Οι κοσμικοί Άραβες ηγέτες είχαν δει πολλά. Είχαν μια ανάγνωση της πραγματικότητας γενικά σωστή, ακόμα και προφητική, αν θυμηθεί κανείς εκείνη την ομιλία του Καντάφι στη συνέλευση του ΟΠΕΚ, αν δεν κάνω λάθος. Οπότε μπαίνει εδώ ένα θέμα: πώς γίνεται κάποιος να είναι ευφυής και σωστός, και να ηττηθεί, εν πολλοίς μην αφήνοντας και κάποια κληρονομιά.
Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που είναι εύκολο να δώσουν μια απάντηση «καληνύχτα Κεμάλ». Για να την ορίσουμε, μια απάντηση σύμφωνα με την οποία ο κόσμος δεν είναι έτοιμος ή ο κόσμος είναι βλάκας, Ωστόσο, το «καληνύχτα Κεμάλ» είναι πια μιμ, περισσότερο από τραγούδι. Ο κόσμος κάνει πλάκα με ερμηνείες που βγάζουν λάθος την πραγματικότητα. Το ισοδύναμο στις θετικές επιστήμες θα ήταν να απαλείψεις ως σφάλμα τις τιμές που δεν προσαρμόζονται καλά σε μια θεωρητική καμπύλη. Είναι κάτι θεμιτό όταν αυτό αφορά ακραίες τιμές, αλλά όταν μιλάμε για 41% ή κάτι τέτοιο, δεν έχουμε πια να κάνουμε με ακραίες τιμές.
Η βλακεία είναι κάτι που προσδιορίζεται με βάση κάποιον κοινωνικό μέσο όρο, όχι με κάποια σταθερά. Αν θελήσεις να την θεωρήσεις σαν κάτι κοινωνικά διαδεδομένο, δεν σου βγαίνουν τα νούμερα και έχεις μπροστά σου μια ερμηνεία καθόλου ελκυστική: ότι πρόκειται για μια μεταφυσική ιδιότητα, κάτι που προσδιορίζεται κάπου εξωκοινωνικά. Προφανώς, αυτή είναι μια ερμηνεία πολύ έξω από τα πλαίσια του όποιου ορθολογισμού, το οποίο δεν είναι πρόβλημα από μόνο του, αλλά για κάποιον που θέλει να είναι αριστερός ή έστω κοσμικός, είναι υπαρξιακό αδιέξοδο. Έχω μια ελπίδα ότι παρέμεινα σαφής και ότι δεν τα μπέρδεψα πολύ. Θέλω να πω ότι είμαι πολύ επιφυλακτικός, με αφήνει σε κάποιο νοητικό ή φιλοσοφικό κενό, το να βάλω στην σκέψη μου παραμέτρους που δεν βασίζονται σε κοινωνικές κατασκευές.
Το «καληνύχτα Κεμάλ» απηχεί και μια άλλη αντίληψη, εκείνη των ανθρώπων που δεν θεωρούν την ήττα απόδειξη κακού υπολογισμού ή σφάλματος, που πιστεύουν ότι γίνεται να φας ήττα ενώ είσαι σωστός. Και πάλι όμως, νομίζω ότι αν το δεχτούμε αυτό μπαίνουμε πάλι σε χωράφια μεταφυσικής ή σε χωράφια φροϋδικά. Φροϋδικά, με την έννοια ότι υπάρχει το βλέμμα του πατέρα απέναντι στο οποίο είσαι υπόλογος, ένα βλέμμα τέλος πάντων που θα σε δικαιώσει ακόμα και αν τα κάνεις τρίσκατα. Αυτό ίσως αξίζει να το δει κανείς σε άλλη φάση, για την ώρα μου αρκεί ότι κάθε «καληνύχτα Κεμάλ», κάθε ερμηνεία που περιμένει δικαίωση εξωκοινωνικά κινδυνεύει να περιπλανηθεί σε μεταφυσικά χωράφια. Στο τέλος βέβαια, και η έννοια του θεού όπως την κληρονομήσαμε από τις αβρααμικές, πατριαρχικές θρησκείες είναι μια έννοια πατέρα, οπότε τελικά όχι πολύ μακριά από μια φροϋδική ερμηνεία και η ίδια.
