Η αποφράδα ημέρα της 21ης Αυγούστου που ξημέρωσε για την ιστορία του Μιλάνου, καθώς σημαδεύτηκε από την ύπουλη εκκένωση από την αστυνομία του σημαντικότερου Κοινωνικού Κέντρου «Λεονκαβάλλο», έχει σημάνει συναγερμό και σε πολλές άλλες πόλεις της Ιταλίας, όπου λειτουργούν παρόμοιες πρωτοβουλίες. Ο φόβος ότι τα γεγονότα του Μιλάνου και η επικοινωνιακή τους εκμετάλλευση, με την νεοφασίστρια πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι και τον ακροδεξιό ηγέτη της Λέγκας Ματέο Σαλβίνι να πανηγυρίζουν για την «αποκατάσταση της νομιμότητας» και της «ασφάλειας», θα ανοίξουν την όρεξη και των τοπικών αρχών που ελέγχονται από τα αντίστοιχα κόμματά τους είναι ήδη ορατός.
Ιδίως στη Βενετία, όπου λειτουργούν δύο από τις σημαντικότερες καταλήψεις, των οποίων τα κοινωνικά και πολιτιστικά κέντρα ξεχωρίζουν για την ποιότητα και την αποδοχή των υπηρεσιών, των δράσεων και της βοήθειας που προσφέρουν στην τοπική κοινότητα. Τα κοινωνικά κέντρα του Sale Docks, της Rivolta και του Morion μετά την εκκένωση του Λεονκαβάλλο έχουν υπαρκτό λόγο να φοβούνται πως υπό τον έλεγχο της Λέγκας η τοπική κυβέρνηση θα δρομολογήσει παρόμοια καταστολή με εκείνη στο Μιλάνο.
Ήδη το Sale Docks, ο ανεξάρτητος συλλογικός χώρος ιδρύθηκε το 2007 μετά την κατάληψη μιας από τις Magazzini del Sale (Αποθήκες Αλατιού) στο Ντορσοντούρο, αλλά και η Morion, ιστορική κατάληψη και κοινωνικό κέντρο δράσης από το 1990, έχουν επισημάνει σε ανάρτησή τους την άμεση κεφαλαιοποίηση της εκκένωσης του Λεονκαβάλλο από τον γερουσιαστή της Fratelli d’Italia, Ραφαέλε Σπεραντσόν, οι οποίες στόχευαν επίσης τα βενετσιάνικα κέντρα Morion και Rivolta και τη Sale Docks.
Το Sale Docks παρ’ ότι λειτουργεί σε κατειλημμένο χώρο καταβάλλει τακτικά ετήσια συνδρομή στον δήμο από το 2012. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο απέκτησε τον χώρο η ιδέα πως μία κατάληψη αποτελεί ένα μέσο για να επιστρέψει άμεσα και δημοκρατικά η πόλη στους πολίτες της, ο πολιτισμός κι η δημιουργία να απεμπλακούν από τον τουρισμό και το θέαμα, αλλά κι η προσήλωσή της στον αυθεντικό πολιτικό ακτιβισμό για σχεδόν 20 χρόνια, καθιστούν το Sale Docks «κόκκινο πανί» για τις αντιδραστικές και εθνικιστικές δυνάμεις στη Βενετία.
Οι απειλές του Σπεραντσόν για έξωση αποτελούν ακόμη μια επίθεση σε τούτον τον διαφορετικό τρόπο παραγωγής πολιτισμού που απέχει πολύ από την κερδοσκοπική και τουριστική ατζέντα της πόλης. Απειλές, που ωστόσο στο μέσο κοινό βρίσκουν κάρπιμο έδαφος γιατί περιενδύονται με την κούφια, στην ουσία, ρητορική της «νομιμότητας» και της «ασφάλειας». Μία νομιμότητα όμως μονόπλευρη, όπως υπενθυμίζουν οι οργανώσεις των αντιστασιακών Anpi, που αντιδρώντας στην εκκένωση του Κέντρου Λεονκαβάλλο σημειώνουν τα δύο μέτρα και σταθμά στην εφαρμογή της «νομιμότητας» από τα κρατικά όργανα, όσον αφορά την κατάληψη από το 2003 ενός κτηρίου που ανήκει στον Δήμο της Ρώμης από την νεοναζιστική οργάνωση Casapound. Όπου μάλιστα έχει εγκαταστήσει και το αρχηγείο της.
