Τελικά μάλλον η αναπάντεχη σε τέτοιο εύρος νίκη του ακροδεξιού προέδρου της Χαβιέρ Μιλέι στις ενδιάμεσες βουλευτικές εκλογές της Αργεντινής όσο περνούν οι μέρες μάλλον θα πρέπει να αποδοθεί ως νίκη του ομόσταυλού του και μέντορά του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Γιατί σε μεγάλο βαθμό η νίκη του Μιλέι οφείλεται στην τονωτική ένεση των 40 δισεκ. δολαρίων για την αγορά πέσος από τις ΗΠΑ, αλλά και στη συμβολή του Τραμπ για την αναθέρμανση της στρατηγικής συμμαχίας του Μιλέι με τον πρώην πρόεδρο Μαουρίσιο Μάκρι, του οποίου οι ψήφοι ήταν καθοριστικοί για να ανατραπούν τα μέχρι τότε αρνητικά προγνωστικά. Κυρίως δε, η νίκη Μιλέι ήταν μία διπλή νίκη του Τραμπ, καθώς η Αργεντινή παραμένει στην τροχιά της πολιτικής του για τον έλεγχο της Λατινικής Αμερικής και επιπλέον γιατί με τα λεφτά που έδωσε κέρδισε κιόλας!
Πλέον, μετά τις 26 Οκτωβρίου, οι 101 βουλευτές και 20 γερουσιαστές που συγκέντρωσε ο Μιλέι, μπορεί ακόμη να μην του δίνουν απόλυτη πλειοψηφία, αλλά του προσφέρουν τη δυνατότητα να εμποδίζει μελλοντικές απόπειρες βέτο ή προτάσεις μομφής και καθαίρεσης εναντίον του. Ιδιαίτερα ενισχύεται η θέση του κι από την εκλογική κατάρρευση της περονικής αντιπολίτευσης, η οποία όχι μόνο υποχωρεί στο Κογκρέσο, αλλά χάνει και δύο ιστορικά προπύργιά της, την επαρχία και τη μείζονα περιφέρεια του Μπουένος Άιρες, που αφαιρεί τη δυνατότητα μίας επιπλέον πίεσης, πέραν του Κοινοβουλίου και της τοπικής αυτοδιοίκησης ενάντια στις απορρυθμιστικές πολιτικές του Μιλέι.
Ο Μιλέι ως «απόλυτος άρχων»
Το αποτέλεσμα των εκλογών εδραιώνει τη θέση τον Μιλέι ως κεντρική προσωπικότητα και ανοίγει έναν νέο πολιτικό κύκλο στην Αργεντινή. Ο πρόεδρος πλέον δεν ισορροπεί σε ένα τεντωμένο σχοινί, αλλά αυτό δε σημαίνει, ούτε πως έχει τελείως κρυμμένα τα χέρια του, ούτε πως το πρόγραμμα του έχει απεριόριστες δυνατότητες -η αμερικανική οικονομική παρέμβαση απέδειξε τα αδιέξοδα, δημοσιονομικά και κοινωνικά. Ύστερα από ένα χρόνο προσαρμογών, περικοπών και κοινωνικής κόπωσης, ο πρόεδρος της Αργεντινής κατάφερε να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σε αντίσταση και τον φόβο της ύφεσης σε ψήφο υπέρ της συνέχειας. Οι αναλυτές συμφωνούν ότι το αποτέλεσμα αντανακλά περισσότερο τον πραγματισμό του εκλογικού σώματος, παρά την αληθινή πολιτική του θέση. Τόσο η εκλογική επαύξηση του «La Libertad Avanza», όσο κυρίως η άποψη ρεκόρ δείχνει πως ένα μέρος του εκλογικού σώματος (και σ’ αυτό οφείλεται κι η αδυναμία της αντιπολίτευσης να προσφέρει εναλλακτική πρόταση) ενδεχομένως επέλεξε να δώσει στην φιλελεύθερη κυβέρνηση μια δεύτερη ευκαιρία, ωθούμενο από τον φόβο μιας άλλης οικονομικής κρίσης. Η νίκη είναι αναμφισβήτητη, αν και είναι επίσης αλήθεια ότι υπάρχουν ορισμένες αμφιβολίες για το πόσο θα διαρκέσει η υπομονή της αργεντίνικης κοινωνίας.
