Το εκλογικό αποτέλεσμα στην Εξτρεμαδούρα ήταν πολύ πιο εκκωφαντικό απ’ όσο αναμενόταν. Όσο κι εάν ήταν διαφαινόμενη η νίκη με σχετική πλειοψηφία στο δεξιό Λαϊκό Κόμμα (ΡΡ), που όμως δε θα του προσπόριζε την αυτοδυναμία και θα το έφερε να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό το ακροδεξιό Vox, το αποτέλεσμα της κάλπης και κυρίως οι βαριές απώλειες των Σοσιαλιστών, έχουν δημιουργήσει μία εφιαλτική κατάσταση. Σε συνδυασμό με τον διπλασιασμό στις έδρες του Vox, το ΡΡ (που μόλις κέρδισε μία έδρα επιπλέον) είναι αναγκασμένο να εξαρτάται από τις διαθέσεις δύο κομμάτων, προκειμένου να σχηματίσει κυβέρνηση.
Η υποψήφια κυβερνήτης Μαρία Γουαρδιόλα έχει πλέον δύο ενδεχόμενα να σκεφθεί: είτε να υποκύψει τελείως στις στυγνές και σε μεγάλο βαθμό αδύνατον να ενστερνισθεί απαιτήσεις που ήδη έχει ανακοινώσει το Vox για να τη στηρίξει, είτε να αποφασίσει να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας, ευελπιστώντας στην αποχή των Σοσιαλιστών. Οι οποίοι με τη σειρά τους όλο και κάποιες προϋποθέσεις θα βάλλουν για να προσφέρουν τη συναίνεσή τους, μη αρκούμενοι στην απειλή να βρεθεί στα πράγματα το Vox.
Η ακροδεξιά κίνδυνος και για τη… δεξιά
Βέβαια, τα αποτελέσματα μαρτυρούν ότι αυτή η επίφοβη πίεση από το ακροδεξιό κόμμα είναι πλέον υπαρκτή κι έχει σημάνει το καμπανάκι του κινδύνου και για τους άλλους βαρόνους του ΡΡ -ιδίως όσους έχουνε να αντιμετωπίσουν εκλογές στις τοπικές τους Περιφέρειες τους επόμενους μήνες (με την Αραγονία σε λίγες εβδομάδες). Η εκκωφαντική επιτυχία της ακροδεξιάς (από το 8 στο 7% κι από 5 σε 11 έδρες) σε μία παραμελημένη σχετικά Περιφέρεια αντανακλά το γενικότερο συναίσθημα ανασφάλειας οικονομικής και κοινωνικής και την αγανάκτηση που συνταράσσει τον μέσο πολίτη. Συναίσθημα που εάν δεν αλλάξει, τότε η αυξητική τάση του Vox υποσκάπτει και την ίδια την στρατηγική του ΡΡ, το οποίο επιδιώκει να πιέσει για πρόωρες εκλογές. Αλλά με αποτελέσματα όπως αυτά της Εξτρεμαδούρας, μία τέτοια προοπτική δεν συμφέρει την οδό Χένοβα. Γι’ αυτό και ο ηγέτης του ΡΡ Αλβέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο προσπαθεί να πείσει το κόμμα του Σαντιάγο Αμπασκάλ να στηρίξει μια κυβέρνηση στην Εξτρεμαδουρα αφήνοντας τους αντιπολιτευτικούς μαξιμαλισμούς και τις χίμαιρες για ακροδεξιά ηγεμονία.
