Στις 25/2/2025 ξεκίνησε στην Ιταλία μια δίκη για μια θανατηφόρα ανταλλαγή πυροβολισμών που έλαβε χώρα πριν από μισό αιώνα, για ένα από τα πάρα πολλά αιματηρά γεγονότα εκείνων των χρονών της δεκαετίας του 1970 που ονομάστηκαν «μολυβένια».
Μια δίκη που πραγματοποιείται έπειτα από δίωξη που ασκήθηκε από την Εισαγγελία του Τορίνου κατά τριών ηλικιωμένων -πρώην μελών των Ερυθρών Ταξιαρχιών (BR), τα οποία έχουν εκτίσει ήδη για τη δράση τους πολύχρονες ποινές φυλάκισης.
Μια δίωξη που φέρει έντονο το άρωμα κρατικής εκδικητικότητας σχετικά μ’ «ένα παρελθόν που δεν περνάει», μαρτυρώντας αρκετά ανάγλυφα το κλίμα τρομολαγνείας που επικρατεί στη γειτονική χώρα.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Στις 4/6/1975 η τορινέζικη «φάλαγγα» των BR απήγαγε τον βιομήχανο Βιτόριο Γκάντσια. Στόχος της ενέργειας ήταν η απόσπαση λύτρων μ’ αντάλλαγμα την απελευθέρωσή του, για την «αυτοχρηματοδότηση» αυτής της μαζικής ένοπλης κομμουνιστικής οργάνωσης, η δράση της οποίας έμελλε να συνταράξει την ιταλική πολιτική σκηνή για πάνω από δύο συναπτές δεκαετίες.
Την επομένη ημέρα της απαγωγής, οι διωκτικές αρχές (χάρη στις αποκαλύψεις ενός χαφιέ-συνεργάτη της μυστικής υπηρεσίας SID) θα εντοπίσουν το κρησφύγετο όπου κρατούνταν ο όμηρος, τη φύλαξη του οποίου είχαν αναλάβει δύο μέλη της οργάνωσης.
Ο απολογισμός της εφόδου που πραγματοποίησαν οι καραμπινιέροι στην Cascina Spiotta του Arzello, με σκοπό την απελευθέρωση του «βασιλιά της σαμπάνιας», ήταν αιματηρός αφού κόστισε τη ζωή στον καραμπινιέρο Τζιοβάνι Ντ’ Αλφόνσο και την ταξιαρχίτισσα Μάρα Κάγκολ, ενώ από την ανταλλαγή πυροβολισμών τραυματίστηκαν άλλοι δυο καραμπινιέροι.
Μετά το εκ νέου άνοιγμα του φακέλου της υπόθεσης από την ιταλική δικαιοσύνη το 2023, 47 χρόνια μετά από αυτήν την αιματηρή συμπλοκή, αυτή η ετεροχρονισμένη δίκη βρίσκεται ακόμα σ’ εξέλιξη.
Στις 11/3/2025, στην έναρξη της δεύτερης ημέρας της ακροαματικής διαδικασίας στο Εφετείο της πόλης της Αλεσσάντρια, ένας εκ των τριών κατηγορουμένων, ο 82χρονος Λάουρο Ατζολίνι, πρώην μέλος των BR που έχει εκτίσει πολύχρονη ποινή κάθειρξης, δήλωσε -μεταξύ άλλων- ενώπιον των δικαστών: «Εγώ εκείνη την ημέρα, πενήντα χρόνια πριν ήμουν εκεί […] Εκείνη ήταν μια καταραμένη ημέρα που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Συνέβη αυτό που δεν έπρεπε ποτέ να συμβεί. Ο πόνος είναι απαράγραπτος».
Στη συνέχεια, αναφερόμενος στα δυο θύματα που εκείνη την «καταραμένη ημέρα» έχασαν τη ζωή τους, δήλωσε: «Πέθαναν δυο άνθρωποι που δεν έπρεπε να πεθάνουν». Απευθυνόμενος στον γιο του νεκρού ένστολου Μπρούνο Ντ’ Αλφόνσο, η προσφυγή του οποίου αποτέλεσε την αφορμή για το εκ νέου άνοιγμα της υπόθεσης και παρίσταται ως πολιτική αγωγή στη δίκη, είπε «λυπάμαι» και έπειτα μιλώντας μ’ έντονη συγκινησιακή φόρτιση για τη Μάρα Κάγκολ, την περιέγραψε ως «ένα αγαπητό πρόσωπο».
Αξίζει να σημειωθεί πως έπειτα από εκείνη την αιματηρή συμπλοκή, ο -μέχρι πρότινος άγνωστος- ταξιαρχίτης που ήταν παρόντας μαζί με την Κάγκολ και είχε κατάφερε να διαφύγει χωρίς να εντοπιστεί, είχε γράψει τότε μια ανυπόγραφη αναφορά για εσωτερική πληροφόρηση της οργάνωσης του.