Φυσικά ο εξωτερικός παράγοντας, βλέπε ΗΠΑ επηρέασε έντονα τη βούληση των εκλογέων. Βάζοντας το χέρι στην τσέπη, ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε προεκλογικά πως η οικονομική διάσωση που προσέφερε ο Λευκός Οίκος εξαρτιόταν άμεσα από το αποτέλεσμα των εκλογών. «Δεν πρόκειται να χάσουμε τον χρόνο μας αν ο Μιλέι δεν κερδίσει», τόνισε ο «άρχων» της Ουάσιγκτον για το πακέτο βοήθειας για ανταλλαγή νομισμάτων και ενός επενδυτικού ταμείου που δεν έχει ακόμη εγκριθεί.
Το μήνυμα αυτό και η ισχνή μεν, αλλά καταγεγραμμένη δε, ανταπόκριση που είχε στις ξένες αγορές και η οποία διογκώθηκε από τα μέσα ενημέρωσης έκανε ως φαίνεται εντύπωση στο καθημαγμένο από τις οικονομικές κακουχίες κοινωνικό κεφάλαιο της χώρας. Μεγάλο τμήμα, στενάζοντας από τον πληθωρισμό και την ανεργία, φοβήθηκε πως μια ήττα για την κυβέρνηση θα μεταφραζόταν σε μια νέα κρίση χρέους και μια κατάρρευση του πέσο. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως η κοινοβουλευτική νίκη θα εξαλείψει τις εντάσεις ανάμεσα στον πληθυσμό και την κυβέρνηση. Η φτώχεια επηρεάζει πλέον περισσότερο από το ένα τρίτο του πληθυσμού, οι πραγματικοί μισθοί συνεχίζουν να μειώνονται και η κοινωνική δυσαρέσκεια εξακολουθεί να σιγοβράζει. Τα συνδικάτα και τα κοινωνικά κινήματα έχουν μετριάσει βέβαια τις διαμαρτυρίες τους, αλλά προετοιμάζουν νέες κινητοποιήσεις για τις επόμενες εβδομάδες.
Η επαναπροσέγγιση με το κόμμα του Μάκρι
Στη νίκη αυτή σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η επαναπροσέγγιση του Μιλέι με τον, αποξενωμένο τελευταία, σύμμαχό του πρώην πρόεδρο Μαουρίσιο Μάκρι. Μάλιστα στην επινίκια ομιλία του, ο Χαβιέρ Μιλέι αναφέρθηκε ιδιαίτερα κι ευχαρίστησε προσωπικά τον ηγέτη του PRO (Προοδευτικό Κόμμα της Αργεντινής). Ενώ κι ο ίδιος ο Μάκρι τόνισε πως «αυτό το εξαιρετικό εκλογικό αποτέλεσμα ανανεώνει την ελπίδα στη χώρα μας. Ας μην χάσουμε αυτή τη μοναδική ευκαιρία να κάνουμε τους επικείμενους μετασχηματισμούς και να αφήσουμε το παρελθόν πίσω μας για πάντα», από την πλευρά του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η συμμαχία μεταξύ της ακροδεξιάς και του PRO φαίνεται πως ήδη έχει παγιωθεί σε αρκετές επαρχίες και προοιωνίζεται ότι θα συνεχισθεί και στο Κογκρέσο. Καταλυτικό ρόλο στην επαναπροσέγγιση είναι εμφανές ότι έπαιξε κι η οικονομική συμφωνία με τις ΗΠΑ, η οποία συναρτούσε την αποδέσμευση του πακέτου με πολιτικές συμμαχίες που θα εξασφάλιζαν τη νίκη του Μιλέι την Κυριακή και τη μακροημέρευσή του μέσα στο Κογκρέσο.
