Οι χιλιάδες άνθρωποι που συμμετείχαν στην εκκωφαντική διαδήλωση στη Ρώμη στις 31 Μαΐου ενάντια στο κατάπτυστο Διάταγμα για τη δημόσια «ασφάλεια»  ανέδειξαν τους πραγματικούς στόχους της νεοφασιστικής κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι, που αφορούν όχι την προστασία, αλλά την κοινωνική καταστολή. Γιατί την ίδια στιγμή τα στοιχεία από την ετήσια έκθεση της Istat αποκαλύπτουν και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την ιταλική οικονομία, τη μείωση του πληθυσμού, τη φυγή των νέων και το μέλλον και κυρίως την ποιότητα της εργασίας και της αγοραστικής δύναμης. Δηλ. μία ραγδαία επιδείνωση εκείνων των παραμέτρων που αυξάνουν την κοινωνική δυσαρέσκεια και στην οποία το Διάταγμα έρχεται να απαντήσει με την ποινικοποίηση της διαμαρτυρίας, της απεργίας, της αντίστασης σε κάθε είδους επιθέσεις του κράτους και του κεφαλαίου.

Η εντυπωσιακή διαδήλωση ήταν μία πρόγευση λοιπόν. Η κοινωνία, ο κόσμος της εργασίας, οι φοιτητές, οι μετανάστες που πλήττονται ιδιαίτερα, οι φιλειρηνιστές κάθε είδους, διατράνωσαν όλοι με μία φωνή την αντίθεση τους στο νομοσχέδιο, με κύριο σύνθημα «γκλομπ ίσον αποτυχία του κράτους».  Και το εμπειρικό σύνθημα τούτο ήλθε να το επικυρώσει η έκθεση της στατιστικής υπηρεσίας, που δείχνει πως η καταστολή έχει άλλο στόχο: να προλάβει την κοινωνική αγανάκτηση. Γιατί μεταξύ 2019 και 2024, οι συμβατικοί μισθοί έχουν χάσει το 10,5% της αγοραστικής τους δύναμης, λόγω της ανεξέλεγκτης αύξησης των τιμών (μόνο το 2022 είχαν φθάσει και το 15%).

Κι ενώ την ίδια στιγμή που στη Γαλλία και τη Γερμανία η αγοραστική δύναμη των ακαθάριστων μισθών έχει αυξηθεί κατά 1,1% και 5,7% αντίστοιχα τα τελευταία δέκα χρόνια, στην Ιταλία οι πραγματικοί ακαθάριστοι μισθοί ανά εργαζόμενο -σημειωτέον εκείνοι που υπολογίζονται με βάση τις επίσημες  εταιρικές και ατομικές συμφωνίες, υπέστησαν απώλεια, σημείωσαν κάμψη  4,4%. Κι αυτό παρά την φερόμενη αύξηση της απασχόλησης (23,9 εκατ. απασχολούμενοι στο τέλος του 2024) κατά +3,6% σε σύγκριση με το 2019, που όμως σε μεγάλο ποσοστό ήταν εποχιακή εργασία. Παρά ταύτα, η Ιταλία παραμένει η χώρα με το χαμηλότερο ποσοστό απασχόλησης μεταξύ των ατόμων ηλικίας 15-64 ετών στην Ευρώπη, κυρίως λόγω των χαμηλότερων επιπέδων συμμετοχής και απασχόλησης των νέων και των γυναικών.

Η απώλεια αγοραστικής δύναμης φυσικά και είχε σημαντικές επιπτώσεις στον ιταλικό κοινωνικό ιστό. Το φαινόμενο των «φτωχών εργαζόμενων» μεταξύ 2014 και 2023 πολλαπλασιάσθηκε: η συχνότητα εμφάνισης ατομικής απόλυτης φτώχειας μεταξύ των απασχολούμενων αυξήθηκε από 4,9% σε 7,6%, με ακόμη ταχύτερη αύξηση μεταξύ των εργαζομένων, από σχεδόν 9% σε 14,6%.

Ταυτόχρονα η έκθεση της Istat για το 2025 αποκαλύπτει άλλο ένα ανησυχητικό στοιχείο: ο ιταλικός πληθυσμός μειώνεται ακατάσχετα.  Κι όχι μόνο επειδή γεννιούνται όλο και λιγότερα παιδιά. Ακόμη κι αν όλες οι οικογένειες αποφάσιζαν να κάνουν δύο ή τρία παιδιά  θα έπρεπε πάλι να περάσουν πολλά χρόνια πριν αντιστραφεί η καμπύλη των γεννήσεων. Μόνο που τα στοιχεία της έκθεσης αποκαλύπτουν πως οι οικογένειες με παιδιά διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να κατρακυλήσουν στη φτώχεια. Ήδη το 23,1% του πληθυσμού βρίσκονται σε αυτό το σημείο και το ένα πέμπτο των εργαζομένων είναι ήδη «φτωχοί εργαζόμενοι».

