Είναι 2009, δεν έχω κλείσει τα 31. Δεν είμαι μικρός όπως όσοι έχουν το 2 για πρώτο ψηφίο της ηλικίας τους, αλλά ούτε μεγάλος για τα δεδομένα μιας ευημερούσας κοινωνίας και ενός κοινωνικού κύκλου όπου μέχρι τα 25 βασικά μαθαίνουμε και συνήθως κάνουμε παιδιά κοντά στα 40. Στα 25 περισσότερο είμαστε στο «τι θα γίνουμε όταν θα μεγαλώσουμε», δεν «είμαστε». Εγώ τότε κάπως «ήμουν». Λίγο πίσω μου είχα το πανεπιστήμιο κα την πρώτη μου DIY μεγάλου μήκους, λίγο μπροστά μου το πρώτο μου παιδί και μια μεγάλου μήκους με καλή φεστιβαλική πορεία. Ήμουν και δεν ήμουν, και εν πάση περιπτώσει η φιλοδοξία υπερίσχυε του παρόντος.
Το 900άρι seicento δεν είναι θεωρητικά ένα αυτοκίνητο για ταξίδια αλλά το «make do» είναι ή ήταν ο μόνος τρόπος μου να πορεύομαι. Εξάλλου το ίδιο αυτοκινητάκι με είχε πάει πολύ μακρύτερα στο παρελθόν. Αυτήν τη φορά στην Ουκρανία.
Πολλά πράγματα είχαν αλλάξει από την προηγούμενη φορά, και αυτό που έβλεπα δεν μου άρεσε. Στην Οδησσό το μνημείο για την εξέγερση του Ποτέμκιν είχε αντικατασταθεί με μνημείο για την μεγάλη Αικατερίνη. Που δεν ήταν καν Ουκρανή. Τα σφυροδρέπανα είναι λιγότερα, σε κάποιους τοίχους στένσιλ «βιζναϊ γεροϊβ», κάτι σαν «αναγνωρίστε τους ήρωες», δηλαδή τα κωλάκια των ναζί, και δίπλα μια τρίαινα. Κάθε λαός έχει τη σβάστικα της αρεσκείας του.
Σε έναν έλεγχο τροχαίας η φίλη μου απευθύνθηκε στον μπάτσο στα ρώσικα, εκείνος απάντησε «εδώ είναι Ουκρανία, μιλάμε Ουκρανικά». Περίπου σαν να έρθω στην Ελλάδα μετά από 10 χρόνια και να ακούσω «εδώ είναι Ελλάδα, μιλάμε Αρβανίτικα».
Αυτήν τη φορά, σε αυτό το ταξίδι δεν πήγα σαν ξένος. Υπήρχε -έστω ορατά αποσυντεθειμένο- εκείνο το κοινωνικό πλέγμα που φτιάχνουν τα σόγια, οι οικογενειακοί φίλοι και οι επί πολλά χρόνια γνωστοί. Έγραψα «ορατά αποσυντεθειμένο». Υποθέτω αυτό σημαίνει «make do» συγγένειες, «make do» οικογένειες, μια αυτοσχέδια ζωή στα απόνερα της τεράστιας ανθρωπιστικής καταστροφής που ήταν η κατάρρευση της ΕΣΣΔ.
Η Ουκρανία αν θυμάμαι καλά είχε χάσει κάτι σαν 40% του ΑΕΠ της. Όπως μάθαμε καλά και στην Ελλάδα, αυτό δεν σημαίνει ότι τη βγάζεις με 40% λιγότερη κατανάλωση, σημαίνει ότι διαλύονται φιλίες, παρέες, οικογένειες, καταρρέουν φιλοδοξίες και σχέδια. Αυτό που είδα τότε εκεί, μέσα στην τρελή χαρά των διακοπών και του ταξιδιού και μιας σχέσης στο ξεκίνημά της, θέλω να πω σε μια κατάσταση που ήμουν θετικά και καλόβολα προδιατεθειμένος με το οτιδήποτε, είχε μάλλον όλα τα χαρακτηριστικά μιας σοκαριστικής διάλυσης, το σπέρμα μιας περαιτέρω δυστυχίας.
Σε 5 χρόνια ακολούθησε το πραξικόπημα του Μαϊντάν, 7 χρόνια μετά ο πόλεμος.
Οι άνθρωποι που γνώρισα: το παιδί με το γατάκι ζούσε μια ιδιότυπη οικογενειακή κατάσταση -δεν ήταν φυσική του μητέρα, ούτε τυπικά υιοθετημένος- με μια καλοβαλμένη 50-60 χρόνων γυναίκα με καλή βιβλιοθήκη, καλή μόρφωση και κοινωνικά πολύ ευχάριστη.
Ένας από τους μεσήλικες που ψάρευαν πίνοντας βότκα το πρωί είχε μια καλή πρόωρη σύνταξη από τη Ρωσία· είχε εργαστεί στο κλείσιμο του σκασμένου αντιδραστήρα του Τσερνόμπιλ. Ένας από τους νέους, νεότερος από εμένα, τώρα μάλλον κλεισμένα τα 40, αγνοούμενος σε εκείνο τον δολοφονικό τυχοδιωκτισμό του Ζελένσκι στο Κουρσκ. Κάποια άλλα πρόσωπα στις φωτογραφίες δεν ζουν πια, πριν κλείσουν τα 70.
Η φωτογραφία του παιδιού με το γατάκι είναι από αυτές που θυμάμαι, αν και δεν θυμάμαι πολλά από την πραγματική του ιστορία, κάπως αμυδρά, μια ιστορία εγκατάλειψης, ίσως και ορφάνιας. Το απάγκιασμα δίπλα στην καλοβαλμένη κοινωνικά Χ, η βόλτα στο δάσος, το γατάκι.
Καμία φιλοδοξία περισσότερο από αυτό. Και ακόμα και αυτή η φιλοδοξία στάθηκε μάλλον αδύνατη. Η φιλελεύθερη Ευρώπη μισεί τους ανθρώπους χωρίς φιλοδοξία. Δεν τους επιτρέπει καν εκείνη τη γαμημένη βότκα σε μπουκαλάκι Fanta, και ένα πρωινό ψάρεμα στο ποτάμι.
– – – – – –
Φωτογραφίες: Γιώργος Σερβετάς
