Η ετήσια RIFACE (Rencontre Internationale en France des Amateurs de la Composition Echiquéenne-Διεθνής συνάντηση στη Γαλλία για τους εραστές των σκακιστικών προβλημάτων) πραγματοποιήθηκε φέτος, από τις 6 μέχρι τις 9 Ιουνίου, στο Μαιζόν Λατίφ, το θέρετρο που απέχει μία ώρα και τριάντα λεπτά από το Παρίσι. Η συνάντηση είναι το μείζον σκακιστικό γεγονός των προβληματιστών στη Γαλλία. Με κυρίαρχο γεγονός το ετήσιο γαλλικό εθνικό πρωτάθλημα λύσης, η συνάντηση περιλαμβάνει ταυτόχρονα διαγωνισμούς σύνθεσης, καθώς και πολλές εκδηλώσεις και αποτελεί την ευκαιρία για τους λάτρεις του καλλιτεχνικού σκακιού να συναντηθούν και να συζητήσουν θέματα σχετικά με το πάθος τους.
Ένας από τους λόγους που η συνάντηση διατηρεί πιστούς οπαδούς και εκτός Γαλλίας, οι οποίοι δεν μπορούν ή δεν θέλουν να παραστούν στις τριήμερες εκδηλώσεις με φυσική παρουσία, είναι οι διαγωνισμοί σύνθεσης, οι οποίοι είναι και εξ αποστάσεως. Έχουν συγκεκριμένο χρονικό όριο για τη δημιουργία των προβλημάτων: το βράδυ της πρώτης μέρας ανακοινώνονται τα θέματα, με τους συνθέτες να έχουν χρόνο ως το μεσημέρι της τελευταίας μέρας να καταθέσουν τα προβλήματά τους. Επίσης, οι εκτός του συνεδρίου έχουν τον περιορισμό ότι μπορούν να στείλουν μόνο ένα πρόβλημα. Φέτος διεξήχθησαν τρεις τέτοιοι διαγωνισμοί. Ο πρώτος αφορούσε βοηθητικά προβλήματα, ο δεύτερος ρετρό και ο τρίτος μυθικά.
Θα σταθούμε εδώ στον τρίτο, που είναι και η αφορμή της αναφοράς μας στο event. Το φετινό θέμα ζητούσε από τους συνθέτες τη δημιουργία ενός προβλήματος όπου θα χρησιμοποιείται η συνθήκη «white sting» και «black sting» -γαλλιστί αποκαλείται «atout». Πρόκειται για αυτό που στην καθιερωμένη σκακιστική πρακτική λέμε «φυτευτό», με μια μικρoδιαφοροποίηση. Στο «φυτευτό» όπως το ξέρουμε στην καφενειακή μας πρακτική, μπορούμε να τοποθετούμε στη σκακιέρα κομμάτια του αντιπάλου που έχουμε αιχμαλωτίσει. Στο «ατού» αυτό αλλάζει: μπορούμε για μια φορά κατά το παιχνίδι να τοποθετούμε στη σκακιέρα κομμάτι ίδιο με αυτό που έπαιξε ο αντίπαλος στην τελευταία του κίνηση (με μια και μόνη απαγόρευση: όχι πιόνια στην πρώτη και τελευταία γραμμή της σκακιέρας). Έτσι αν σε ένα βοηθητικό πρόβλημα τα μαύρα ξεκινάνε παίζοντας έναν ίππο, τα λευκά μπορούν να απαντήσουν τοποθετώντας έναν ίππο στη σκακιέρα. Και τα μαύρα τότε έχουν το δικαίωμα να βάλουν κι αυτά ακόμα έναν μέσα.
Οι διοργανωτές έδωσαν μια μεγάλη γκάμα στο stipulation των προβλημάτων. Στο είδος δηλαδή που θα χρησιμοποιηθεί. Από άμεσα ματ, βοηθητικά και αντίστροφα έως και σειραϊκά βοηθητικά κ.λπ. Ανάμεσα στις επιτρεπτές επιλογές ήταν και το όχι τόσο διαδεδομένο reciprocal helpmate. Ας δούμε λίγο πώς δουλεύει αυτό. Το πρόβλημα ξεκινάει ως βοηθητικό, δηλαδή τα μαύρα παίζουν πρώτα και συνεργάζονται με τα λευκά ώστε να γίνουν ματ. Ωστόσο μια κίνηση πριν το οριζόμενο αριθμό επίτευξης του βοηθητικού ματ, το παιχνίδι διαχωρίζεται ως εξής: α)τα μαύρα παίζουν και κάνουν ματ τα λευκά, β)τα μαύρα παίζουν για να γίνουν ματ, τα λευκά κάνουν ματ τα μαύρα. Σε ένα πρόβλημα δύο κινήσεων, π.χ, μετά την πρώτη πλήρη κίνηση, τα μαύρα θα πρέπει να μπορούν άμεσα να κάνουν ματ ΚΑΙ θα πρέπει ταυτόχρονα να μπορούν να γίνουν ματ σε μία ολόκληρη κίνηση.