Εξάλλου, η επαναπροσέγγιση με τον Μάκρι είναι για τον Μιλέι αναγκαία, καθώς πάσχει από λειψανδρία ικανού προσωπικού από το κόμμα του για να στελεχώσει τα κατάλληλα κυβερνητικά πόστα. ‘Ηδη ανακοίνωσε ανασχηματισμό του υπουργικού συμβουλίου, ο οποίος μάλλον θα περιλαμβάνει προσωπικότητες από το κόμμα PRO του Μάκρι και με αναβαθμισμένη τη γνωστή φιλοχουντική υπουργό Εσωτερικών, Πατρίσια Μπούλριτς (που προέρχεται από το PRO) για να ενισχύσει τον συνασπισμό και να του παράσχει πολιτική εμπειρία. Ήδη έχει προγραμματισθεί συνάντηση με τον Μάκρι, προκειμένου να συνταχθούν οι γραμμές αυτής της συμμαχίας. Βέβαια, όπως συνέβη και στη διάρκεια αυτού του έτους, η συμμαχία τούτη είναι εύθραυστη κι ενώ βρίσκεται στα πρόθυρα της πλειοψηφίας, θα μπορούσε επίσης να διαγραφεί το ίδιο εύκολα, εάν δεν τηρηθούν οι λεπτές ισορροπίες που απαιτεί η από κοινού εξουσία. Ενδεικτικό είναι πως ο Μάκρι, παρά την προσέγγιση ξεκαθάρισε πως το PRO για τις εκλογές του 2027 θα κατεβάσει δικό του υποψήφιο.
Ο Μιλέι ενισχυμένος απέναντι στην αυτονομία των κυβερνητών
Αναντίρρητα πάντως, η νέα σύνθεση του Κογκρέσου εγγυάται στο Μιλέι ότι διατηρεί τη δυνατότητα να έχει μεγαλύτερη ευελιξία για να εφαρμόσει τη στρατηγική του, που εν μέρει επιβάλλεται από τις υποχρεώσεις της αμερικανικής βοήθειας, για τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις, τη μείωση των επιτοκίων την αγορά συναλλάγματος και κυρίως τις περικοπές δαπανών, επιδομάτων και μισθών. Επιπλέον, όμως, ενισχύει πράγματι τη διαπραγματευτική δύναμη της προεδρίας απέναντι στην σχετική αυτονομία που έχουν οι κυβερνήτες των πολιτειών της Αργεντινής, για να τους επιβάλλει την πολιτική του.
Για τον λόγο τούτο, το πρώτο πράγμα που έχει σπεύσει να κάνει ο Μιλέι, ιδίως έπειτα από την επικράτησή του στις 18 από τις 24 επαρχίες ήταν να συγκαλέσει ακριβώς τους κυβερνήτες τους για να τους «ευθυγραμμίσει» στο πολιτικο-οικονομικό του πρόγραμμα. Αλλά όχι όλους. Τέσσερεις από τους 24 δεν προσκλήθηκαν δεν προσκλήθηκαν, όλοι τους περονιστές (οι Άξελ Κίσιλοφ του Μπουένος Άιρες, Χίλδο Ινσφράν της Φορμόσα, Ρικάρδο Κιντέλα της Λα Ριόχα και Γουστάβο Μελέζα της Τιέρρα ντελ Φουέγο (Γη του Πυρός).
