Την ώρα που οι «φιλελεύθεροι» και «προοδευτικοί» ηγετικοί κύκλοι στην Ευρώπη έσπευσαν απερίφραστα να χειροκροτήσουν την αμερικανική εισβολή στη Βενεζουέλα -με μερικές εξαιρέσεις βέβαια, όπως τους αστερίσκους της Ισπανίας-, απορίας άξιον είναι ο σε γενικές γραμμές συγκρατημένος ενθουσιασμός που επέδειξαν τα ακροδεξιά κόμματα. Αυτά που κατά κανόνα ασπάζονται τις πολιτικές απόψεις και τακτικές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου το παράδειγμα επικαλούνται σε πολλές περιστάσεις.
Ένας είναι ο «πατερούλης» και αγαθά τα έργα του
Βέβαια, υπάρχουν και εκείνοι, όπως ο ηγέτης του ισπανικού ακροδεξιού κόμματος, Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, ο οποίος στην ανάρτησή του θέλησε να φανεί βασιλικότερος του βασιλέως (King Trump, άλλωστε), που αμέσως δήλωσε πως «θα πρέπει να χαιρόμαστε γι’ αυτό και να στηρίξουμε την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη Βενεζουέλα», γιατί η «πτώση του Μαδούρο είναι ένα πλήγμα για τη μαφία του (Ούγκο) Τσάβες».
Μόνο, που παρ’ ότι ο Αμπασκάλ είναι πρόθυμος να συμφωνεί σε όλα με αυτόν, ο Τραμπ τον διέψευσε εν μέρει. Γιατί πριν τη δημοκρατία προτεραιότητα έχει το πετρέλαιο της Βενεζουέλας κι η συμφωνία με την εκτελεστική πρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκεζ, παρακάμπτει τους ευσεβείς πόθους του Αμπασκάλ να δει ακόμη και την Κορίνα Ματσάδο στην προεδρία στο Καράκας.
Το ίδιο ενθουσιώδης ήταν και ο ομόλογός του στην Ολλανδία ο οποίος ξέσπασε επίσης από χαρά: «Μπανγκ Μπουμ, ο Μαδούρο έφυγε», έγραψε κι αυτός στο Χ.
Τραμπ ναι, ma non troppo
Μόνο που αυτές οι αποθεωτικές ανακοινώσεις τρόπον τινά μοιάζουνε να αντικρούουν τις απόψεις αυτών των κομμάτων και να προκαλούν σύγχυση στους οπαδούς τους. Γιατί, πώς θα εξηγήσεις, όταν είσαι ένα κόμμα που ονειδίζεις και υπόσχεσαι να καταργήσεις τις «παρεμβάσεις» του διευθυντηρίου των Βρυξελλών στα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά πράγματα στη χώρα σου, πώς θα δικαιολογήσεις λοιπόν ότι επικροτείς την πιο ωμή παρέμβαση, όχι με νόμους, αλλά με στρατιωτική δράση, σε μία άλλη χώρα; Μέσα στην ίδια την ευρωομάδα των ακροδεξιών κομμάτων, τους «Πατριώτες», υπάρχουν σχηματισμοί με πολύ πιο σκληρές γραμμές. Κόμματα, όχι μόνον σαν του Βίκτορ Όρμπαν, αλλά και της Μαρίν Λεπέν και του Μπαρντέλα στη Γαλλία που δίνουν απόλυτη προτεραιότητα στην εθνική κυριαρχία απέναντι όποιας άλλης αρχής.
Κόμματα, που ενώ βρίσκονται παρά τω πλευρώ του Τραμπ επέλεξαν ούτε καν να σχολιάσουν για να μην μπλέξουν με τον «πατερούλη» Τραμπ. Μάλιστα, η Λεπέν στη δική της ανάρτηση υπήρξε και σαφής στη δήλωσή της: Μολονότι παραδέχεται πως «υπάρχουν χίλιοι λόγοι για να καταδικάζουμε το καθεστώς Μαδούρο», ωστόσο, «υπάρχει ένας θεμελιώδης λόγος να αντιταχθούμε στην αλλαγή καθεστώτος που μόλις προκάλεσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στη Βενεζουέλα. Η κυριαρχία των κρατών δεν είναι ποτέ διαπραγματεύσιμη, ανεξάρτητα από το μέγεθος, τη δύναμή τους ή την ήπειρο στην οποία ανήκουν. Είναι απαραβίαστη και ιερή. Το να αποκηρύξουμε αυτήν την αρχή σήμερα για τη Βενεζουέλα, για οποιοδήποτε κράτος, θα ισοδυναμούσε με την αποδοχή της δικής μας δουλείας αύριο». Κάποιος θα περίμενε πως (ακριβώς όπως έγινε και με τον Πέδρο Σάντσεθ στην Ισπανία) με μία παρόμοια δήλωση κι από τους φιλελεύθερους και προοδευτικούς ηγέτης της υπόλοιπης Ε.Ε.. Αυτή η θέση της Λεπέν μοιάζει πολύ πιο συνεπής με την πλατφόρμα των «Πατριωτών», της οποίας ο Αμπασκάλ, παρεμπιπτόντως, είναι πρόεδρος. Η διακήρυξη θέσεων στο μανιφέστο της ακροδεξιάς ευρωομάδας καταλήγει με την εξής φράση:
Προτεραιότητα στην κυριαρχία έναντι του φεντεραλισμού, την ελευθερία έναντι των επιταγών και την ειρήνη.