Έτσι, σε τούτες τις συνθήκες επισφάλειας, ο  πληθυσμός μειώνεται επίσης επειδή όλο και περισσότεροι νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα. Και μάλιστα μοιάζει το στοιχείο τούτο να μην είναι διόλου αναστρέψιμο. Κι όχι μόνον αυτό: ακόμη κι από τους ξένους που έρχονται στην Ιταλία μειώνεται κατά πολύ ο αριθμός εκείνων που αποφασίζουν να μείνουν στην Ιταλία. Στοιχείο που διαψεύδει τα μυθεύματα των Σαλβίνι και Μελόνι που μιλούν για «εισβολή μεταναστών και ξένων» .

Μάλιστα, η Istat αναφέρει αντιθέτως κι άλλο ένα στοιχείο που διαψεύδει τη ρατσιστική προπαγάνδα της κυβέρνησης: Η περιορισμένη κάπως μείωση του πληθυσμού  (-0,6 ανά χίλιους) που καταγράφηκε σε σχέση με το προηγούμενο έτος, οφείλεται αποκλειστικά στη συνεισφορά των μεταναστών και των νεοπολιτογραφημένων Ιταλών. Εκείνους δηλ. που βάσει των νόμων της κυβέρνησης πρέπει να περιμένουν δέκα ολόκληρα χρόνια διαμονής στο έδαφος της Belpaese -ή  ακόμη και 20– για να ζητήσουν και ν’ αποκτήσουν υπηκοότητα.

Σημειωτέον, ότι ένα αυτό είναι ένα από τα περιεχόμενα στο δημοψήφισμα της 8ης και 9ης Ιουνίου για την εργασία και την ιθαγένεια, που επιδιώκει να αναστρέψει το σχέδιο της Μελόνι να διχάσει την Ιταλία σε φτωχές και πλούσιες περιοχές και να ιδιωτικοποιήσει τελείως το κράτος.

Η Ιταλία μετατρέπεται λοιπόν σε μία χώρα ηλικιωμένων, αλλά όχι και για τους ηλικιωμένους, έτσι όπως καταρρέουν οι συντάξεις και το κράτος πρόνοιας κι ασφάλισης. Η χώρα κατέχει το ρεκόρ για το ποσοστό των ηλικιωμένων, σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού: 24,3% και 24,7% αντίστοιχα στις αρχές του 2024 και του 2025. Μεταξύ των ατόμων άνω των 65 ετών (14. 573.000), ο αριθμός των ατόμων ηλικίας 80 ετών και άνω αυξάνεται διαρκώς  (4. 591.000, σχεδόν 50 χιλιάδες περισσότερα από ό,τι το 2024).

Το ερώτημα πλέον είναι ποιος θα πληρώνει τις συντάξεις αυτών των ηλικιωμένων; Πάντως όχι τόσο οι νέοι μιας και πάνω από ένα εκατομμύριο Ιταλοί έφυγαν στο εξωτερικό τη δεκαετία 2014-2023. Οι 146. 000 (39,7%) ήσαν πτυχιούχοι κι από το ένα εκατ. αυτό μόλις 113.000 επέστρεψαν. Η Ιταλία, εξαιτίας των κυβερνητικών επιλογών, που είναι απόλυτα στραμμένες υπέρ των εργοδοτών, γίνεται μια ολοένα και πιο φτωχή χώρα, οι μισθοί είναι ολοένα και χαμηλότεροι και η εργασιακή επισφάλεια, η εποχική εργασία ή το «καποραλάτο» της σκλαβιάς αυξάνονται διαρκώς, οι απολύσεις και το κλείσιμο των εργοστασίων είναι ασταμάτητα κι ανεξέλεγκτα, οι θάνατοι εν ώρα εργασίας διαρκείς και αυξημένοι στο πρώτο 3μηνο του 2025.

Μάλιστα η Μελόνι, μολονότι ανέλαβε το 2022, ευθύνεται με τις πολιτικές της για τη ραγδαία επιδείνωση του φαινομένου: το 2024 κατά την Istat η μετανάστευση στο εξωτερικό κατέγραψε σημαντική αύξηση, φθάνοντας τις 191.000  (+20,5% σε σχέση με το 2023). Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζουν οι εκπατρίσεις Ιταλών πολιτών, οι οποίες ανέρχονται σε 156.000 (+36,5%). Όπερ μεθερμηνευόμενον: κατά το τρίτο έτος της εποχής Μελόνι, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, η μετανάστευση Ιταλών στο εξωτερικό αυξήθηκε κατά 36,5%. Την ίδια στιγμή, η φυγή των νέων κι ο περιορισμός της ενσωμάτωσης μεταναστών, σύμφωνα με την ανάλυση των στοιχείων της Istat πλήττει το 30%  των επιχειρήσεων!