Ουφ. Όλα αυτά, επειδή με εντυπωσίασε ένα ποστ ανθρώπου από εκείνους που δεν καταγίνονται πολύ με τη θεωρία, αλλά του οποίου οι πράξεις (της συλλογικότητας στην οποία συμμετέχει) έχουν μια κοινωνική βαρύτητα που λίγες συλλογικότητες έχουν καταφέρει να έχουν. Η φράση ήταν «η νέα αρχή θα γίνει βίαια, αποκεντρωτικά, με τη συλλογικότητα που θα επιβάλει η ανάγκη». Το φέρνω συχνά στο μυαλό μου ότι πια υπάρχει ένα χάσμα ανάμεσα στις θεωρίες που θέλουν να μοστράρουν ως απελευθερωτικές και στο κομμάτι τις κοινωνίας για το οποίο η απελευθέρωση είναι ζωτική, αφορά την επιβίωσή του. Δεν χρειάζεται η αναφορά του Εντουάρ Λουί για να καταλάβουμε ότι η αριστερά δεν μπορεί πια -και ίσως να μην θέλει- να επικοινωνήσει με τους φτωχούς. Αυτοί ωστόσο θα κάνουν με ό,τι έχουν, όπως έκαναν σε όλη την μέχρι τώρα ιστορία. Μην μπερδευόμαστε: η παραγωγή θεωρίας πια είναι μια επαγγελματική δραστηριότητα: είναι καριέρα στην ακαδημία ή στα μίντια. Η παραγωγή θεωρίας λύνει το πρόβλημα επιβίωσης εκείνου που την παράγει, και συμπτωματικά μόνο, και αν τύχει, εκείνου που πασχίζει να επιβιώσει.
Το σκέφτομαι συχνά, βλέποντας ότι η αντίσταση των λαών απέναντι στην αποικιοκρατία γίνεται συχνά και κάτω από τη σημαία της θρησκείας. Δεν είναι παράξενο. Οι άνθρωποι για να αντισταθούν συλλογικά χρειάζονται μια συλλογική ταυτότητα και αυτήν τη στιγμή δεν υπάρχουν πολλές συλλογικές ταυτότητες στην ιδεολογική πιάτσα. Αντίθετα, οι ταυτότητες πάνω στις οποίες η αριστερά φαίνεται να σπεκουλάρει είναι τέτοιες που οδηγούν σε έναν κατακερματισμό που φτάνει σχεδόν στην εξατομίκευση.
Για να απαντήσω στο αρχικό, σχετικά με τους κοσμικούς Άραβες ηγέτες, προφανώς δεν χωράει ένα εύκολο συμπέρασμα, Πιστεύω ωστόσο, ή έστω εικάζω, ότι το πρόβλημα των κοσμικών ηγετών του αραβικού κόσμου ήταν ακριβώς η κοσμικότητά τους, η πίστη και προσκόλληση στην ανωτερότητα της Δύσης, ως πολιτισμού. Δεν μπορεί αυτό να μην σε αποκόψει από το σώμα των συλλογικών ταυτοτήτων των φτωχών, ανάμεσα στις οποίες υπήρξε και η θρησκεία, ενσωματωμένη μέσα από αιώνες κοινωνικών πρακτικών.
Στα δικά μας, ας μην ξεχνάμε, ο αντικληρικαλισμός αφορά κυρίως πια τον Τατσόπουλο που εξεγείρεται σε τηλεοπτικές εκπομπές, τον Αλικάκο που με το ρηξικέλευθο πόνημά του μας αποκάλυψε ότι το άγιο φως ανάβει με αναπτήρα, πριν αναλάβει από τα ελληνικά hoaxes να μας εξηγήσει για τα έλαια σιλικόνης. Είναι σε καλά χέρια ο ορθολογισμός, δεν χρειάζεται αριστερή πλάτη. Εμένα με αγχώνει περισσότερο πώς θα νικήσουν οι Παλαιστίνιοι, και δεν με νοιάζει καθόλου αν θα γίνει στο όνομα του Αλλάχ. Στην τελική, κανένας μουλάς δεν με λογόκρινε, κανένας παπάς δεν αξιολόγησε πρότασή μου για σενάριο, ούτε με έκοψε από φεστιβάλ.