Από την πλευρά του, ο συμμέτοχος στην κυβέρνηση της νεοφασίστριας Τζόρτζιας Μελόνι στην Ιταλία, ο αναπληρωτής πρωθυπουργός της Ιταλίας και ηγέτης της Λέγκας, Ματέο Σαλβίνι, απέρριψε διπλωματικά, χωρίς να την κατονομάζει ευθέως, τη βίαια επέμβαση ως μέσο για την αλλαγή μίας κυβέρνησης κι επικαλέστηκε ακόμη και τον Πάπα υπέρ της ειρηνικής διευθέτησης: «Η κύρια οδός για την επίλυση των διεθνών διαφορών και τον τερματισμό των συνεχιζόμενων συγκρούσεων πρέπει να επιστρέψει στη διπλωματία, σεβόμενος το δικαίωμα των λαών να αποφασίζουν για το μέλλον τους. Τα λόγια του Αγίου Πατέρα είναι διαφωτιστικά από αυτή την άποψη, προτρέποντας την εθνική κυριαρχία της Βενεζουέλας». Τα υπόλοιπα κόμματα πιάστηκαν εξαπίνης και έμειναν τόσο αποπροσανατολισμένα ή διχασμένα ανάμεσα στον θαυμασμό τους για τον Τραμπ και την αφοσίωση στις ιδέες τους, που προτίμησαν να μην σχολιάσουν.
Αυτό συνέβη στην περίπτωση του γερμανικού AfD, το οποίο δεν πήρε καμία σαφή θέση, προκαλώντας μάλιστα η εφεκτικότητά του τούτη μεγάλη απορία. Βέβαια, το ακροδεξιό κόμμα έχει την ιδιαιτερότητα να πάσχει από «διπολισμό»: έχει μια φατρία που κλίνει προς τον Τραμπ και μια άλλη πιο φιλορωσική. Η ηγέτιδα του, Άλις Βάιντελ, έχει κάνει πολλά tweets αυτές τις μέρες, αλλά τίποτα για τη Βενεζουέλα. Ο εκπρόσωπος Εξωτερικής Πολιτικής της, Μάρκους Φρόνμαϊερ, λέει ότι δεν είναι δική του δουλειά να σχολιάζει αυτά τα θέματα, προσθέτοντας όμως ότι «το διεθνές δίκαιο δεν είναι φυσικός νόμος, αλλά πολιτικό ερμηνευτικό εργαλείο. Είτε το εγκρίνετε είτε όχι, αυτό που μετράει στη διεθνή σκηνή είναι η ισχύς, όχι η ακαδημαϊκή ηθική».
Αλλά κι ο γνωστός αποδιοπομπαίος τράγος της Ευρώπης, η επιτομή της ακροδεξιάς ρητορίας, ο παντοδύναμος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ήταν σιβυλλικός στις ανακοινώσεις του: «Ήδη έχει συμβεί και εξετάζουμε αν αυτό είναι καλό ή κακό για την Ουγγαρία». Η Ουγγαρία ήταν το μόνο κράτος μέλος της Ε.Ε. , που αρνήθηκε να υπογράψει κοινή δήλωση για το θέμα, ζητώντας ηρεμία, αυτοσυγκράτηση και σεβασμό του διεθνούς δικαίου.
Σε κατοπινή του συνέντευξη Τύπου, μόλις δύο ημέρες αργότερα, δήλωσε:
Το 2025 ήταν μια χρονιά κατά την οποία έγινε σαφές σε όλους ότι μια εποχή στη διεθνή πολιτική είχε φτάσει στο τέλος της, με την ορκωμοσία του προέδρου Τραμπ να δίνει το τελειωτικό χτύπημα. Ως αποτέλεσμα, το 2026 ζούμε ήδη σε μια νέα εποχή. Προς το παρόν, συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε την απλοϊκή προσέγγιση να αποκαλούμε την εποχή που έληξε το 2025 «φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη.
