Το 2003, στην έκθεση Outlook, το «Πότισέ με» του Τιερί ντε Κορντιέ εξερέθισε τον Γιώργο Καρατζαφέρη και πλήθος «φορολογουμένων» (έτσι δηλώνουν παγίως: είναι νορμάλ πολίτες, όχι τίποτα λάθρο) πιστών, που απαίτησαν να υπάρξει λογοκριτική παρέμβαση. Η αντίδραση σ’ αυτήν την απαράδεκτη ούτως ή άλλως απαίτηση -που επρόκειτο εντούτοις να διατυπωθεί ξανά και ξανά αποσπώντας συναίνεση ολοένα ευρύτερη- ήταν εύλογη, επέτρεπε όμως και κάποιες δεύτερες σκέψεις:
«Κρίναμε αμέσως (και σωστά) πως το επείγον ήταν να σύρουμε μια διαχωριστική γραμμή, ώστε να ορίσουμε και τον προφανή κίνδυνο: την ολοκληρωτική επαναφορά του πουριτανισμού, του φονταμενταλισμού, της μισαλλοδοξίας. Και όντως, τη σύραμε μετ’ εμφάσεως: Υπογράψαμε διαμαρτυρίες, έστω αφελείς, γιατί όντως επείγει να καταγγελθεί κάθε λογοκρισία. Κι αρκετοί αρνηθήκαμε να υιοθετήσουμε στάση δρομέως [εννοούσα: όπως ο γλύπτης Βαρώτσος] σπεύδοντας να κατακρίνουμε το υπό διωγμόν ‘έργο τέχνης’ -αφού άλλωστε και οι κ.κ. Καρατζαφέρης, Έβερτ, Βενιζέλος δεν αναρωτήθηκαν ‘πού σπεύδει η τέχνη των Ελλήνων σήμερον’. Αναμετέδωσαν από τα σκουπιδοκάναλα τη μαύρη μαυρίλα… Καλά ως εδώ!
Όμως τούτη η παλιά, καλή γραμμή δεν διαχωρίζει και το αυθεντικό απ’ τις τελειοποιημένες προσομοιώσεις του. Κι επομένως ξανασβήνεται τώρα, ταχύτερα από ποτέ. Γιατί τώρα, παραδοσιακά ενδεδυμένη, ανέρχεται μια ριζικά νέα Ακροδεξιά, που ματαίως βαυκαλιζόμαστε ότι περιορίζεται στα ποσοστά των δημοσκοπήσεων ή, έστω, στα τείχη της Δεξιάς -και που είναι ριζικά νέα κατά τούτο: Παρατοποθετεί στην από δω μεριά, πλάι μας, εικονικούς συμμάχους που απαλλοτριώνουν την εναντίωσή μας: αντιρατσιστικά United Colors, τηλεμαραθώνιους για τα πεινασμένα παιδάκια- ή τον [Μίμη] Ανδρουλάκη απλώς… Και το πετυχαίνει χάρη στην αποταμιευμένη βλακεία μας: στην πρεμούρα να σύρουμε τη γραμμή και να θεωρήσουμε αυτονόητο το ιπποδάμειο σχέδιο όπου ανήκει η γραμμή… Ουδέποτε έχουμε χρόνο να συζητήσουμε. Πάντα κάτι επείγει.
Κι έτσι, η γραμμή άρχισε να σβήνεται, τη στιγμή που θεωρήσαμε πως, αν μεταφέραμε το πρόβλημα στο «αισθητικό πεδίο», θα βρίσκαμε τάχα και παραπάνω δίκιο απ’ όσο είχαμε. Τότε, ελλείψει χρόνου, κυριάρχησαν τα κλισέ. Προσυπογράψαμε τη βαθύτατα αντιδραστική άποψη ότι στον καλλιτέχνη συγχωρείται απόλυτη ελευθερία. (Στους άλλους; Πόση συγχωρείται; Να την τυλίξουμε ή θα τη φάνε στον δρόμο;) Κατόπιν τα κάναμε ίσωμα -θεωρώντας πως αφού προκαλούσε το Dada (κι η «Ακολουθία του ανόσιου τραγογένη σπανού»), ε, προκαλεί κι ο διαφημιστής που επιλέγει ως target group ηλίθιους και θεούσες. Κι εντέλει καταφύγαμε στο soft ware των σκληρών πωλήσεων: στο ιδίωμα της conceptual art… Εξηγήσαμε ότι το επίμαχο «έργο τέχνης» δεν έπρεπε να αποκαθηλωθεί διότι απλώς συνεδύαζε τη μεταφυσική της πεολειξίας με τον Ψαλμό 50, όπου ο Προφητάναξ, μέσ’ απ’ τον λάκκο, αναφωνεί στον εραστή του: «Ραντιείς με υσσώπω και καθαρισθήσομαι».
Σε μια πρώτη ματιά, συνεπώς, τα πρόσφατα συμβάντα στην Πινακοθήκη επιτρέπουν να συμπεράνουμε πως δεν άλλαξε τίποτα, απλώς επιδεινώθηκαν όλα (τα ποσοστά καταρχάς της σύνολης Ακροδεξιάς -δεν εξαιρώ τις «καρδούλες»), υψωμένα επιπλέον στη δύναμη των social media. Σε δεύτερη εντούτοις ανάγνωση, είναι σαν να άλλαξε αίφνης καθ’ εαυτήν η παρτίδα και όλοι πια παίζουν με τα μαύρα -και μόνο: «Στην από δω μεριά, πλάι μας», ο πουριτανισμός, υπό νέες, φαινομενικά εναντιωματικές μορφές, θριαμβεύει εξίσου. Θρηνώ λοιπόν, όπως όλοι, για την απόφαση του τρομοκρατημένου από την ακροδεξιά λογοκριτική βία δημοφιλούς συγγραφέως να κρατήσει στο συρτάρι το νέο, προκλητικότερο (αν γίνεται) έργο του· ευαισθητοποιημένος όμως πλέον διά του θρήνου σε θέματα τέχνης εν γένει, δεν μπορώ να μην δω πως το Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου εμπράκτως λογόκρινε τον Αριστοφάνη. Θα επανέλθω.
