει το γεγονός ότι η «Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό», είναι μία από τις πιο πλούσιες χώρες του κόσμου σε ορυκτό πλούτο. Διαθέτει στο έδαφός της γνωστά αποθέματα πολύτιμων ορυκτών που υπολογίζονται σε ποσά τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Ενώ συχνά αναφέρεται πως το έδαφός της έχει τόση αφθονία σε ορυκτά όπως το κοβάλτιο, το τιτάνιο, το ουράνιο, τα διαμάντια και ο χρυσός που μπορεί κανείς να τα βρει στην επιφάνεια του εδάφους.
Στη χώρα εδώ και δεκαετίες δραστηριοποιούνται μεγάλες εταιρείες εξόρυξης των ΗΠΑ, χωρών της Ε.Ε. και της Κίνας, επιβάλλοντας, εκτός των άλλων, άθλιες συνθήκες εργασίας ακόμα και σε παιδιά. Όμως, και σε άμεση συσχέτιση με την ισχυροποίηση της παρουσίας της Κίνας στη χώρα της Αφρικής, εδώ και χρόνια, πολιτικά αλλά και νομικά, το Κονγκό έχει καταγγείλει τη γειτονική Ρουάντα πως μέσω της ομάδας Μ23 κλέβει τον ορυκτό του πλούτο, ο οποίος εξάγεται αρχικά στη Ρουάντα παράνομα, ενώ μετέπειτα καταλήγει στις ΗΠΑ, σε χώρες της Ε.Ε. και εν τέλει σε μεγάλες εταιρείες όπως η Apple.
«Όλοι γνωρίζουν ότι μόνο ένα κλάσμα, ένα απροσδιόριστο ποσοστό, των εξαγωγών της Ρουάντα προέρχεται από την ίδια τη Ρουάντα -και το μεγαλύτερο μέρος προέρχεται από το Κονγκό», είχε δηλώσει πριν κάποιους μήνες ο Έρικ Κένες, ανώτερος ερευνητής στο πρόγραμμα για την Αφρική στο Ινστιτούτο Egmont. Γεγονός που έχει επιβεβαιώσει μέχρι και το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ αναφέροντας πως «πρόβλημα είναι ότι η Ρουάντα εξάγει περισσότερα ορυκτά για επεξεργασία και μεταποίηση από όσα εξορύσσει».
Σε προηγούμενο άρθρο στο Κοσμοδρόμιο, είχε αναφερθεί πως ο πρόεδρος της Ρουάντα Πολ Καγκάμε, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία από το 2000, δεν αρνείται ότι η χώρα του έχει μετατραπεί σε οδό διαμετακόμισης ορυκτών που εξορύσσονται από το Κονγκό. Ενώ, χωρίς να χάνει αφορμή να συνάπτει εξευτελιστικές για τον λαό του και για τα έσοδα των δημόσιων ταμείων της χώρας του, εμπορικές σχέσεις με διαφορετικές «μεγάλες δυνάμεις».
Άλλωστε η σχέση εξάρτησης της Ρουάντα με χώρες της Ε.Ε., με τις ΗΠΑ και ακόμα πιο εμφατικά με το Ηνωμένο Βασίλειο είναι εμφανής σε οικονομικό, πολιτικό αλλά και στρατιωτικό επίπεδο ενώ χαρακτηριστική υπήρξε η πρόθεση του Ηνωμένου Βασιλείου να στείλει στην αφρικανική χώρα αιτούντες ασύλου και μετανάστες. Πρακτική που βέβαια δε θα συνέβαινε για πρώτη φορά καθώς το Ισραήλ είχε απελάσει, ήδη από την προηγούμενη δεκαετία, στα εδάφη ενός από τους «καλύτερους φίλους του στην Αφρική», χιλιάδες μετανάστες και αιτούντες ασύλου από το Σουδάν και την Ερυθραία.
Και είναι όλα τα παραπάνω που φέρονται να αιτιολογούν την ονομασία «Ισραήλ της Αφρικής» που αποδίδεται όλο και πιο συχνά στη Ρουάντα. Μία χώρα που παίζει πρόθυμα, και με το αζημίωτο για τον πρόεδρό και την τοπική ελίτ της χώρας, το παιχνίδι της Δύσης στην Αφρική, όπως ακριβώς συμβαίνει με το Ισραήλ στη Μέση Ανατολή.
Ας επαναλάβουμε λοιπόν, όσα είχαν γραφτεί και πριν κάποιους μήνες:
«Ο εκρηκτικός συνδυασμός των τοπικών εθνοτικών συγκρούσεων στην περιοχή, ο ανταγωνισμός για το χρυσό αλλά και για την εξορυκτική δραστηριότητα που συνδέεται με την Πράσινη Ενέργεια μεταξύ ΗΠΑ, Ε.Ε. και Κίνας, τα τεράστια οικονομικά οφέλη τα οποία προσδοκούν εξορυκτικοί και ενεργειακοί κολοσσοί καθώς και εταιρείες-μεγαθήρια στον χώρο της τεχνολογίας, προμηνύει μία μακρά περίοδο συγκρούσεων και πολέμων για τους ντόπιους πληθυσμούς, με τις «ανθρωπιστικές αξίες» της Ε.Ε. να καταρρέουν, όπως όλα δείχνουν, εκκωφαντικά.
Κι όμως. Οι εμφύλιες διαμάχες και οι ιμπεριαλιστικές παραινέσεις που τις καθοδηγούν, το αίμα, η φτώχεια και οι ταπεινωτικές συνθήκες εργασίας σε χώρες της Αφρικής δεν στέκονται ως μονόδρομος για τους λαούς. Γιατί κανείς δεν μπορεί να αφαιρέσει πλέον από την εξίσωση το ότι μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τα βορειοδυτικά σύνορα της ΛΔ του Κονγκό, μία άλλη προοπτική φαίνεται να κερδίζει σιγά-σιγά έδαφος.
Μία προοπτική για χάραξη ανεξάρτητης πολιτικής χωρίς προστάτες, μία προοπτική από και για τους Αφρικανούς. Μια προοπτική που δεν θα ξεπουλά τον φυσικό και ορυκτό πλούτο αλλά και την εργασία των ανθρώπων της κάθε χώρας στην μία ή στην άλλη εταιρεία.
