Στα παιδιά αρέσουν τα πράγματα που έχουν χρώμα και μουσικές, τα γλυκά, η μεγάλη δόση ζάχαρης και υδατανθράκων. Τα μολ, τα κινέζικα παιχνίδια με λαμπάκια και μουσική, τα παπούτσια με ζωγραφισμένα ψαράκια. Ο Έκο μιλώντας για τη μεσαιωνική αισθητική λέει ότι αυτή χαρακτηρίζεται από το έντονο, λαμπερό χρώμα. Το αποδίδει στη θεολογική αντίληψη σύμφωνα με την οποία ο θεός είναι φως, αλλά ακόμα και ο Έκο κάνει λάθη.
Πιστεύω ότι απλά οι έντονες αισθητηριακές εμπειρίες είναι πιο ευχάριστες, πριν φιλτραριστούν από κοινωνικές συμβάσεις. Ότι δεν πρόκειται παρά για ακόμα ένα επεισόδιο της σύγκρουσης ανάμεσα στην αναζήτηση της απόλαυσης και την κοινωνική οργάνωση. Οι μικροαστοί γονείς που θέλουν ένα καλό μέλλον για τα παιδιά τους τα διδάσκουν τη σωστή αισθητική. Τα μαθαίνουν τις ρυζογκοφρέτες και τα βίντατζ έπιπλα, τη μοντερνιστική αρχιτεκτονική και το Βερολίνο και γενικά ποια πράγματα να τους αρέσουν. Επειδή η αισθητική δεν έχει κυρίως να κάνει με την ομορφιά, ούτε με την απόλαυση αλλά με την κοινωνική θέση, την κοινωνική ταυτότητα και ένταξη.
Όπως τα γαλλικά και το πιάνο παλιότερα δεν είχαν να κάνουν με την πρόσβαση σε έναν άλλο πολιτισμό και με τη μουσική αλλά με έναν καλό, κοινωνικά αρμόζοντα γάμο και την εδραίωση μιας κοινωνικής θέσης. Επειδή οι δηλώσεις της αισθητικής είναι ένα μέσο επιβολής και διασφάλισης της κοινωνικής θέσης για τους από πάνω και ένα εργαλείο καταπίεσης και αποστέρησης της ταυτότητας για τους από κάτω. Η μύηση σε μια αισθητική εντάσσεται σε εκείνες τις διαβατήριες τελετουργίες που σε καθιστούν αξιόπιστο μέλος μιας κοινωνικής ομάδας με συγκεκριμένες στοχεύσεις και συμφέροντα.
Εξίσου σημαντικό κομμάτι με τη μύηση σε μια αισθητική είναι και η έκφραση της αποστροφής για μια άλλη. Στην πραγματικότητα, η αισθητική στην κοινωνική της λειτουργία είναι περισσότερο μια αρνητική δήλωση, μια δήλωση απαξίας και καταδίκης: δεν μας αρέσουν τα σκυλάδικα, τα φαστφουντάδικα, ο Τραμπ, τα φτιαγμένα Χόντα Σίβικ, η προβατίνα.
Είναι μια δήλωση γούστου, και το γούστο δεν έχει να κάνει με απόλαυση, έχει να κάνει με κοινωνική διαστρωμάτωση.
Η απαρέσκεια αυτή έχει μια σημαντική λειτουργία: είναι η δήλωση της απόστασής μας, το διαζύγιό μας με αυτούς που τους αρέσουν, το τέλος μιας δυνητικής φιλίας και εμπιστοσύνης. Οι τελετές μύησης είναι τελετές καμένης γέφυρας, είναι φτιαγμένες για να αποκλείουν την επιστροφή. Όπως το «making my bones» στη μαφία όπου ένας φόνος καθιστά τον δράστη πλήρες μέλος ακριβώς επειδή οι σχέσεις εξάρτησης δεν επιτρέπουν την επιστροφή σε μια ζωή εκτός του οργανισμού.