Μόνο που το Vox τρέφει πολύ πιο μεγαλόπνοα σχέδια, που ξεπερνούν τα αποτελέσματα στις τοπικές κοινωνίες και αποβλέπει σε μια επιρροή σε εθνικό επίπεδο. Είναι πολύ οξύμωρο ένα κόμμα που δεδηλωμένα δεν πιστεύει στην αποκεντρωμένη πολιτική των Περιφερειών, αλλά στη συγκεντρωτική κι αυταρχική διοίκηση, ήταν ο τύποις θριαμβευτής των εκλογών, έστω κι εάν δεν πρώτευσε. Άλλωστε, ο ίδιος ο Αμπασκάλ είχε πάρει προσωπικά πάνω του την προεκλογική εκστρατεία, ενώ δεν ήταν καν υποψήφιος στις εκλογές. Σε αυτό συνέβαλε και η ίδια η Γουαρδιόλα, επιλέγοντας να διαξιφίζεται απευθείας με τον Αμπασκάλ, παρακάμπτοντας τον φυσικό αντίπαλό της. Η αντιπαράθεση μάλιστα έφθασε σε τέτοιο σημείο που η Γουαρδιόλα κατήγγειλε το Vox ότι κατεβάζει τις αφίσες του, ενώ ο Αμπασκάλ την χαρακτηρίζει επιχειρωτικά «η Ιρένε Μοντέρο της Εξτρεμαδούρας», παρομοιάζοντάς την με την μισητή του σύζυγο του Πάβλο Ιγκλέσιας, επειδή η νυν κυβερνήτρια είχε καταδικάσει τις αντιφεμινιστικές θέσεις του Vox. Στο ζενίθ των υποτιμητικών του δηλώσεων, ο Αμπασκάλ πρότεινε στο ΡΡ «να αλλάξει υποψήφια», γιατί η Γουαρδιόλα δεν είναι «σθεναρή» ως γυναίκα πολιτικός. Ο Αμπασκάλ όχι μόνο πρωτοστάτησε σε περισσότερες από δώδεκα προεκλογικές συγκεντρώσεις, αλλά και στις αφίσες της προεκλογικής εκστρατείας εμφανιζόταν σε πρώτο πλάνο, με τον υποψήφιο του κόμματός του Όσκαρ Φερνάνδεθστο βάθος, σε μια προσπάθεια να αντισταθμίσει την σχεδόν πλήρη αφάνεια του τελευταίου ως πολιτική προσωπικότητα στην Εξτρεμαδούρα. Και τούτο γιατί το ακροδεξιό κόμμα ενδιαφέρεται να περάσει μία συνολική πολιτική κι όχι να αναλάβει πραγματικά την ευθύνη της διαχείρισης των δημόσιων πόρων για τη βελτίωση της ζωής των πολιτών σε κάθε επαρχία.
Αυτό φάνηκε τον Ιούλιο του 2024, το Vox εγκατέλειψε απροσδόκητα και μαζικά τις κυβερνήσεις συνασπισμού με το Λαϊκό Κόμμα (PP) στην Καστίλλη και Λεόν, την Βαλένθια, την Αραγονία, τη Μούρθια και την ίδια την Εξτρεμαδούρα. Για να δικαιολογήσει αυτή την φυγόπονη στάση, επικαλέστηκε την αναλογική κατανομή που είχε αποφασίσει μιας χούφτας ασυνόδευτων παιδιών μεταναστών, η οποία στην περίπτωση της Εξτρεμαδούρα δεν αποτελούσε πρόβλημα για μια περιοχή που πάσχει από σοβαρή μείωση του πληθυσμού. Αντίθετα, ο βαθύτερος λόγος για αυτή την ξαφνική αποχώρηση ήταν να αποφευθεί και να καλυφθεί η φθορά που φυσιολογικά υπάρχει σε μία κυβέρνηση -ιδίως συνασπισμού-που αγκομαχά εξαιτίας των ίδιων της των αντιφάσεων κι αυτό αρχίζει να αντικατοπτρίζεται στις δημοσκοπήσεις. Το Vox εγκατέλειψε στα δύσκολα και το «έπαιξε εκ του ασφαλούς», προτάσσοντας πάντα τα ίδια συνθήματα (μετανάστες, φεμινισμός και δικαιωματισμός, κατάργηση νόμου ιστορικής μνήμης κλπ), χωρίς να εμφανίζεται στο πρόγραμμά του κάποιο μέτρο για την ανάπτυξη της Περιφέρειας.