Κι εάν στην έκθεση της Istat υπογραμμίζεται η ανάγκη, προκειμένου να αναστραφεί αυτή η τάση, να εφαρμοσθούν αποτελεσματικές μισθολογικές πολιτικές, ανανέωση των συλλογικών συμβάσεων και μέτρα για την αύξηση της παραγωγικότητας και της απασχόλησης των νέων και των γυναικών, προτάσεις που (υποκριτικά) επίσης ενστερνίζεται, χύνοντας κροκοδείλια δάκρυα  και η Confindustria (ο ιταλικός ΣΕΒ), μόλις τα φώτα κλείσουν η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική.  Συλλογικές συμβάσεις παγωμένες, καθηλωμένο μισθοί για τριάντα χρόνια και μια οικονομία που στηρίζεται από μπόνους και φλυαρίες σε συνέδρια. Tην ίδια στιγμή που οι εργοδότες κι η κυβέρνηση χειροκροτούν την καινοτομία, οι ιταλικές εταιρείες μειώνουν επενδύσεις στην  έρευνα και καταθέτουν τα κέρδη τους στα Νησιά Κέιμαν.

Το σενάριο είναι πάντα το ίδιο: το Κράτος καλείται να παρέμβει, ίσως με μια καλή εισροή δημόσιων κεφαλαίων, πιθανώς ως μη επιστρεπτέα επιχορήγηση και το 80% των εταιρικών κερδών τα τελευταία χρόνια να μην έχουν επανεπενδυθεί στη χώρα, ούτε καν σε έρευνα και καινοτομία.  Ωστόσο, οι εργοδότες δε σταματούν να ζητούν περισσότερες επιχορηγήσεις, σάμπως η ανάπτυξη να μην εξαρτάται από αυτούς -παρά τη θεωρία ότι όταν ο ιδιωτικός τομέας ανθεί έχουμε περισσότερες δουλειές και καλλίτερους μισθούς. Είναι η οικονομία της ελεημοσύνης με πολυτελές κοστούμι στο μεγαλείο της.

Την ίδια στιγμή, εκατομμύρια εργαζόμενοι περιμένουν την ανανέωση των εθνικών κλαδικών συμβάσεων στις τηλεπικοινωνίες, την ιδιωτική υγειονομική περίθαλψη, τις υπηρεσίες, τη βιομηχανία. Όλες οι συμβάσεις είναι παγωμένες, η εποχική και βραχυπρόθεσμη απασχόληση αυξάνονται, ενώ παράλληλα πολύς λόγος γίνεται για «εκσυγχρονισμό», «καινοτομία», κυρίως «ευελιξία» (πάντα εις βάρος του εργαζόμενου) και «επενδύσεις» (δηλ. κρατικό και χρήμα των φορολογουμένων στις εταιρείες, που δεν επιστρέφει ποτέ σ’ αυτούς). Και γύρω απ’ όλα τούτα η καταστολή του νομοσχεδίου για τη «δημόσια ασφάλεια», που ποινικοποιεί την απεργία, τις καταλήψεις δρόμων και χώρων εργασίας, τη διαμαρτυρία (από τον δρόμο έως τη δουλειά, το πανεπιστήμιο, τις φυλακές, τα κέντρα κράτησης των μεταναστών). Την ώρα που η κυβερνητική πολιτική -που σχεδιάζει αύξηση των αμυντικών δαπανών κι ονειρεύεται πολεμικές επιχειρήσεις από τη Μεσόγειο ίσαμε τον Ειρηνικό και κατακτητικούς πολέμους-  εγγυάται μόνον την επιδείνωση της κατάστασης των πολιτών τους, με το νομοσχέδιο -που μάλιστα μετέτρεψε σε διάταγμα αποφεύγοντας τη συζήτησή του στη Βουλή- αρνείται στην κοινωνία ακόμη και το δικαίωμα της διαμαρτυρίας. Πλέον το δημοψήφισμα της 8-9 Ιουνίου αποκτά διαστάσεις, όχι απλά ψήφου διαμαρτυρίας, αλλά κυρίως ζήτημα υπαρξιακής τάξεως για τους πολίτες και το ίδιο το κράτος της Ιταλίας.