Με διάφορες αφορμές επιστρέφω σε ένα τέτοιο ερμηνευτικό σχήμα. Τελευταίες τέτοιες ήταν η απαξία που εκφράσανε διάφοροι πιο καλλιεργημένοι από εμένα #νοτ για το ποστάρισμα του ευρωβουλευτή Νίκου Παππά, για τον δημόσιο εξευτελισμό του Ζελένσκι ή για το φτύσιμο του Βανς στους Ευρωπαίους εταίρους του στο Μόναχο. Είναι προφανώς διαφορετικά πολιτικά γεγονότα, τόσο στην κλίμακα όσο και στη φύση τους. Μπαίνουν κάτω από την ίδια ομπρέλα ως προς το εξής: η πολεμική πάνω σε αυτά παίρνει τον χαρακτήρα αισθητικής διαμάχης, δεν έχω ακούσει ούτε δυο λέξεις κριτικής που να εστιάζουν στο περιεχόμενο αυτών των δημόσιων συγκρούσεων ή τοποθετήσεων.
Παρακάμπτεται αμέσως για να περάσουμε στην πολιτισμική κριτική, την πολύ παρόμοια με αυτήν που θα ασκούσε το αρχέτυπο που είχε το όνομα «θείτσα», η επίκληση του σοκ από την έλλειψη καθωσπρεπισμού.
Χρειάζεται να λυγίσει πολύ τη βέργα κανείς για να τα βάλει όλα αυτά κάτω από ένα όνομα. Οι παραδοσιακές διαιρέσεις σε αριστερά και δεξιά δεν φαίνεται να είναι το πεδίο αυτής της διαμάχης. Συνήθως η πολιτική ταμπέλα που τσουβαλιάζει αυτά τα φαινόμενα είναι αυτή του λαϊκισμού και βρισκόμαστε σε ένα πολύ ολισθηρό έδαφος. Ο λαός πια δεν είναι το κριτήριο της πολιτικής. Αντίθετα, η πολιτική μοιάζει να κρίνεται με βάση κάποια ορθότητα η οποία είναι δοτή από κάποιον παράγοντα εξωκοινωνικό, όπως παλιά ο θεός. Τώρα, η επίκληση του θεού είναι σπάνια, αλλά η μετατόπιση δεν είναι και τόσο μεγάλη: η βούληση του Θεού χρειαζόταν ερμηνεία από τους ανθρώπους, τώρα αρκούμαστε σε κάποιου είδους αυθεντία και στο τέλος και στις δύο περιπτώσεις δεν βρίσκουμε παρά την εξουσία, τα βαθιά δίκτυα της εξουσίας. Η νομιμοποίηση μιας εξουσίας είναι ένα άλλο θέμα, το σίγουρο όμως είναι ότι από τη στιγμή που τεθεί υπό αίρεση η νομιμοποίησή της, η εξουσία αρχίζει να τρίζει επικίνδυνα.
Κάπου εδώ βρισκόμαστε στη σφαίρα του «αυτονόητου». Το ιδεολογικό περιεχόμενο της εξουσίας πρέπει να είναι αυτονόητες αλήθειες, δεν πρέπει να τεθούν σε συζήτηση. Η αισθητικοποίηση της πολιτικής είναι το κατάλληλο έδαφος για να ανθίσουν όλα τα παραπάνω: το γούστο δεν γίνεται αντικείμενο συζήτησης, το γούστο απλά είναι καλό γιατί έτσι. Δηλαδή είναι καλό επειδή είναι το γούστο που εξασφαλίζει κοινωνική ανέλιξη, το γούστο της εξουσίας. Έτσι, έχουμε ένα υπέροχο κυκλικό σχήμα που η εξουσία επιβεβαιώνει τον εαυτό της και μαζί με όλο το σιτιζόμενο από τα πλοκάμια του USAID πελατολόγιο ορίζει το υπεράνω αμφισβήτησης γούστο και το επιτρεπόμενο πολιτικό περιεχόμενο.