Θα ακολουθήσει η Αραγονία;
Πλέον μετά την Εξτρεμαδουρα, το Vox έχει βάλλει πλώρη για τις εκλογές στην Αραγονίας,. Εκεί όπου, το Vox με δυναμικό τρόπο είχε επιβάλλει στη δεξιά κυβέρνηση του Χόρχε Αθκόν μια σειρά από αιτήματα -ξεχωρίζουν η πλήρης απαγόρευση των φιλοπαλαιστινιακών οργανώσεων και μέτρα κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, προκειμένου να στηρίξει τον τοπικό προϋπολογισμό και να αποφευχθούν πρόωρες εκλογές. Η «ανυπακοή» του τοπικού ΡΡ να δεχθεί τα τελεσίγραφα του Vox οδηγεί τώρα την Αραγονίας στις κάλπες στις 8 Φεβρουαρίου. Και συνάμα σαπίζει συναγερμό στις αριστερές δυνάμεις
Στην Αραγονία, το Vox έχοντας επίγνωση της κρίσιμης κοινοβουλευτικής του δύναμης, πηγαίνει ακόμη παραπέρα, επιδιώκοντας να επιβάλει τη δική του ατζέντα στην τοπική κυβέρνηση του ΡΡ, απειλώντας την με καταψήφιση του προϋπολογισμού της Αυτόνομης Περιοχής. Σε σχετικό έγγραφο, που αποκαλύπτει ο ιστότοπος Público, το ακροδεξιό κόμμα αξιώνει «πλήρη κατάργηση όλων των φιλοπαλαιστινιακών οντοτήτων». Καμία έκπληξη, καθώς το ακροδεξιό κόμμα, αλλά κι ο επικεφαλής του στην Αραγονία Αλεχάνδρο Νολάσκο, σταθερά εκφράζεται υπέρ της ομογάλακτης κυβέρνησης του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου, μετά την ιταμή επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Αλλά, το σχέδιο του Vox, το οποίο παραδόθηκε εν είδει τελεσιγράφου στον κυβερνήτη Ασκόν, περιλαμβάνει και άλλα 13 σημεία, πολλά εκ των οποίων είναι τόσο κραυγαλέα που πρακτικά είναι ανέφικτα, ακόμη και για μία δεξιά κυβέρνηση. Για τούτο και παρά τη Δαμόκλειο σπάθη της διεξαγωγής πρόωρων εκλογών εάν δεν ψηφισθεί ο προϋπολογισμός, η συνάντηση έληξε άδοξα. Ωστόσο, ο κυβερνήτης της επαρχίας Αθκόν κλείνει τις πόρτες στο διάλογο με τους Σοσιαλιστές, τη μόνη δύναμη που θα μπορούσε να συνεισφέρει ώστε να υψωθεί ένας φραγμός στην άνοδο της ακροδεξιάς. Μολονότι οι Σοσιαλιστές διατείνονται πως εάν υπάρξει μία συμφωνία στην υγεία και τις μεταφορές θα μπορούσαν να ψηφίσουν τον προϋπολογισμό, το ΡΡ αρνείται. Πιστό στην πανεθνική στάση που τηρεί η κεντρική ηγεσία του Αλβέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, που μόνο για αντιπολιτευτικούς λόγους, μαζί με το Vox και τους δεξιούς Καταλανούς των Junts, καταψήφισαν το κρίσιμο νομοσχέδιο για το όριο του προϋπολογισμού, που θα στερήσει από τις Αυτόνομες Επαρχίες 5,5 δισεκ. ευρώ για τη στέγαση, την υγεία, τα κοινωνικά προγράμματα για τους νέους, την παιδεία, την αντιπυρική προστασία.
Το σχέδιο-τελεσίγραφο του Vox
Το Vox, πιστό στη γνωστή ρητορική του, συνέδεσε τη στήριξή του στον προϋπολογισμό του PP με το εάν η τοπική κυβέρνηση υιοθετήσει επίσης ριζική μείωση φόρων. Μία γνωστή δεξιά συνταγή, που εναντιωμένη σε κάθε επιδοματική και κοινωνική στήριξη των αδυνάτων, υποστηρίζει πως η μόνη βοήθεια που το κράτος μπορεί να προσφέρει στην κοινωνία των πολιτών είναι η μείωση φόρων, όσον αφορά την πολιτική για τους τους νέους και τις πολυμελείς οικογένειες , τη στέγαση και το δημογραφικό, την καταπολέμηση της πληθυσμιακής μείωσης της επαρχίας και τους φόρους κληρονομιάς και τις γονικές παροχές. Μία πολιτική, που όμως σε αναλογική κλίμακα αποφέρει πολύ περισσότερα κέρδη κι ωφελήματα μόνο στα υψηλά εισοδήματα. Και κάποια ψίχουλα, σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, αλλά κυρίως απώλεια ασφάλειας σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα για τα χαμηλά.