Για να γίνει πιο εύκολα κατανοητός ο συνδυασμός ατού και reciprocal helpmate ας δούμε το πρόβλημα που κατέκτησε την πρώτη θέση στον διαγωνισμό. Το συνέθεσε ο «δικός μας» Θέμης Αργυρακόπουλος, που προσθέτει έτσι ακόμα μια μεγάλη επιτυχία στο ενεργητικό του. Παραγωγικός συνθέτης εδώ και σχεδόν20 έτη, ο Αργυρακόπουλος συνθέτει κυρίως βοηθητικά και μυθικά προβλήματα, επομένως εδώ βρίσκεται στο στοιχείο του εις διπλούν.
RIFACE 2025 ConcoursFéerique
1st Prize
Themis Argirakopoulos, GRE
Reci-h#2 Atout Noir, Atout Blanc
b) ♝f1 c) ♞f1
a) 1.♜f2 +♖f4 2.+♜h2 ♖g4#, 2.+♜h5#
b) 1.♝g2 +♗d2 2.+♝h2 ♗e1# 2.+♝f4#
c) 1.♞h2 +♘f2 2.+♞g2 ♘h1#, 2.+♞f7#]
Αυτό που εντυπωσιάζει στο πρόβλημα είναι καταρχάς η οικονομία του. Η θέση μοιάζει πολύ απλή, κρύβει ωστόσο ωραίες εκπλήξεις. Πώς ο λευκός θα κάνει ματ τον μαύρο με μόνο ένα ταπεινό πιόνι -κι αυτό μπλοκαρισμένο; Τη λύση θα δώσει η συνθήκη ατού.[Συνιστούμε στον ενδιαφερόμενο αναγνώστη και στην ενδιαφερόμενη αναγνώστρια να τοποθετήσουν τη θέση σε σκακιέρα. Όπου + «φυτεύεται» κομμάτι]. Το θέμα δίδεται σε 3 δίδυμα, με εναλλαγές των μαύρων κομματιών στο τετράγωνοf1. Πρόκειται για τα περιβόητα δίδυμα Forsberg -από τον διάσημο κλασικό συνθέτη που πρώτος έδειξε βοηθητικά ματ με όλα τα μαύρα κομμάτια να εναλλάσσονται. Είναι πολύ δύσκολο να καταφέρεις πλήρες Forsberg με πέντε αλλαγές. Το γεγονός αυτό έκανε τους συνθέτες να χαρακτηρίζουν σαν θέμα Forsberg και προβλήματα με τουλάχιστον τρεις αλλαγές -όχι όμως λιγότερες. Το όμορφο στη σύνθεση του Θέμη είναι η ομοιομορφία των λύσεων, με τα νέα μαύρα κομμάτια να εναλλάσσονται στο μπλοκάρισμα των τετραγώνων του βασιλιά τους ώστε τα αντίστοιχα λευκά να επιτυγχάνουν νέα ματ κάθε φορά. Ως μαθηματικός ο Θέμης προτιμά την ομοιογένεια των λύσεων, την αρμονία μεταξύ τους. παρά κινήσεις εντυπωσιασμού ή ασύνδετες, που ναι μεν οδηγούν στο επιθυμητό αποτέλεσμα αλλά δεν δένουν με τις υπόλοιπες.
Μοιάζει ακόμα ένας κοινός τόπος, αλλά δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι είναι το μέγεθος του ηττημένου αυτό που δίνει αξία στη νίκη. Η RIFACE παραδοσιακά συγκεντρώνει δυνατούς συνθέτες, προσδίδοντας αναμφισβήτητο κύρος στο τελικό αποτέλεσμα. Ιδιαίτερη ωστόσο μνεία πρέπει να γίνει στο γεγονός ότι στη δεύτερη θέση, πίσω από τον Θέμη Αργυρακόπουλο, τερμάτισε ο Μισέλ Καϊγιό. Επίτηδες δεν χρησιμοποίησα κάποιο επίθετο για να τον περιγράψω. Λέξεις όπως ευφυής, μεγάλος, τεράστιος, μαγικός θα κάλυπταν μικρό μόνο μέρος του «φαινομένου Καϊγιό».