Όλοι ανεξαιρέτως τονίζουν ότι η εκκένωση, με την πρόφαση της νομιμότητας και της ασφάλειας -που ωστόσο χάρις στην κοινωνική δράση του και τα προγράμματά του, την αρωγή και την πολιτιστική διαπαιδαγώγηση, που προσφέρουν εναλλακτικές προοπτικές σε μία γειτονιά, μία πόλη και μία νεολαία υπό διαρκή καπιταλιστική και νεοφιλελεύθερη πίεση, το Λεονκαβάλλο, το Sale Docks, η Morion, η Rivolta ή πολύ περισσότερο η ιστορικότερη κατάληψη όλων το ESC στην οδό Βόλσι στη Ρώμη, ακριβώς την επαύξηση και διατήρηση της ασφάλειας υπηρετούν. Μέσα κυρίως από την άμεση κι αυτόνομη άσκηση της δημοκρατίας και τον πρακτικό ακτιβισμό στην κοινωνική μέριμνα κι υπηρεσίες, στον πολιτισμό. Αυτή τη θεμελιακή έννοια κι άσκηση της δημοκρατίας από τη βάση της κοινωνίας και των πολιτών πλήττει η απόφαση του νεοφασίστα υπουργού Εσωτερικών Πιατεντόζι να εκκενώσει το Λεονκαβάλλο, όταν τόσα χρόνια δεν έχει κουνήσει το δακτυλάκι του -παρ’ όσα υπόσχεται, αλλά δεν πράττει– για τους νεοναζιστές της Casapound, αποδεικνύοντας ποιος είναι ο πραγματικός προσανατολισμός της κυβέρνησης Μελόνι.
Μία εκκένωση του Sale Docks, της Morion ή της Rivolta, θα συνιστούσε μία σημαντική απώλεια, όχι για όσους έζησαν και ζούνε τις εμπειρίες της κοινωνικής προσφοράς και στράτευσης, το πνεύμα της ανεξαρτησίας από την πλήρη εμπορευματοποίηση ακόμη και της καθημερινότητας στη Serenissima και τη Λιμνοθάλασσα. Αλλά θα τερμάτιζε συνάμα και το, έστω, μακρινό όραμα να δούνε μια Βενετία να επιστρέφει στη μυθιστορηματική πρότερη μαγεία της, απαλλαγμένη από την αχαλίνωτη και αλαζονική κεφαλαιοποίηση των χώρων της, από τη λαίλαπα των τουριστών, τον απαρφανισμό της από ντόπιους κατοίκους.
Sale Docks
Η Sale Docks αποτελεί μία πραγματική κηρήθρα πολιτισμού που προέρχεται από τη βάση: έχει γίνει η έδρα της Biennalocene (ένα συλλογικό πρόγραμμα, που γεννήθηκε από τη συνεργασία της ίδιας της Sale Docks, του Ινστιτούτου Ριζοσπαστικής Φαντασίας, των Mi Riconosci? και του ADL Cobas), μιας ομάδας εργαζομένων στον τομέα της τέχνης, που τούτη τη στιγμή προετοιμάζουν τη φιλόδοξη και συμβολική «γενική απεργία πολιτισμού» (όπως την εννοεί το κεφάλαιο και η αγορά της τέχνης και του τουρισμού) στην πόλη, η οποία έχει προγραμματιστεί για το ερχόμενο φθινόπωρο.