Κυρίως δε, το ακροδεξιό κόμμα προτείνει αυστηρά μέτρα, για τι άλλο; το μεταναστευτικό. Κατ’ αρχάς απαιτεί να καταργηθούν ΟΛΕΣ (έτσι είναι γραμμένο στο έγγραφο, με κεφαλαία) οι επιδοτήσεις προς τις ΜΚΟ που στηρίζουν την «παράνομη μετανάστευση». Επίσης, προτείνει σχέδιο για την επιστροφή παράνομων μεταναστών καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί από τον τοπικό προϋπολογισμό. Επιπλέον, το Vox ζητεί αλλαγές στα κριτήρια για τις επιδοτήσεις, με καθορισμό κριτηρίων προτεραιότητας με βάση την εθνική προέλευση. Για τούτο, το κόμμα απαιτεί για τις επιδοτήσεις να απαιτείται απόδειξη νόμιμης διαμονής κι όχι απλά πιστοποιητικό εγγραφής στα μητρώα.
Επιπλέον, το ακροδεξιό κόμμα, συναρτά την αντιμεταναστευτική πολιτική του με την αξίωση να καταργηθούν όλες οι βοήθειες που προορίζονται για αναπτυξιακή συνεργασία μέσω του Ταμείου Αλληλεγγύης, αλλά και στήριξη των οικογενειών με βάση εθνικά κριτήρια. Το ίδιο και για τη στέγαση, ζητεί δημιουργία φορέων υποστήριξης και νομικής συμβουλευτικής για τα θύματα «παράνομων καταλήψεων», για ανηλίκους «θύματα βίας» (εννοείται από μετανάστες) και για την προστασία των ηλικιωμένων.
Όσον αφορά το περιβάλλον, το Vox παραμένει σταθερό στην ατζέντα του ενάντια στα «ψεύδη» για την κλιματική κρίση. Ζητεί κατάργηση όλων των κονδυλίων για την Ατζέντα 2030 τη βιώσιμη ανάπτυξη και να αφαιρεθούν οι «ιδεολογικές αναφορές» και η προπαγάνδα για την κλιματική κρίση. Ταυτόχρονα αξιώνει και απαλοιφή τους από τα σχολικά βιβλία, μαζί με την «προπαγάνδα» για την ιδεολογία φύλου, από όλα τα σχολικά βιβλία. Και φυσικά, να καταργηθούν οι επιδοτήσεις στα συνδικάτα και τις οργανώσεις για ζητήματα ΛΟΑΤΚΙ+.
Κατά συνέπεια, υπό το πρόσχημα της «διαφάνειας στις δημόσιες δαπάνες» το Vox ζητεί να δημοσιοποιούνται τα κόστη φροντίδας για τους ασυνόδευτους ανηλίκους μετανάστες σε κέντρα, καθώς και να «δημοσιοποιείται ο αριθμός των παράτυπων μεταναστών που νοσηλεύονται στο δημόσιο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, ανά ειδικότητα και κέντρο υγειονομικής περίθαλψης και εκτίμηση του κόστους αυτής της φροντίδας», σύμφωνα με το έγγραφο.
Όσον αφορά τη μείωση του αγροτικού πληθυσμού και τη βελτίωση των υπηρεσιών σε μια «ξεχασμένη» παραμεθόριο επαρχία, το ακροδεξιό κόμμα προτείνει τον σχεδιασμό ενός πολυετούς σχεδίου για να καθαρίσουν οι παραποτάμιες Ιχθείς και αντιπλημμυρικά έργα, ώστε να κρηπιδωθούν οι περιοχές του Έβρου. Επίσης να καταργηθούν όλα τα τέλη της επάρατης Πράσινης Συμφωνίας, με παράλληλη κατασκευή υδραυλικών έργων για την προστασια των αστικών περιοχών από τον κίνδυνο πλημμυρών.
