Αγαπητή μου Λουσία*,
Σου γράφω για ένα από το πλέον επίμαχα ζητήματα: την αθωότητα. Προσωπικώς το σκέφτομαι ως το πλέον επίμαχο καθώς προσπαθώ να νιώσω αθώος αλλά δυσκολεύομαι. Σου γράφω για αυτό το θέμα, τώρα που με πολλούς τρόπους η αίσθησή σου ότι είσαι αθώα έχει θρυμματιστεί, με αποτέλεσμα να αναγκάζεσαι να τη διατρανώνεις. Μακριά από την Εδέμ άλλωστε όλοι μας γινόμαστε λιγότερο αθώοι και η δική σου Εδέμ υπήρξε άτεγκτη ως προς τα ζητήματα αθωότητας για τόσο πολύ καιρό ώστε είχες ξεχάσει κι εσύ την πιθανότητα να αποδειχτείς ελαφρώς ή πολύ κατεργάρα. Μην ανησυχείς όμως: δεν είναι η κατεργαριά αυτή που καταστρέφει την αθωότητα.
Μπορεί βεβαίως καθώς μπαινόβγαινα στην Εδέμ σου και μας, κι εγώ ήδη από καιρό να έχανα κάτι από τις βεβαιότητές μου ως προς τη διεκδίκηση της αθωότητας, ωστόσο εσύ ήσουν εκείνη που αποφάσισες να κλείσεις την πόρτα πίσω σου και να πετάξεις τα κλειδιά μακριά. Είμαι βέβαιος ότι σε κάποιο καιρό θα ατενίζεις τα αγριόχορτα στα κρυφά αλλά άντε να βρεις τότε τα κλειδιά έτσι που τα παράτησες. Τέλος πάντων, ο χρόνος θα δείξει και δεν είναι αυτό το μείζον ζήτημα σε κάθε περίπτωση.
Αγαπητή μου Λουσία σου γράφω λοιπόν για το εν λόγω φλέγον ζήτημα. Τι σημαίνει να είσαι αθώος; Σίγουρα όχι μόνο το να μην είσαι ένοχος κάποιου εγκλήματος τυπικού ή ατύπου. Αυτό θα ήταν πολύ προφανές και πολύ εύκολο. Θα έφτιαχνε έναν κόσμο κατά πλειοψηφία αθώο και ως εκ τούτου απίθανο ως προς την ύπαρξή του. Απέχουμε πολύ από την κατά πλειοψηφία αθωότητα, τουλάχιστον σε ένα πρώτο επίπεδο. Θα σου εξηγήσω μετά τι εννοώ σε ένα πρώτο επίπεδο. Σε κάθε περίπτωση, μια τόσο προφανής απάντηση είναι ανεπαρκής. Η αθωότητα δεν συνίσταται στην απουσία εγκλήματος. Η ίδια η περιγραφή του εγκλήματος αποτρέπει την αθωότητα, δεδομένου ότι προειδοποιεί με την κύρωση. Αλλά ο αθώος είναι αθώος ανυστερόβουλα, χωρίς απειλή ή φόβο. Είναι αθώος γιατί έτσι.
Με απασχολεί τελευταία μήπως το λάθος επίσης διαρρηγνύει την αθωότητα. Άλλωστε όπως είχε ο Φουσέ πει και στα καθ’ ημάς ο Σαμαρινιώτης, το λάθος είναι χειρότερο από το έγκλημα. Το έγκλημα έχει ορισμένη ποινή ενώ η συνέπεια του λάθους απλώνεται στον χρόνο στο διηνεκές. Θα μου απαντήσεις ότι το λάθος εμπεριέχει το ζήτημα του κινήτρου ενώ το έγκλημα όχι, ωστόσο δεν κερδίζουμε την αθωότητά μας χάρη στην παράθεση των κινήτρων μας μόνο, έτσι δεν είναι; Άλλωστε πώς μπορούμε να αποδείξουμε τα κίνητρά μας ακόμα και στον εαυτό μας, ήδη από το παρόν; Αλλά και έτσι να είναι, πώς μπορείς να υπερασπιστείς την αθωότητά σου όταν οι συνέπειες των πράξεων απλώνονται μακριά στον χρόνο, μέσα σε έναν διαλυτικό κυκεώνα του λάθους; Ακόμα χειρότερα, ενός λάθους μάλιστα που εγκλωβίζει τις δυνατότητες στη ματαίωση μιας ευκολίας;
Όχι Λουσία, δεν μπορείς να υπερασπιστείς ούτε έτσι την αθωότητα. Πρέπει να πάμε πιο βαθιά για να αναζητήσουμε την αθωότητα. Νομίζω ότι η αθωότητα, ιδίως όσο σε βλέπω στις περιπλανήσεις σου στις πόλεις και στις ηδονές στην επαρχία, συνίσταται στην πρωταρχική αίσθηση της βύθισης μέσα στις δυνατότητες.
Προσπαθώ να το σκεφτώ λίγο παραπάνω. Πότε είμαι μετά βεβαιότητας αθώος; Είμαι αθώος μέσα στη μήτρα. Τι είμαι μέσα στη μήτρα; Μια ανεξάντλητη δυνατότητα η οποία περιμένει να συγκρουστεί με την πραγματικότητα. Ένα σύμπαν πριν τη Μεγάλη Έκρηξη ή τουλάχιστον στα πρώτα δευτερόλεπτα μετά από αυτήν. Μπορώ να μετεωρίζομαι, να κολυμπώ μέσα σε όλα εκείνα τα οποία θα συνθέσουν αργότερα μια υλική ζωή η οποία θα επηρεάσει έναν άγνωστο αριθμό ζωών. Μπορώ να είμαι οτιδήποτε εν δυνάμει. Αλλά προφανώς στη μήτρα δεν επιστρέφουμε και όπως δεν έχει λογική να είμαστε σε πρώτη ανάγνωση κατά πλειοψηφία αθώοι (ή πολλώ δε μάλλον όλοι), το ίδιο δεν έχει λογική να μην είναι κανείς αθώος, διότι τότε ο όρος δε θα είχε νόημα.