Γεννημένος το 1957 ο Καϊγιό αποτελεί αυτή τη στιγμή τη σημαντικότερη μορφή του κόσμου της σύνθεσης, καθώς μετά την εκδημία του Βούλγαρου Πέτκο Πέτκοβ είναι ο άνθρωπος με τους περισσότερους πόντους σε FIDE Album. Τα άλμπουμ της FIDE, εκδιδόμενα ανά τριετία περιλαμβάνουν αυτά που αξιολογούνται ως τα καλύτερα προβλήματα της περιόδου αναφοράς. Με βάση τις δημοσιεύσεις σε αυτά καθορίζονται και οι τίτλοι. Ο τίτλος του γκραν μετρ στη σύνθεση απαιτεί 70 πόντους. Αυτή τη στιγμή ο Μισέλ Καϊγιό έχει 429,98. Tα δεκαδικά ψηφία προκύπτουν από το μοίρασμα των πόντων στις συνθέσεις που κατασκευάζονται από περισσότερους του ενός συνθέτες.
Ενώ στο αγωνιστικό σκάκι έχουμε συνηθίσει στην κυριαρχία της νεότητας, με την επίτευξη του τίτλου του γκραν μετρ να πλησιάζει όλο και περισσότερο μονοψήφιο νούμερο, στα σκακιστικά προβλήματα η ίδια η διαδικασία της επιλογής προϋποθέτει χρόνο και ωρίμανση. Μπορείς να κερδίσεις 70 αντιπάλους σε μία χρονιά αλλά χρειάζονται δεκαετίες για τη σύνθεση 70 καλών προβλημάτων. O Καϊγιό κατέκτησε τον τίτλο του γκραν μετρ το 1993. Ήταν 36 ετών, ηλικία που αποτελεί και ρεκόρ, καθιστώντας τον τον νεότερο –τρεις φορές πάνω από την ηλικία του νεότερου γκραν μετρ στο αγωνιστικό σκάκι. Ο Καϊγιό δεν φτιάχνει μόνο προβλήματα, τα λύνει κιόλας. Έχει κατακτήσει δύο φορές το παγκόσμιο λύσης (1987 και 2000), ενώ από το 2002 είναι και γκραν μετρ λύσης. Καθόλου άσχημα για κάποιον που έχει κύρια ασχολία να δημιουργεί προβλήματα. Λίγο πριν τα 70 του ο Καϊγιό σίγουρα θα αναρωτιέται αν θα προλάβει θα ξεπεράσει τον Πέτκοβ, ο οποίος ηγείται της λίστας με 524,75 πόντους. Όχι ότι έχει και τόση σημασία βέβαια…
Επιστρέφοντας στα καθ’ ημάς, αξίζει να παρατηρηθεί η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τον κόσμο των σκακιστικών προβλημάτων, ο οποίος κερδίζει συνεχώς έδαφος στον δημόσιο χώρο. Η πρόσφατη διοργάνωση στην Αθήνα και του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος λύσης επανάφερε το καλλιτεχνικό σκάκι στο προσκήνιο. Η δε κατάκτηση της δεύτερης θέσης από την εθνική μας ομάδα (Σιδηρόπουλος, Κούρκουλος-Αρδίτης, Μενδρινός, Κονιδάρης) έδωσε το έναυσμα να ασχοληθεί και ο Τύπος γενικότερα με το θέμα. Το καλλιτεχνικό σκάκι συζητήθηκε και λίγο παραέξω. Η επιτυχία του Θέμη Αργυρακόπουλου στη Γαλλία είναι μια καλή αφορμή να γίνει περισσότερο ορατός και ο κόσμος της σκακιστικής σύνθεσης. Τα προβλήματα εξάλλου για να λυθούν θα πρέπει να δημιουργηθούν. Η ελληνική ιστορία της σύνθεσης περιλαμβάνει εξάλλου μεγάλα ονόματα, όπως ο γκραν μετρ Βύρωνας Ζάππαςπου ήταν μια προσωπικότητα διεθνούς βεληνεκούς. Ο Χάρης Φουγιαξής (πρόεδρος επί μακρόνκαι της παγκόσμιας ομοσπονδίας), ο Παύλος Μουτεσίδης (που πέθανε τον περασμένο Μάιο, αλλά αφού είχε συνθέσει μαζί με μερικούς από τους εμβληματικότερους συνθέτες της σκακιστικής ιστορίας), ο Κώστας Πρέντος (που ηγείται της εθνικής ομάδας στο εν εξελίξει ομαδικό πρωτάθλημα της WFCC, της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας του καλλιτεχνικού σκακιού) και πολλοί άλλοι ενεργοί συνθέτες δίνουν το στίγμα της χώρας στη δημιουργία προβλημάτων. Έχουμε μια ευκαιρία να τους γνωρίσουμε.