Η ανησυχητική άνοδος της ακροδεξιάς
Οι προτάσεις του Vox προσεγγίζουν με λαϊκιστικό τρόπο τις ανησυχίες του μέσου Ισπανού κι εκμεταλλεύονται την ανασφάλεια που οι νεο-φιλελεύθερες πολιτικές στην Ευρώπη έχουν εδραιώσει στις συνειδήσεις και την καθημερινότητα των πολιτών της ηπείρου. Οι τελευταίες σφυγμομετρήσεις στην Ισπανία καταγράφουν μία ραγδαία άνοδό του, στο 17,4% , που το αναδεικνύουν καθοριστικό παράγοντα για την πρωτοκαθεδρία της συνολικής παράταξης (48,4% έναντι μόλις 37,2% της Αριστεράς). Εκμεταλλευόμενο αυτό το συναίσθημα ανασφάλειας (άσχετα κι εάν προέρχεται κατά βάση από τις δεξιές και νεοφιλελεύθερες πολιτικές), το οποίο εύκολα μετατρέπεται σε αγανάκτηση, όσο οι βιοτικές συνθήκες (εργασία, στέγαση, υγεία, περιβάλλον) των πολιτών υποβαθμίζονται και το γενικό κράτος, φροντίζοντας μόνο τα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου, αδιαφορεί για τις ανάγκες και την πραγματική ασφάλεια της κοινωνίας των πολιτών -που είναι η ευημερία-, το Vox προτείνει τον ακραίο «έλεγχο» και την «τάξη» ως τη μόνη λύση και σε καθημερινό και σε «ηθικό» επίπεδο.
Φέρνοντας τη μισαλλοδοξία, την άρνηση και τον καταναγκασμό και τη βία, ως μόνο μέσο επιβολής του νόμου και της ιδεολογίας, στο κέντρο της καθημερινής ζωής, την εκπαίδευση, την κρατική λειτουργία, διαμορφώνει μία γενικότερη στάση: του ανθρώπου που αδιαφορεί για τις ηθικές συνέπειες των πράξεών του γιατί πιστεύει πως οι «νόμοι της φυλής», η άτοπη οργή χωρίς αιτία, αλλά με προκαθορισμένο αντικείμενο, η τυφλή εκδίκηση για τις προσωπικές αποτυχίες και τις καταδρομές της ζωής σε μία κοινωνία ανταγωνισμού και καταναλωτισμού, υπερτερούν της ορθολογικής αντίληψης και της αλληλεγγύης κι εμπιστεύεται ένα κόμμα και μία εξουσία που του δείχνει ποιοι είναι οι, αόρατοι ίσαμε εκείνη τη στιγμή εχθροί του–πάντοτε όχι οι πραγματικοί, αλλά εξίσου παρίες με εκείνον -για να στρέψει προς εκείνους την αγανάκτησή του. Επειδή, ο μέσος κατατρεγμένος από την ακρίβεια, την ανασφάλεια, την υποβάθμιση της ζωής άνθρωπος, μπορεί μόνο να κτυπήσει τον μετανάστη, τον «διαφορετικό» (δικαιωματιστή, ΛΟΑΤΚΙ, περιβαλλοντιστή, δάσκαλο και επιστήμονα), που θεωρεί ότι ευθύνεται για τη δική του προλεταριοποίηση. Η ακροδεξιά, ευνοημένη από τις δεξιές πολιτικές, διαβρώνει την καθημερινή σκέψη και συνήθειες κι αυξάνοντας την επιρροή της, υπάρχει κίνδυνος να επιβάλει τον τρόπο σκέψης της σε όλες τις βαθμίδες της κοινωνικής ύπαρξης και να διαπλάσει δυστοπικές κοινωνίες και πολιτικά υποκείμενα.