Αυτή είχε τους δικούς της κανόνες που δεν ισχύουν πλέον. και το 2026 οι Ούγγροι θα πρέπει να προχωρήσουν σε έναν κόσμο που λειτουργεί σύμφωνα με νέους κανόνες. Αποκαλούμε την εποχή στην οποία έχουμε εισέλθει «εποχή των εθνών» και, με την πρέπουσα ταπεινότητα και σεμνότητα, θεωρούμε τους εαυτούς μας κήρυκες αυτής της εποχής από το 2010. Ναι μεν, αλλά….
Αλλά και στην Αυστρία, που η πολιτική της βρίσκεται υπό ακροδεξιά επιρροή, έπειτα από αρκετές ημέρες αμφίσημης σιωπής, το Αυστριακό Κόμμα της Ελευθερίας (FPÖ), η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της χώρας, αντέδρασε μέσω της εκπροσώπου Εξωτερικών Υποθέσεων, Σουζάνε Φΰρστ, η οποία κι αυτή δεν έλυσε τον γρίφο της στάσης του κόμματός της. Αποφεύγοντας προσεκτικά είτε να πανηγυρίσει, είτε να επικρίνει την ενέργεια, όταν ο πρόεδρος της χώρας έχει ταχθεί υπέρ της τήρησης του διεθνούς, αυτή δήλωσε:
Η Αυστρία είναι μια μικρή, ουδέτερη χώρα με πολλά δικά της προβλήματα. Στην εξωτερική πολιτική, προτεραιότητα είναι η προστασία του δικού μας πληθυσμού, πράγμα που σημαίνει, πάνω απ’ όλα, να μένουμε μακριά από συγκρούσεις και πολέμους που δεν είναι δικοί μας. Αυτό ισχύει τόσο για τη Βενεζουέλα όσο και για την Ουκρανία.
Αλλά ακόμη κι η Ιταλίδα Τζόρτζια Μελόνι, η καθήμενη εκ δεξιών του πατρός Τραμπ, προσπάθησε να πει τα πράγματα και με τους δύο τρόπους:
Η ξένη στρατιωτική δράση δεν είναι ο τρόπος για να τερματιστούν τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, αλλά ταυτόχρονα, η κυβέρνηση θεωρεί θεμιτή μια αμυντική παρέμβαση κατά των υβριδικών επιθέσεων κατά της δικής της ασφάλειας, όπως αυτές που διαπράττονται από κρατικές οντότητες που τροφοδοτούν και διευκολύνουν τη διακίνηση ναρκωτικών. Και η δήλωση η ίδια «υβριδική» υπήρξε.
Βέβαια, η Μελόνι -παρόλο που βρίσκεται τόσο πολύ στον Τραμπ και ως η μόνη του ‘κλάδου’ που ηγείται μίας χώρας εξυμνείται απ’ όλους- έχοντας προσεγγίσει την ηγεσία της Ε.Ε. και ιδίως την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εμφανίζεται ως σχετικώς αυτονομημένη από την πλήρη επιρροή του Τραμπ. Οι διακηρύξεις της για το «σχέδιο Ματέι» για την ενέργεια, η συντεταγμένη στάση της με την Ε.Ε. σε θέματα όπως οι δασμοί και το Mercosur (υπερψηφίζοντας τελικά τη σχετική συμφωνία κι αδειάζοντας τον Μακρόν), δείχνει πως σε κάποιο βαθμό οι πολιτικές της δεν είναι τελείως υποτελείς στα σχέδια του Τραμπ.
Υπάρχει τελικά η «ακροδεξιά διεθνής»;
Η εισβολή στη Βενεζουέλα μοιάζει με τη Λυδία Λίθο που αναδεικνύει τις αντιφάσεις που ενυπάρχουν στα ακροδεξιά κόμματα. Ιδίως σε εκείνα που θεωρείται ότι συνδέονται στενότερα με τη Ρωσία (όπως η Λέγκα, ο Όρμπαν, εν μέρει το AfD) είναι εντυπωσιακές. Από τη μία υπερασπίζονται τη Ρωσία, ή τουλάχιστον δεν παίρνουν εμφανή θέση εναντίον της όσον αφορά τη σύρραξη στην Ουκρανία κι από την άλλη καταδικάζουν τις ενέργειες του Τραμπ.