Συνεχίζει να διοργανώνει διεθνείς εκθέσεις, παρεμβάσεις όπως σε συνεργασία με το XR στο θεματικό πλαίσιο «Περφόρμανς κι Αγώνας», διαλέξεις για την τέχνη (πχ πρόσφατα για ορισμένους βενετσιάνικους πίνακες του 15ου αιώνα και την αναθεωρημένη τους εκτίμηση με βάση μια σύγχρονη οικολογική προοπτική), γνωριμίες με τα αρχεία της πόλης για τους ιστορικούς αγώνες των εργαζομένων στη Μαργκέρα και το Βένετο το ‘60 και ‘70 για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας, τις επιβλαβείς ουσίες στα χημικά εργοστάσια και στο περιβάλλον, να στήνει εκπαιδευτικά εργαστήρια. Η Sale Docks είναι συνδεδεμένη με τις φοιτητικές οργανώσεις των πανεπιστημίων της πόλης, όχι μόνο για θέματα πολιτικού ακτιβισμού, όπως παρεμβάσεις κι έρευνες για την Παλαιστίνη, αλλά και για ανεξάρτητες ερευνητικές μελέτες για την πολεοδομία και την αρχιτεκτονική της πόλης, στηρίζοντας πρακτικά και μ’ εθελοντές τις προσπάθειες για τη βελτίωση της εικόνας της.
Morion
Το Morion είναι ένας αυτοδιαχειριζόμενος χώρος, που λειτουργεί από το 1990 και βρίσκεται σε μια λαϊκή γειτονιά της Βενετίας, που ακόμη κρατά τον αυθεντικό της χαρακτήρα, μακριά από τα τουριστικά και εμπορικά κέντρα της πόλης. Το παλιό εγκαταλελειμμένο κτήριο, έχει ανακαινισθεί, αποκατασταθεί, εμπλουτισθεί οικοδομικά, αλλά και με καλαίσθητα γκράφιτι, χάρη στο έργο Re-Biennale. Δηλ. μίας προσπάθειας να δοθεί ένας διαφορετικός χαρακτήρας στο, ελιτίστικο και θεαματικό, διεθνές γεγονός που έχει ταυτισθεί με την πόλη, αλλά που δεν προσφέρει πολλά στους ίδιους τους κατοίκους και τους ντόπιους καλλιτέχνες. Εξάλλου, τα προγράμματα και το ίδιο το Κοινωνικό κέντρο του Morion είναι ανοιχτά σε συνεργασία με τους κατοίκους της γειτονιάς, συλλόγους, επιτροπές και ομάδες εργασίας. Πάντοτε σκύβει με ευαισθησία στις ιδιαίτερες τοπικές πολιτιστικές, γλωσσικές, μουσικές ακόμη και τις γαστρονομικές παρεμβάσεις κι επιρροές, ενώ αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα εδώ και χρόνια στον τον αγώνα της πόλης και των κατοίκων της ενάντια στη διέλευση μεγάλων κρουαζιερόπλοιων στη λιμνοθάλασσα της Βενετίας. Ορισμένες από τις νίκες της λαϊκής αγανάκτησης για τον περιβαλλοντικό κι αισθητικό βιασμό της Βενετίας από τα τεράστια τούτα σκάφη οφείλεται στην ακάματη και άκαμπτη δράση του Morion. Φυσικό, είναι τα μεγάλα συμφέροντα να αντικρίζουν σε αυτό έναν μεγάλο αντίπαλο, που καλό θα ήταν να τον εξουθενώσουν.
Rivolta
Η κατάληψη της Rivolta βρίσκεται στο εμβληματικό για τους εργατικούς αγώνες Πόρτο Μαργκέρα. Εκεί όπου παλιότερα το τοπίο συνίστατο από σκηνικά που θα ταίριαζαν σε δυστοπικές ταινίες: άδειοι δρόμοι, κανάλια της λιμνοθάλασσας που εισχωρούν ανάμεσα σε εργοστασιακούς χώρους, αποθήκες, εργοστάσια, αποθήκες, εργατικές κατοικίες, αυτοκίνητα, ημιρυμουλκούμενα, κοντέινερ, τρένα, δεξαμενές, χημικές αποθήκες. Σε εκείνο το αποκαλυπτικό τοπίο, στις 30 Δεκεμβρίου 1995, μια ομάδα ακτιβιστών μετέτρεψε μια ανώνυμη και ακατοίκητη πρώην αποθήκη μπαχαρικών σε κοινωνικό κέντρο. Οι νέοι συνέρρευσαν αμέσως στον κατειλημμένο χώρο, με προσωπική εργασία τον μεταμόρφωσαν, τον έκαναν ορμητήριο για τις διαμαρτυρίες και την αυτοοργάνωσή τους, έφτιαξαν αίθουσες για συναυλίες και για πρόβες, ένα αυτοδιαχειριζόμενο μπαρ κι άλλο ένα εστιατόριο. Έστησαν ένα καταφύγιο αστέγων και τους παρέχουν φροντίδες και βοήθεια. Έφτιαξαν ένα γυμναστήριο, από το μηδέν έστησαν έναν ραδιοφωνικό σταθμό, οργανώνουν κινηματογραφικές βραδιές, παρουσιάσεις βιβλίων, εκθέσεις. Το Κέντρο της Rivolta μπορεί να έχει πάψει πια η πολιτική του χροιά να είναι εκείνη που ήταν και να υπακούει στα τοτινά αιτήματα της εποχής και της κοινωνίας, εντούτοις εξακολουθεί ακόμη να αντιστέκεται στην αλλοτρίωση των τωρινών ημερών με τη γόνιμη πολυχρωμία του, με τα νέα πολιτικο-κοινωνικά αιτήματα, με καινούργια συνθήματα και καινούργιους ανθρώπους, που μπολιάζουν το παλιό ανθρώπινο υλικό, που εκείνο το κρύο χειμωνιάτικο πρωινό κατέλαβαν τον χώρο που βαφτίσθηκε «Παολίνι και Βιλλάνι».
