Η σπουδαιότητα της υποδοχής του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ από τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αφορούσε κατ’ αρχήν σε έναν εθιμοτυπικό χαρακτήρα. Ήδη από την πρώτη επίσκεψη του Πάπα Παύλου ΣΤ΄ η τουρκική κυβέρνηση έχει διεκδικήσει το να γίνεται σεβαστή και η οποιαδήποτε επίσκεψη Πάπα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο να περνάει και δι’ αυτής. Ωστόσο, δεν βρισκόμαστε πλέον στην εποχή του κεμαλικού εκκοσμικευμένου εθνικισμού.

Η πολύπλευρη νεο-οθωμανική εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Ερντογάν επιτρέπει και αυτήν ακόμη την αξιοποίηση του παπικού θεσμού, προκειμένου να επιτευχθεί διπλωματική επιρροή. Άλλωστε, τόσο ο παπικός θεσμός όσο και η Τουρκία του Ερντογάν πλέουν στα νερά της μεταεκκοσμικευμένης πολυπολικότητας σαν στο στοιχείο τους: Ο μεν παπισμός διαθέτει μεγαλύτερη άνεση σε ένα υπερεθνικό οικουμενικό πεδίο, σε αντίθεση με τις προτεσταντικές ομολογίες που συνδέθηκαν με τον νεωτερικό εθνικισμό. Εξ ου και σήμερα ο παπικός θεσμός τονίζει κατ’ εξοχήν τα δικαιώματα των προσφύγων και μεταναστών, με τον Πάπα Λέοντα να διαμαρτύρεται συχνά για την πολιτική Τραμπ, συμπεριλαμβανομένης και της στάσης του τελευταίου προς τη Βενεζουέλα και την Κολομβία. Αλλά και ο νεο-οθωμανισμός της κυβέρνησης Ερντογάν υπερβαίνει τον εκκοσμικευμένο εθνικισμό για χάρη αυτοκρατορικών πολιτικών, αλλά και διαμεσολαβήσεων, που είναι ευρύτερες των εθνοκρατικών πολιτικών. Κάπως έτσι εξηγείται το γεγονός ότι ήταν κυρίως το «Τουρκορθόδοξο Πατριαρχείο», σαν ένα απομεινάρι μιας άλλης εποχής, αυτό που καταδίκασε την επίσκεψη του Πάπα Λέοντος ως υπονομευτική της εθνικής κυριαρχίας, ενώ η μη κοσμική κυβέρνηση αισθάνεται μεγαλύτερη ευφορία από την αποκόμιση διπλωματικού κεφαλαίου που φέρνει ο ηγέτης του χριστιανισμού.

Το γεγονός ότι ο παπικός θεσμός και η ερντογανική Τουρκία συντονίζονται σε μια πολυπολική πολιτική φαίνεται και από το γεγονός ότι στο μεν ουκρανικό μέτωπο επεχείρησαν προσπάθειες διαμεσολάβησης, αρνούμενες να ευθυγραμμιστούν με την (προτραμπική) Δύση στην καταδίκη της Ρωσίας ως αυτοσκοπό, στο δε παλαιστινιακό εμφανίστηκαν αμφότεροι ως προστάτες των Παλαιστινίων, έστω σε ένα ρητορικό επίπεδο.

Χρειάστηκαν βεβαίως εκατέρωθεν συμβιβασμοί. Ο Πάπας Λέων διακρίνεται για το ότι δεν διαθέτει τον ορμητικό και ευθύ χαρακτήρα του προκατόχου του Πάπα Φραγκίσκου, παρόλο που ακολουθεί την ίδια πολιτική ανοίγματος στον παγκόσμιο νότο και ανατολή, έχοντας άλλωστε περουβιανή υπηκοότητα, ενώ ο Φραγκίσκος αργεντινή. Ο Λέων διακρίνεται για τις περισσότερο αμβλυμένες θέσεις του, που δεν κατονομάζουν ρητά έναν αντίπαλο ή ένα πρόβλημα, παρόλο που παραμένει η επιμονή στα ίδια διπλωματικά εγχειρήματα. Εν προκειμένω, η Τουρκία έχει επιβάλει τη μη επίσκεψη Πάπα στην Αγία Σοφία, από τη στιγμή που αυτή μεταβλήθηκε σε τζαμί. Βρισκόμαστε μακριά από την εποχή που ο Πάπας Παύλος ΣΤ΄ προσευχόταν γονυπετής στις μαρμάρινες πλάκες της και αναπολούσε την «παλαιά αίγλη» της. Ως αντιστάθμισμα, ο Πάπας Λέων αρνήθηκε να προσευχηθεί μέσα στο τέμενος Σουλτάναχμετ, παρόλο που η τουρκική πλευρά επέμεινε ότι η προσευχή μεταβαίνει στον «ίδιο» Αλλάχ που σκεπάζει μουσουλμάνους και χριστιανούς.

Ο πρόεδρος Ερντογάν στην Άγκυρα, αφού τόνισε ότι η επίσκεψη του Πάπα Λέοντα θα είναι ευεργετική για την ανθρωπότητα σε μια περίοδο αύξησης των εντάσεων και των αβεβαιοτήτων, επαίνεσε τη σταθερή τοποθέτησή του για την επίλυση του παλαιστινιακού και τόνισε ο ίδιος τη λύση των δύο κρατών στα σύνορα του 1967, διατηρώντας παράλληλα το ιστορικό καθεστώς της Ιερουσαλήμ. Επαίνεσε, εξάλλου, τις διαμεσολαβητικές προσπάθειες που έχει αναλάβει το Βατικανό στην Ουκρανία. Ο Πάπας Λέων από τη μεριά του επανέλαβε την πάγια θέση του Βατικανού ότι η λύση για το Παλαιστινιακό είναι η αναγνώριση των δύο κρατών, ώστε να τερματισθεί η οδύνη των Παλαιστινίων. Σε έναν πολυπολικό κόσμο, ο παπισμός και ο νεο-οθωμανισμός προβάλλονται έτσι ως ένας «άξονας ειρήνης» ενώπιον των κύριων πολεμικών μετώπων.

