«Mamma don’t take my Kodachrome away», τραγουδούσε σε μία από τις πρώτες του σόλο επιτυχίες στη δεκαετία του ‘70 ο ιδιαίτερος τραγουδοποιός Πολ Σάιμον, έπειτα από τη διάλυση του διάσημου δίδυμού του με τον Αρτ Γκαρφάνκελ. Γιατί η φωτογραφική μηχανή και τα φιλμ της εταιρείας Eastman Kodak, που ιδρύθηκε το 1892 και τα διάσημα κιτρινο-κόκκινα κουτιά των φιλμ της είναι συνυφασμένα άρρηκτα με τη ζωή, την Ιστορία και τον πολιτισμό πολλών γενιών -ιδίως στον 20ο αιώνα. Χάρις στην εφεύρεση του Τζορτζ Ίστμαν τέσσερα χρόνια προτού ιδρυθεί η εταιρεία, νωρίτερα, της πρώτης φωτογραφικής μηχανής που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ακόμη και από μη επαγγελματίες, δισεκατομμύρια άνθρωποι πάνω από 100 χρόνια μπόρεσαν να απαθανατίσουν προσωπικές στιγμές και ν’ αφήσουν τα πειστήρια και τα κειμήλια της ύπαρξής τους στον κόσμο. Σήμερα όμως η ιστορική τούτη εταιρεία κινδυνεύει, στα πρόθυρα ακόμη μίας πτώχευσης, να σβήσει για πάντα από τη θύμηση των ανθρώπων, όπως σχεδόν έχει τελειώσει κι η ευρεία χρήση της αναλογικής φωτογραφίας, που έχει εκτοπισθεί σχεδόν τελείως από τις ψηφιακές μηχανές κι ακόμη περισσότερο από την φαντασίωση της αποτύπωσης στο κινητό τηλέφωνο.
Το όνομα της Kodak όμως έμελλε να γίνει συνώνυμο της φωτογραφίας. Χωρίς να σημαίνει κάτι συγκεκριμένο, η φωνητική του εκφορά εξέπεμπε μία δυναμική νοητική εικόνα, έφερε μέσα του μία αφηρημένη, αλλά έντονη, αναφορά σε κάτι πρωτοπόρο και μοντέρνο. Σου εντυπωνόταν με την ίδια ευκολία που αποτύπωνες στο φιλμ τις στιγμές και τα πρόσωπα ή τα τοπία που ήθελες να συλλάβεις. Ο ίδιος ο Ίστμαν εξηγούσε πως «το γράμμα ‘K’ ήταν ένα από τα αγαπημένα μου -μου φαίνεται σαν ένα δυνατό, δυναμικό γράμμα. Πειραματίστηκα με έναν μεγάλο αριθμό συνδυασμών γραμμάτων που έγραφαν λέξεις που αρχίζουν και τελειώνουν σε ‘K’. Το αποτέλεσμα ήταν η λέξη ‘Kodak’».
Η εταιρεία κι ιδιαίτερα το προσιτό προϊόν της, –στόχος του Ίστμαν ήταν «να κάνει την κάμερα τόσο βολική όσο το μολύβι»- αλλά και οι καινοτομίες που εισήγαγε στην έρευνα για τα φιλμ την έσπρωξε σύντομα να εισέλθει και στην αγορά του κινηματογράφου. Και μάλιστα να γίνει σχεδόν κυρίαρχη στον τομέα αυτό. Σύμφωνα με το The Economist, τη δεκαετία του ‘70 το μερίδιο στην αγορά στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν 90% για το φιλμ και 85% για τις κάμερες. Το εύκολο να τοποθετηθεί ρολό του φιλμ Kodachrome, με τη μεγάλη πιστότητα στα χρώματα, έγινε τόσο δημοφιλές, που ακόμη και το τραγούδι του Σάιμον -που αποτύπωνε την υπεροχή του έναντι άλλων- έφτασε στο νούμερο δύο στα αμερικανικά charts:
Kodachrome/Μας δίνει αυτά τα όμορφα ζωντανά χρώματα/Μας δίνει το πράσινο του καλοκαιριού/Σε κάνει να νομίζεις ότι όλος ο κόσμος είναι μια ηλιόλουστη μέρα/Έχω μια φωτογραφική μηχανή Nikon/Λατρεύω να βγάζω φωτογραφίες/Οπότε, μαμά, μην μου παίρνεις την Kodachrome μου.
Εντούτοις, την εποχή ακριβώς που βρισκόταν στο απόγειό της, η χρυσή εποχή της Kodak τελείωσε με την εφεύρεση ενός υπαλλήλου της! Το 1975, ο μηχανικός Στιβ Σάσον, που δούλευε γι’ αυτή, δημιούργησε την πρώτη ψηφιακή φωτογραφική μηχανή. Σύμφωνα με μια εσωτερική έκθεση που δημοσιεύτηκε λίγα χρόνια αργότερα, οι ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές προορίζονταν να αντικαταστήσουν το φιλμ μέχρι το 2010. Τα στελέχη της Kodak όμως αποδείχθηκαν κατώτερα των περιστάσεων και δίστασαν να επενδύσουν πολλά στη νέα εφεύρεση. Σύμφωνα με τον Σάσον, «ήσαν πεπεισμένοι πως κανένας άνθρωπος δεν θα ήθελε να βλέπει τις φωτογραφίες του σε μια οθόνη» και θα προτιμούσαν για πάντα να ξεφυλλίζουν άλμπουμ ή να τις βλέπουν σε μία κορνίζα στον τοίχο του σπιτιού τους.