Ιδιαίτερα με τον Κίσιλοφ, ο Μιλέι διασταύρωσε τα ξίφη του αμέσως μετά την εκλογική του επιτυχία. Ούτως η άλλως, ο περονιστής κυβερνήτης έσπευσε να επισημάνει πως «ο Mιλέι κάνει λάθος που γιορτάζει αυτό το εκλογικό αποτέλεσμα, όπου 6 στους 10 Αργεντινούς δήλωσαν ότι διαφωνούν με το μοντέλο που προτείνει. Κάνετε επίσης λάθος αν αγνοείτε τα βάσανα του λαού μας, όπου οι πιο ευάλωτοι υποφέρουν περισσότερο κάθε μέρα». Και αμφισβήτησε την αποτελεσματικότητα που θα έχει το αμερικανικό πακέτο διάσωσης –«από τον αρχηγό της προεκλογικής εκστρατείας του Μιλέι (τον Τραμπ) για τον μέσο Αργεντινό, προσθέτοντας: «να δούμε εάν από αύριο θα βελτιωθεί η κατάσταση του λαού μας». Κύκλοι του Μιλέι χαρακτήρισαν «χάσιμο χρόνου» να προσκληθεί στη σύσκεψη με τους κυβερνήτες ο Κίσιλοφ, ο οποίος τόνισε πως «είμαι σταθερός στόχος για τις προσβολές του Μιλέι».
Το ρεκόρ αποχής από τις εκλογές στο πλευρό του Μιλέι
Εν μέρει η νίκη του Μιλέι κι η αποτυχία της αντιπολίτευσης οφείλεται και στη μεγάλη αποχή, καθώς η προσέλευση στις κάλπες κυμάνθηκε μόλις στο 67,85%, στο χαμηλότερο επίπεδο από τη μεταπολίτευση το 1983. Ένα ποσοστό που αποδεικνύει πως, παρά την κοινωνική δυσαρέσκεια, ο κόσμος δεν εμπιστεύεται την αντιπολίτευση και προτιμά να δείξει την αποκαρδίωσή του για την πολιτική γενικώς, παρά να ψηφίσει κάποιον που δεν εμπιστεύεται πλήρως. Βέβαια, η προεδρική πλευρά θριαμβολογεί πως ότι “όσοι πήγαν να ψηφίσουν, ψήφισαν για την αλλαγή” κι ενάντια στην «κάστα» και πως πλέον η νίκη της 26ης Οκτωβρίου, σηματοδοτεί το εναρκτήριο λάκτισμα ενός πολιτικού «δεύτερου ημιχρόνου» για τον Μιλέι. Με αναβαθμισμένη βουλευτική δύναμη και ένα πιο υποστηρικτικό Κογκρέσο, η Εκτελεστική Εξουσία σχεδιάζει πλέον να επανεκκινήσει τα έργα μεταρρύθμισης στο εργασιακό, τη φορολογία και την γενική διακυβέρνηση, που είχαν κολλήσει νομοθετικά κατά τη διάρκεια του πρώτου ενάμιση έτους της θητείας της. Ήδη, τα πρώτα σχετικά νομοσχέδια προαναγγέλθηκε πως θα κατατεθούν πριν τα τέλη του έτους, προκειμένου να επωφεληθεί ο Μιλέι από την εκλογική δυναμική και το μούδιασμα της αντιπολίτευσης.
Η οικονομική ένεση των ΗΠΑ και τα κέρδη του Τραμπ!