Ο Πάπας Λέων, βεβαίως, άφησε αιχμές για τη συνθήκη των μειονοτήτων στη χώρα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τονίζοντας ότι μια ομογενοποιημένη Τουρκία θα αποτελούσε εκπτώχυνση, ενώ η συνύπαρξη των ετεροτήτων αποτελεί πολιτισμικό πλούτο. Ο Πάπας, ο οποίος απέτισε τιμές στο μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, προτού επισκεφθεί τον Πρόεδρο Ερντογάν, κάλεσε την Τουρκία να αποτελέσει μια γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης, Ασίας και Ευρώπης, ένα «σταυροδρόμι ευαισθησιών», αξιοποιώντας την εσωτερική της πολυμορφία. Στην Τουρκία αυτή τη στιγμή ζουν μόλις 100.000 Χριστιανοί σε μια χώρα η οποία έχει πληθυσμό 86 εκατομμυρίων, κυρίως σουνιτικό μουσουλμανικό. «Οι Χριστιανοί επιθυμούν να συμβάλουν θετικά στην ενότητα της Τουρκίας, καθώς αισθάνονται μέρος της τουρκικής ταυτότητας», σημείωσε ο Πάπας Λέων. Ο Ερντογάν απάντησε εμφατικά: «Δεν θεωρούμε τις πολιτισμικές, θρησκευτικές και εθνοτικές διαφορές ως πηγή διαίρεσης, αλλά ως πηγή εμπλουτισμού». Η νεο-οθωμανική ιδεολογία της κυβέρνησης Ερντογάν επιτρέπει παρόμοιες δηλώσεις σεβασμού των ετεροτήτων την ίδια στιγμή που η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι η Τουρκία διαθέτει έναν ομογενή σουνιτικό μουσουλμανικό πληθυσμό, σμιλεμένο μέσα από σκληρές πολιτικές στο παρελθόν. Για τον λόγο αυτό, ο Πάπας Λέων περιέλαβε στο ταξίδι του και τον Λίβανο, τη χώρα των 17 θρησκευτικών ομολογιών, μια χώρα όπου το νεωτερικό έθνος-κράτος δεν επεβλήθη ποτέ, αλλά υπάρχει οιονεί διατήρηση των οθωμανικών μιλιετιών, οδηγώντας σε μια υβριδική σεκταριστική δημοκρατία. Με τον τρόπο αυτό, ο Πάπας Λέων έδειξε την προτίμησή του για την πολυπολιτισμικότητα, αναγνωρίζοντας πάντως ότι κανείς δεν μπορεί να παρακάμψει την Τουρκία, όταν πρόκειται για την ειρήνη στη Δυτική Ασία.

Στη συνάντηση με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίο στη Νίκαια, με αφορμή τα 1700 χρόνια από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, έλαβε χώρα μια σημαντική προώθηση της χριστιανικής ενότητας με τον Πάπα μάλιστα να διαβάζει το Σύμβολο της Πίστεως χωρίς το Φιλιόκβε. Υπήρξε μάλιστα παρουσία και προκαθημένων από μη χαλκηδόνειες Εκκλησίες, αλλά και του Γραμματέα του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών, αισθητοποιώντας το αίτημα για μια ευρύτερη διαχριστιανική ενότητα στην κοινή μαρτυρία. Η διαίρεση ελλοχεύει περισσότερο μέσα στην Ορθοδοξία, καθώς ήταν σχετικά ηχηρή η απουσία εκπροσώπησης σε ύπατο βαθμό δύο πρεσβυγενών πατριαρχείων, της Αντιόχειας και των Ιεροσολύμων. Παραμένει το γεγονός ότι ο Χριστιανισμός ενοποιεί τη φωνή του ενώπιον προκλήσεων παρά τις εσωτερικές διαιρέσεις εντός της Ορθοδοξίας.

Με την επίσκεψη στον Λίβανο, πάντως, ο Πάπας Λέων έδειξε ότι η δογματική θεολογία περί του ομοουσίου της Τριάδας δέον να συνοδεύεται και από μια εμβύθιση στους συγκεκριμένους τόπους όπου η ανθρώπινη ενότητα και ετερότητα συνυπάρχουν με ιστορικά εκρηκτικό και δυναμικό τρόπο. Ο Πάπας συναντήθηκε με θρησκευτικούς ηγέτες των Μαρωνιτών, των Δρούζων, των Αλαουιτών και πολλών άλλων ομολογιών του Λεβάντε. Χωρίς να κατονομάσει τα εμπλεκόμενα στις πολεμικές συγκρούσεις μέρη, -ως προς αυτό είναι λιγότερο ευθύς από τον Πάπα Φραγκίσκο- εξήρε τη σημασία της ανθεκτικότητας των Χριστιανών. Με σύνθημα το ευαγγελικό «μακάριοι οι ειρηνοποιοί», ο Πάπας Λέων διατράνωσε την αγάπη του για τις κοινωνίες που διαθέτουν πολιτισμική ποικιλομορφία και όπου οι χριστιανοί, επιμένοντας στην αντοχή στην εντοπιότητα, καθίστανται φορείς δημοκρατίας και ανεκτικότητας.