Με τα χρόνια και με την ολοένα και αυξανόμενη βελτίωση στην ψηφιακή πιστότητα, η αλλαγή παραδείγματος στην τεχνική και την τέχνη της φωτογραφίας αποδείχθηκε καταστροφική για την Kodak. Η Kodak αντιμετώπισε ανταγωνισμό από ιαπωνικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένης της Fujifilm τη δεκαετία του 1990, ενώ και η στροφή στην ψηφιακή τεχνολογία την αποτελείωσε. Η θέση της γινόταν όλο και πιο αδύναμη και στις 19 Ιανουαρίου 2012, κήρυξε πτώχευση.
Υπέβαλε μάλιστα αίτηση για ένταξη στο καθεστώς προστασίας που προβλέπεται στο Κεφάλαιο 11, έναν νόμο περί πτώχευσης των ΗΠΑ, ο οποίος επιτρέπει σε μια εταιρεία που αντιμετωπίζει δυσκολίες να συνεχίσει να λειτουργεί, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζει ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης για την προστασία των πιστωτών. Η εταιρεία κατέληξε να πουλήσει πολλές από τις επιχειρήσεις και τα διπλώματά της ευρεσιτεχνίας, ενώ έκλεισε τη μονάδα κατασκευής φωτογραφικών μηχανών που την έκανε αρχικά διάσημη. Έλαβε έγκριση για το σχέδιό της να βγει από την δικαστική εποπτεία ένα χρόνο αργότερα. Το σχέδιο προέβλεπε πως η Kodak θα αναδημιουργηθεί ως μια νέα, πολύ μικρότερη εταιρεία που θα επικεντρώνεται στην εμπορική εκτύπωση και την εκτύπωση συσκευασιών.
Στη συνέχεια, η Kodak έλαβε 950 εκατομμύρια δολάρια από την Citigroup και κατάφερε να αναπτύξει ένα σχέδιο αναδιοργάνωσης εντός των 18 μηνών, όπως επιτρέπει ο νόμος. Τώρα όμως ο κίνδυνος πτώχευσης είναι και πάλι προ των θυρών.
Η εμβληματική επιχείρηση, με ιστορία 133 ετών, προειδοποίησε τη Δευτέρα 11 Αυγούστου ότι τίθεται «ουσιαστικά εν αμφιβόλω» η ικανότητά της να συνεχίσει ως λειτουργούσα επιχείρηση, επειδή ενδέχεται να μην διαθέτει τους οικονομικούς πόρους για να ανταποκριθεί στις μελλοντικές υποχρεώσεις του χρέους της, έπειτα από τη σχετική προειδοποίηση που έλαβε.Οι δε μετοχές της Kodak υποχώρησαν κατά 1,73 δολάρια, ή 26%, στα 5,05 δολάρια στις πρωινές συναλλαγές της επόμενης Τρίτης.
Η τρέχουσα οικονομική κρίση της Kodak συνδέεται με σχεδόν 500 εκατ. δολάρια σε βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις του χρέους, καθώς και με περισσότερα από 200 εκατομμύρια δολάρια για να καλύψει συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. Πέρυσι, η Kodak είχε δηλώσει ότι θα τερματίσει το συνταξιοδοτικό της πρόγραμμα προκειμένου να μειώσει το χρέος, σύμφωνα με τη Wall Street Journal. Αναφερόμενος δε στο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα, ο οικονομικός διευθυντής Ντέιβιντ Μπουλγουΐνκλ τόνισε πως μέχρι τις 15 Αυγούστου θα πρέπει να έχει αποσαφηνισθεί το πώς θα εκπληρωθούν οι υποχρεώσεις στους δικαιούχους του προγράμματος.
Η Kodak, στο πλαίσιο της διάσωσής της, έχει αλλάξει πλέον πορεία, βασιζόμενη στην χημική της τεχνογνωσία και προσπαθεί να δημιουργήσει εργοστασίου παραγωγής εγκεκριμένων φαρμακευτικών προϊόντων. Ήδη το χημικό της τμήμα παράγει μη εγκεκριμένες βασικές πρώτες ύλες για φαρμακευτικά προϊόντα. Η παραγωγή στην ανακαινισμένη εγκατάσταση αναμένεται να ξεκινήσει αργότερα φέτος.
Ακόμη δηλ. κι εάν διασωθεί, η εταιρεία δεν θα έχει καμία σχέση με εκείνο το προϊόν που την έκανε διάσημη και τη γιγάντωσε. Το όνομα θα μείνει, αλλά σε λίγο κανείς δε θα θυμάται -ίσως από κάποιες ταμπέλες που μπορεί να ξεμείνουν σε κάποια φωτογραφικά καταστήματα ή σε ταινίες και στο τραγούδι του Σάιμον-τα φιλμ και τις μηχανές της Kodak. Ή ξεθωριασμένο στο πίσω μέρος κάποιας ξεχασμένης στο συρτάρι φωτογραφίας, που μας θυμίζει διακοπές σε κάποιο μακρινό χρόνο και τόπο. Η ιστορία της Kodak έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας τραγικής ειρωνείας: μίας εταιρείας που σχεδόν αυτοκτόνησε από την ίδια της την τεχνολογική καινοτομία, η οποία, παραφράζοντας τον Λένιν, έγινε το σκοινί που έφτιαξε (ούτε καν πούλησε) η ίδια για να κρεμασθεί.