Οι καταλήψεις της Βενετίας απέδειξαν ότι μπορούν να υπάρξουν ανεξάρτητες οντότητες σε μία εντελώς εμπορευματοποιημένη πόλη και μάλιστα να είναι κοινωνικά και πολιτιστικά ακόμη πιο γόνιμες από τους κατεστημένους θεσμούς. Κάτι που είχε καταφέρει να κάνει και το Λεονκαβάλλο για το Μιλάνο, αποδεικνύοντας πως δεν είναι η πόλη του Milano da bere (του απεριτίφ), του γκλάμουρ της μόδας, της Μάφιας των κατασκευών και των ουρανοξυστών, της Mediaset του Μπερλουσκόνι. Με εξώσεις στο Λεονκαβάλλο, των καταλήψεων στη Βενετία, του Esc στη Ρώμη κινδυνεύει να πεθάνει ένα ζωντανό κομμάτι των ίδιων των πόλεων, να εκμηδενισθεί ένα ζωτικό γάγγλιο και να διακοπεί μία ιστορική συνέχειά τους, να σβήσει η σημαντική και σε παγκόσμια μέτρα Ιστορία των αυτονομιστικών κινημάτων που χαρακτήρισαν το Μακρύ ‘68 της Ιταλίας.
Και αυτό ακριβώς σε μια εποχή που ο αστικός χώρος έχει γίνει πεδίο μάχης μεταξύ των συμφερόντων λίγων πλουσίων και μιας χούφτας διεθνών hedge funds που σκοπεύουν να εκδιώξουν τους ίδιους τους ανθρώπους που ζουν και αναπνέουν στην πόλη: οικογένειες, εργαζόμενους, φοιτητές και νέους. Το Μιλάνο, όπως κι η Βενετία, αλλά και η Ρώμη δεν είναι μια πόλη για όλους και κυρίως δεν είναι πλέον συμπεριληπτικές και για άλλους πόλεις. Η έξωση στο Λεονκαβάλλο και μία πιθανή έξωση των κοινωνικών κέντρων στη Βενετία δεν διακυβεύουν μόνο το μέλλον των αυτοδιαχειριζόμενων πρωτοβουλιών και των καταλήψεων, αλλά κι αυτό των ίδιων των κατοίκων, της πόλης και της ζωής σε αυτή, που θα απομείνει έρμαιο των κερδοσκόπων και της υποκουλτούρας και του ποπ γκλάμουρ της εκμετάλλευσης και του θεάματος.
Οι καταλήψεις δεν αφορούν τους καταληψίες, αλλά και τις γειτονιές που επί χρόνια μεταμορφώθηκαν και τη ζωή στην πόλη που βελτιώθηκε χάρις στις παρεμβάσεις και τις πρωτοβουλίες τους, που αντιστάθηκαν στην απάθεια, την απομόνωση και περιθωριοποίηση, που οδηγεί τον άνθρωπο η αλλοτρίωση κι ο έλεγχος στην εποχή του τουρμπο-καπιταλισμού.