Βέβαια, η σχετική πλειοψηφία του Μιλέι χρωστά πολλά και στην έξωθεν στήριξη από τον Τραμπ. Και η χαλάρωση που ήλπιζε η κυβέρνηση Μιλέι στην αναταραχή που είχε καταλάβει τις χρηματοπιστωτικές αγορές πριν τις ενδιάμεσες εκλογές, έδειξε τα πρώτα θετικά σημάδια ήδη από την Κυριακή το βράδυ. Οι μετοχές αργεντίνικων εταιρειών σημείωσαν άνοδο στην overnight (νυκτερινή) αγορά στη Wall Street, με αυξήσεις μεταξύ 10 και 15% σε αρκετές περιπτώσεις. Φερ’ ειπείν, η πετρελαϊκή εταιρεία YPF, για παράδειγμα, σημείωσε αύξηση 11,9%. Η τιμή του κρυπτονομίσματος ή ψηφιακού δολαρίου (που συνήθως προβλέπει την διακύμανση της αγοράς συναλλάγματος), αυξήθηκε από 1,585 πέσος στην αρχή της ημέρας σε 1,459 πέσος μέχρι το βράδυ. Ωστόσο, μόλις πέρασε ο ενθουσιασμός για τη νίκη, το «νέο δολάριο» του Μιλέι, «τσίμπησε» πάλι στις αγορές, δημιουργώντας νέα αβεβαιότητα. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι χρηματοπιστωτικές αγορές της Αργεντινής έχουν δείξει ακραία μεταβλητότητα και η ζήτηση για δολάρια έχει πολλαπλασιαστεί, με χιλιάδες ανθρώπους να αναζητούν κάλυψη έναντι πιθανής υποτίμησης του τοπικού νομίσματος, τάση που συνεχίζεται ακόμα, παρά τη νίκη του Μιλέι .
Όμως, το νόμισμα (και ιδίως το αμερικανικό) έχει πάντα και την άλλη όψη του. Γιατί με βάση τον ισολογισμός της Κεντρικής Τράπεζας φαίνεται πως τα πέσος που αγόρασε η κυβέρνηση των ΗΠΑ στην Αργεντινή για να στηρίξει τη συναλλαγματική ισοτιμία τις ημέρες πριν από τις εκλογές χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά εντόκων γραμματίων που εκδόθηκαν από την Αργεντινή. Οι αναλυτές της αγοράς πιστεύουν ότι αυτό παρείχε στον Λευκό Οίκο “αντιστάθμισμα” συναλλαγματικών ισοτιμιών για την παρέμβασή του στην τοπική αγορά και, κυρίως, δείχνουν αύξηση στον αριθμό των εντόκων γραμματίων του τοπικού νομίσματος που εκδόθηκαν από την Κεντρική Τράπεζα, η οποία συμπίπτει με την περίοδο που ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, άρχισε να πουλάει δολάρια.
Και η επιβεβαίωση ήλθε δια στόματος του ίδιου του υπερφίαλου Τραμπ, ο οποίος το πρώτο που είπε μετά τη νίκη του Μιλέι και για ν’ αποδείξει στους Αμερικανούς επικριτές του την σκοπιμότητα της βοήθειας-επένδυσης, ήταν πως «οι ΗΠΑ έβγαλαν πολλά χρήματα από τις εκλογές». Απόδειξη αυτού ήταν τα 2,75 τρισεκατομμύρια πέσος που εισέπραξε ο Μπέσεντ από την παρέμβασή του στην αγορά συναλλάγματος της Αργεντινής.
Κι όχι μόνον αυτό: το γεγονός ότι τα πέσος του δημοσίου των ΗΠΑ εξαφανίστηκαν από το χρηματοπιστωτικό σύστημα, σαν να απορροφήθηκαν από την Κεντρική Τράπεζα της Αργεντινής (BCRA), εξηγείται από την ανάλυση των επίσημων στοιχείων της, που υποδεικνύουν πως σε αντάλλαγμα για τις πωλήσεις δολαρίων ΗΠΑ με στόχο τη μείωση της συναλλαγματικής ισοτιμίας, η αργεντίνικη νομισματική αρχή εξέδωσε έντοκα γραμμάτια του δημοσίου σε πέσο με μη γνωστοποιημένα επιτόκια και όρους. Στην πράξη, αυτό που έκανε η Κεντρική Τράπεζα ήταν να πάρει τα πέσος που αγόρασε ο Μπέσεντ και να του δώσει σε αντάλλαγμα ένα έντοκο γραμμάτιο του δημοσίου που, με μεγάλη πιθανότητα, συσσωρεύει τόκους ή προσφέρει αντιστάθμιση συναλλαγματικής ισοτιμίας. Με τον τρόπο αυτό, όμως, διαιωνίζεται το μυστήριο για τους όρους που συνοδεύουν το πακέτο βοήθειας των ΗΠΑ και εάν κερδίζει πραγματικά η Αργεντινή από αυτό.