Η Αριστερά, πού βρίσκεται επιτέλους;
Τα αποτελέσματα στην Εξτρεμαδούρα ήταν απογοητευτικά για τους Σοσιαλιστές, που έχασαν 180.000 ψήφους και 190 έδρες και με τον υποψήφιό τους να καταψηφίζεται ακόμη και στην πρωτεύουσα, όπου ήταν δήμαρχος για τέσσερις θητείες! Ωστόσο, τα ενθαρρυντικά στοιχεία προέρχονται από την καθαυτό Αριστερά: ο συνασπισμός Unidas por Extremadura υπό την Ιρένε ντε Μιγέλ σημείωσε τα , καλλίτερα ποσοστά, ιστορικά, στην επαρχία, ξεπερνώντας τις έξι έδρες που είχε επιτύχει η ανάλογη συμμαχία το 1995. Και να σημειωθεί πως το αποτέλεσμα επιτεύχθηκε δίχως τη συμμετοχή του Sumar στην κομματική αυτή εξίσωση.
Με τις εκλογές της Αραγονίας επί θύραις και το ενδεχόμενο μίας νέας αύξησης της δύναμης, άρα και της επιρροής του Vox και σε τούτη την Αυτόνομη Περιφέρεια, προκύπτει πάλι το ίδιο, αιώνιο, ερώτημα. Η ενότητα της Αριστεράς κάθε φορά που αντιμετωπίζει κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις.
Ιδιαίτερα τη στιγμή τούτη, όπου οι Σοσιαλιστές του Πέδρο Σάντσεθ -η κυβέρνηση του οποίου βρίσκεται στο στόχαστρο και για τα εσωτερικά σκάνδαλα (υπόθεση Κόλδο, δικαιοσύνη κλπ)- βρίσκονται σε πτώση. Αφήνοντας έκθετη και την αριστερή παράταξη (ακόμα και τους σχηματισμούς που δεν μετέχουν στην κυβέρνηση, αλλά τη στηρίζουν κοινοβουλευτικά) στις ακροδεξιές επιθέσεις και την επέλαση της ρατσιστικής και αναθεωρητικής ρητορείας της.
Δυστυχώς, στην Αραγονία οι αριστερές δυνάμεις ακόμη απέχουν πολύ από το να ομονοήσουν σε μία κοινή υποψηφιότητα και σ’ έναν ευρύτερο συνασπισμό, ικανό να εμπνεύσει τους ψηφοφόρους. Η τοπική Chunta Aragonesista, αρνείται ακόμη να συζητήσει μία προεκλογική συμφωνία με τους Podemos, Sumar κι Izquierda Unida. Ενώ κι η τελευταία, αρνείται να συμπράξει με το κόμμα της Γιολάνδα Ντίαθ και τους Podemos, παρ’ όλο που ζητεί να υπάρξει κοινός υποψήφιος.
Κοντολογίς, κυριαρχεί μία σύγχυση που μάλλον ευνοεί και πάλι την ακροδεξιά, που όπως τόνισε κι ο Γκαμπριέλ Ρουφιάν, επικεφαλής της καταλανικής Esquerra Republicana de Catalunya στη Βουλή, ο οποίος από καιρό έχει κάνει έκκληση για μία κοινή πρόταση εδώ και μήνες: «ή θα ενωθούμε ή θα μας τελειώσουν τον καθένα ξεχωριστά», αναφερόμενος όχι μόνον στα μεγαλύτερα κόμματα, αλλά και στις τοπικές αυτονομιστικές αριστερές οργανώσεις στην υπόλοιπη χώρα. Η ακροδεξιά αποδείχθηκε επιδέξια στο να εκμεταλλεύεται, χωρίς η ίδια να εκτεθεί απολύτως και να φορτώνει τις αποτυχίες στους άλλους, την αδυναμία και των Σοσιαλιστών και του ΡΡ στις τοπικές κυβερνήσεις, αλλά κυρίως να ταυτίζει με την οπισθοδρομική της και ακραία ρητορεία ολόκληρη την Αριστερά (και τη στήριξή της στην κυβέρνηση του Σάντσεθ και την πολιτική της) με τα προβλήματα της χώρας και της κάθε περιοχής.