Το συγκεκριμένο κείμενο είχε περιέλθει στην κατοχή των διωκτικών αρχών λίγους μήνες αργότερα, έπειτα από τον εντοπισμό του σε διαμέρισμα-«γιάφκα» στο Μιλάνο. Μέσα σ’ αυτήν τη νωπή περιγραφή των δραματικών γεγονότων -μεταξύ άλλων- αναφέρεται ότι πριν καταφέρει να διαφύγει της σύλληψης είδε την Κάγκολ με τα χέρια ψηλά, ενώ την άκουσε παραδομένη να φωνάζει: «μην πυροβολείτε!»
Άξιο αναφοράς επίσης το γεγονός της απαλλαγής του Ατζολίνι το μακρινό 1987 από την κατηγορία της συμμετοχής του στη “μάχη της Cascina Spiotta”. Μια δικαστική απόφαση, η οποία χάθηκε όμως από τα αρχεία της ιταλικής δικαιοσύνης και δεν είναι πλέον προσβάσιμη. Μια απώλεια που έδωσε τη δυνατότητα της δίωξης του, για δεύτερη φορά για το ίδιο αδίκημα…
Με την τωρινή δήλωση του ενώπιον του δικαστηρίου, ο Ατζολίνι αφού αποκάλυψε την παρουσία του στην Cascina Spiotta στις 5/6/1975 άνεφερε επίσης πως «άκουσα να λέγεται ότι ήμασταν εκπαιδευμένοι και προετοιμασμένοι για το τι να κάνουμε σε τέτοιες περιπτώσεις, αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Δεν ξέραμε καθόλου τι να κάνουμε γιατί κάτι τέτοιο δεν είχε συμβεί ποτέ».
Παράλληλα κάλεσε τους δικαστές να λάβουν υπόψη το συγκεκριμένο εσωτερικό έγγραφο που είχε συντάξει αμέσως μετά από τα γεγονότα, το οποίο και αποτέλεσε το αποδεικτικό στοιχείο για τη διώξη του -αφού σύμφωνα με τον εισαγγελέα Γκάτι 11 από τα 18 αποτυπώματα που είχαν εντοπιστεί στις δακτυλογραφημένες σελίδες του άνηκαν σ’ εκείνον -λέγοντας: «Διαβάστε το εσείς, εγώ δεν τα καταφέρνω. Ο πόνος με σκίζει σαν νυστέρι».
Σύμφωνα με τους συνηγόρους του, ο Ατζολίνι μέσα από αυτή τη δημόσια παραδοχή του 50 χρόνια μετά από τα γεγονότα, καθιστά αβάσιμη τη δίωξη των δύο συγκατηγορούμενών του, του 84χρονου Ρενάτο Κούρτσιο και του 79χρονου Μάριο Μορέττι, που αρνούνται κατηγορηματικά την κατηγορία περί «ηθικής αυτουργίας». Άλλωστε, η δίωξη τους βασίζεται -εν πολλοίς αποκλειστικά- στο γεγονός ότι αποτέλεσαν σημαίνοντα μέλη των Ερυθρών Ταξιαρχιών, τους οποίους το παραπεμπτικό βούλευμα περιγράφει ως «κορυφαίες μορφές» της οργάνωσης.
Όσον αφορά πιο συγκεκριμένα τον Ρενάτο Κούρτσιο, ο οποίος εκτός από συνιδρυτής των BR ήταν και σύζυγος της Κάγκολ, τον Φεβρουάριο του 2023 έπειτα από την ανάκριση του ως ύποπτου, απέστειλε στα ΜΜΕ ένα δελτίο τύπου, στο οποίο δήλωνε ότι δεν σχετίστηκε μ’ οποιοδήποτε τρόπο με το σχεδιασμό και τον χειρισμό της συγκεκριμένης απαγωγής, προσθέτοντας μεταξύ άλλων πως «όπως ανέφερα και στους εισαγγελείς, 47 χρόνια μετά από αυτά τα γεγονότα ακόμα δεν έχω μάθει ποιος ήταν αυτός που εκείνη την ημέρα δολοφόνησε τη Μαργαρίτα Κάγκολ-Κούρτσιο, ενώ αυτή ήταν αφοπλισμένη, με τα χέρια ψηλά, όπως αναμφισβήτητα είχε αποδειχθεί από την αυτοψία».
Η συγκεκριμένη πολύκροτη δίκη θα συνεχιστεί και αναμένεται να ολοκληρωθεί τους προσεχείς μήνες. Αν κάτι φαντάζει βέβαιο ως προς την έκβαση της, αυτό είναι το γεγονός ότι δεν πρόκειται να ρίξει φως στο ερώτημα που τέθηκε από τον Κούρτσιο, στην αποκάλυψη της ταυτότητας του κρατικού λειτουργού που δολοφόνησε εν ψυχρώ την αφοπλισμένη σύζυγο του, ενώ προηγουμένως εκείνη είχε παραδοθεί και βρισκόταν με τα χέρια ψηλά…