Οι οικονομικοί αναλυτές συμφωνούν πως δεν θα ήταν συνετό για τις ΗΠΑ να αγοράσουν πέσος χωρίς να υπάρξει κάποιο είδος αντιστάθμισης έναντι μιας αύξησης της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Οι ΗΠΑ προφανώς έλαβαν «διπλά» ομόλογα σε αντάλλαγμα, που προσφέρουν είτε σταθερό επιτόκιο, είτε προσαρμοσμένο επιτόκιο ανάλογα με τη συναλλαγματική ισοτιμία, όποιο από τα δύο είναι πιο συμφέρον για τον κάτοχο αυτού του τίτλου. Και τα οποία η Κεντρική Τράπεζα θα υποχρεούτο να καλύψει τυπώνοντας επιπλέον νόμισμα. Αυξάνονται δηλ. ακόμη περισσότερο τις δανειακές υποχρεώσεις της Αργεντινής κι ίσως κι ο πληθωρισμός.
Το ζήτημα όμως είναι πως και οικονομικά, όπως και γεωπολιτικά, κερδισμένος είναι ο Τραμπ. Έχοντας βλέψεις να καθυποτάξει το νότιο αμερικανικό ημισφαίριο, απειλώντας ευθέως με ναυτικές κι αεροπορικές επεμβάσεις τη Βενεζουέλα και την Κολομβία, επιβάλλοντας ασφυκτική φορολογία και πιέζοντας πολιτικά, μέσω κυρώσεων στα μέλη της κυβέρνησης, τη Βραζιλία, απέτρεψε μία ανατροπή του κύριου συμμάχου του στην περιοχή.
Και όπως φαίνεται, βραχυπρόθεσμα αυτό επιτεύχθηκε, επιτρέποντας στον ακροδεξιό πρόεδρο να ανέβει στο βάθρο για την ομιλία του για να γιορτάσει την εκλογική του επιτυχία ενώπιον των υποστηρικτών του, τραγουδώντας υπαινικτικά -ως αναφορά και στις αυτοκρατορικές αυτοαναπαραστάσεις του μέντορά του Ντόναλντ Τραμπ- το «είμαι ο βασιλιάς ενός χαμένου κόσμου».
Η Αργεντινή εισέρχεται τώρα σε έναν νέο πολιτικό κύκλο. Ο Μιλέι δεν είναι πλέον πρόεδρος μειοψηφίας. Έχει γίνει ηγέτης μιας ανορθόδοξης κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, εξασφαλίζοντας ένα σχετικά αυτόνομο περιθώριο διακυβέρνησης, αλλά όχι τη σταθερότητα. Η χώρα του έδωσε μια ακόμη ευκαιρία και ένα πιο ευνοϊκό Κογκρέσο, αλλά η πραγματική πρόκληση -η μετατροπή της εκλογικής υποστήριξης σε διακυβέρνηση- μόλις ξεκίνησε. Ο Μιλέι έχει υποσχεθεί να χτίσει «μια μεγάλη Αργεντινή», όμως πρακτικά το πράττει στις πλάτες της κοινωνίας και των ευάλωτων ομάδων. Το ερώτημα τώρα είναι αν μπορεί να το επιτύχει, χωρίς να προκαλέσει μία λαϊκή οργή, που την επόμενη φορά δεν θα εκφρασθεί στην αποχή ή στην απελπισία μίας «δεύτερης ευκαιρίας».