Ας προσπαθήσουμε λίγο περισσότερο Λουσία τώρα που εγκατέλειψες την προσωπική σου Εδέμ και αρχίζεις να νιώθεις άνετα στην περιδιάβασή σου στην πηγή της γυναικείας δύναμης (ή αυτού που θεωρείς δύναμη μιας και σε κάθε περίπτωση δεν είμαι ο καταλληλότερος να κρίνω). Τι είναι το έμβρυο; Εν δυνάμει. Δυνατότητα που δεν έχει εμφανιστεί στον κόσμο. Μια ενέργεια που περιμένει να προσκρούσει με τον υλικό κόσμο. Μήπως η αθωότητα είναι αυτή; Η δυνατότητα που συγκρούεται με την υλική πραγματικότητα χωρίς δεύτερες σκέψεις; Μήπως ο αθώος ορμάει στην πραγματικότητα, ίσια κατά πάνω της; Ακόμα και αν δεν ορμάει ίσια κατά πάνω και ίσως επιλέγει άλλες τακτικές, πάλι η πρόσκρουση δυνατότητας και πραγματικότητας, η πεισματική υπεράσπιση του νεότερου εαυτού απέναντι στη θλίψη της απογοήτευσης θα παραδεχτείς ότι έχει κάτι το συγκινητικώς αθώο. Μου ακούγεται λογική μια τέτοια παραδοχή αν θεωρήσουμε ότι θα έχει ο καθένας ως εφόδιά του τον βαθύτερο εαυτό του, τον αναλλοίωτο (ίσως) από τη διαβρωτική επίδραση της απογοήτευσης. Θα μπορούσε να υπάρχει τέτοιος εαυτός; Δεν είμαι βέβαιος αλλά με παρηγορεί η σκέψη ότι υπάρχει κάπου ένας εαυτός τόσο αθώος ώστε να μπορεί πεισματικώς να κάνει τις ίδιες επιλογές ανάπτυξης δυνατοτήτων στο πέρασμα του χρόνου. Ένας εαυτός ο οποίος εξακολουθεί να πασχίζει για τα μεγάλα. Στην πραγματικότητα αυτός είναι ένας δύσκολος μεν, πραγματικός δε τρόπος να μεγαλώνει η αθωότητα όσο μεγαλώνουμε.
Σκέψου το λίγο: διανοητική δουλειά μαζί με συναίσθημα, επιμονή με επαναφορά, άρνηση με αποδοχή, συγκίνηση με ηρωισμό. Δεν είναι και άσχημος συνδυασμός για τον άνθρωπο που μεγαλώνει έτσι κι αλλιώς κατά τα λοιπά μέσα στην απώλεια.
Υπονόησα πιο πάνω στην επιστολή μου ότι ίσως με μια δεύτερη ανάγνωση, η αθωότητα να είναι κατά κάποιον τρόπο καθολική. Άλλωστε ζούμε τόσο λίγο. Μήπως τελικώς απλώς δεν έχουμε αρκετό χρόνο για να είμαστε γνησίως ένοχοι; Ακούγεται λογικό αλλά δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι είναι. Ζούμε για λίγο με κοσμικούς όρους αλλά διαθέτουμε μια εγκεφαλική λειτουργία η οποία μπορεί να μας «ανοίξει» σε άπειρες εναλλακτικές δυνατότητες. Νομίζουμε δηλαδή ότι ζούμε λίγο αλλά ζούμε πάρα πολύ αφού προλαβαίνουμε. Επομένως, όσο βολική και αν είναι η προσέγγιση περί καθολικής αθωότητας είναι άλλο τόσο έωλη. Αν δεν σκέφτεσαι τις άπειρες δυνατότητες είσαι ένοχη γιατί μπορούσες και δεν το έκανες.
Λουσία μπορεί πλέον να είσαι «του» ή «κανενός», όμως το κυνήγι της αθωότητας θα δένει όλους όσοι αναγνωρίσαμε την σύνδεση σκοπού και δυνατοτήτων, σκοπού και αθωότητας δηλαδή. Θα είμαστε για πάντα συνένοχοι στον πλανήτη του κυνισμού που μας εχθρεύεται. Αν προσχωρήσεις σε αυτόν τον πλανήτη, τότε είναι που θα είσαι ένοχη. Ίσως και να το έκανες, αφού αποφάσισες να φύγεις από την Εδέμ. Ελπίζω όχι.
Όπως και να έχει το κυνήγι της αθωότητας συνεχίζεται. Δεν ξέρω αν θα επιτεθείς ξανά στην πραγματικότητα. Αν το κάνεις παραμένω σύντροφός σου. Αν το σκέφτεσαι και διστάζεις, μπορείς να νιώσεις το πόσο μεγάλη είναι η ζωή για να κατατρώγεται από μικρές ενοχές αντί να δίνεται στη μεγάλη αθωότητα.
Χαιρετισμούς,
* Η Λουσία είναι μισή Ελληνίδα και μισή Λατινοαμερικάνα. Γεννημένη από Πόντιο πατέρα και Κολομβιανή μητέρα ανατράφηκε σε μια επαρχιακή πόλη της Βόρειας Ελλάδας.