Ο μόνος συνεκτικός ιστός που συγκολλά τούτα τα κόμματα σε μία ενιαία ευρωομάδα είναι εμφανώς η εμμονή τους στην την «ιερή κυριαρχία του εθνικού κράτους» έναντι όποιας υπερεθνικής αρχής αποφασίζει για την τύχη τους (εξ ου και η συμπαγής αντίθεσή τους στην υπερεθνική Ε.Ε.). Όμως το θέμα τούτο αποκτά πολλές και ακροσφαλείς διαστάσεις όσον αφορά τις παρεμβάσεις του Τραμπ. Μπορεί τα ακροδεξιά κόμματα της Ευρώπης να έχουν υιοθετήσει en bloc την πολιτική γραμμή του «πατερούλη» Τραμπ, όμως το καθένα από αυτά έχει τα δικά του συμφέροντα, που δεν συγκλίνουν κατ’ ανάγκη με τις επιδιώξεις του άλλου. Η Λεπέν δεν έχει τις ίδιες αποβλέψεις με το AfD ή τον Αμπασκάλ όσον αφορά τα κέρδη των γαλλικών, γερμανικών ή ισπανικών επιχειρήσεων. Ναι μεν, σημαντικός πυλώνας της ρητορίας τους είναι η θεωρία της Μεγάλης Αντικατάστασης -που πρόσφατα εντάχθηκε επισήμως στην Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ από τον Τραμπ. Μπορεί να βασίζονται στις υποσχέσεις του Τραμπ ότι θα στηρίξει τα κόμματα αυτά για να αναλάβουν τη σωτηρία της Ευρώπης.
Όταν όμως «κηρύσσει» τον πόλεμο στην Ευρώπη με τους δασμούς, όταν απαιτεί στρατιωτικό επανεξοπλισμό για την Ουκρανία και για το ΝΑΤΟ με έξοδα των Ευρωπαίων και ταυτόχρονα εισαγωγές ουκρανικών σιτηρών εις βάρος των δικών τους αγροτών, τότε αυτό είναι ενάντιο στις αρχές τους για την εθνική κυριαρχία.
Η σύγκρουση ανάμεσα στο «Πρώτα η Αμερική» και το «Πρώτα η Ισπανία», ή το «Πρώτα η Γαλλία», το «Πρώτα η Γερμανία» είναι μόνο θέμα χρόνου -αυτό φάνηκε σαφώς με τους δασμούς. Μπορεί η Μελόνι να πέρασε τις γιορτές στη Μαδρίτη στο σπίτι του Αμπασκάλ κι αυτός να την αποκαλεί «chica valiente» (γενναία κοπέλα), αλλά εάν συγκρουσθούν πχ. τα συμφέροντα της Eni με τη Repsol ή το ισπανικό με το ιταλικό λάδι και κρασί στη Mercosur, δεν νομίζω πως οι εκατέρωθεν φιλοφρονήσεις θα είναι στο ίδιο επίπεδο.
Η διαφορετική αντιμετώπιση της εισβολής στη Βενεζουέλα δείχνει πως υπάρχει μία έλλειψη κοινού εδάφους και πως η φαινομενική οργανική και οργανωμένη ενότητα της διεθνούς της ακροδεξιάς είναι κατοχυρωμένη. Ναι μεν υπάρχουν σχέσεις, χώροι και φόρουμ όπου συζητούνται και ανταλλάσσονται αφηγήσεις και πηγές χρηματοδότησης, μολαταύτα κάθε ένα από αυτά τα κόμματα έχει τα δικά του συμφέροντα, τα οποία μερικές φορές δεν τηρούν συνεπείς στρατηγικές και ιδεολογικές ευθυγραμμίσεις.
Και στην περίπτωση της Βενεζουέλας, κάποια από τα ακροδεξιά κόμματα τήρησαν μία λογικοφανή στάση, που αντιθέτως ποδοπάτησαν τα αστικά ‘δημοκρατικά’ κόμματα, ακολουθώντας μία καταδικασμένη πολιτική «κατευνασμού» όπως το ‘30 απέναντι σε άλλους αυχμηρούς επίδοξους κοσμοκράτορες, κάνοντάς τους ακόμη πιο θρασείς : το να διαφωνείς, έστω, με την πολιτική του Μαδούρο, δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να συμφωνείς με την κατάργηση του διεθνούς δικαίου και της εθνικής κυριαρχίας ενός κράτους, γιατί η υπεράσπιση των θεμελιωδών αυτών αρχών δε σε μετατρέπει σε υποστηρικτή του Μαδούρο ή παλιότερα του Σαντάμ Χουσεΐν ή των μουλάδων του Ιράν.
