Με τις κρίσιμες περιφερειακές εκλογές στην Αραγονία να βρίσκονται προ των πυλών, με τις δημοσκοπήσεις και τις προβλέψεις για τη δύναμή του στην τοπική Βουλή, δεν είναι ιδιαίτερα ευοίωνες για το κυβερνών Σοσιαλιστικό Κόμμα, η Ισπανία βρίσκεται στο επίκεντρο μίας πολιτικής επισφάλειας, κυρίως λόγω της διευρυμένης, πολυμέτωπης συνεργασίας ανάμεσα στους συντηρητικούς του Λαϊκού Κόμματος και το, σε σταθερά ανοδική πορεία, ακροδεξιό Vox.
Η κυβέρνηση συνασπισμού του Πέδρο Σάντσεθ βιώνει από την περασμένη εβδομάδα μια από τις πιο δραματικές περιόδους στην τρέχουσα θητεία της, βλέποντας μία από την αιχμή του δόρατος της κοινωνικής πολιτικής της, το νομοσχέδιο για την αύξηση των συντάξεων, να ανατρέπεται. Μία ανατροπή αναπάντεχη, λόγω της εξωμοτικής στάσης των δεξιών Καταλανών εθνικιστών του Junts, που έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Γιατί πλέον, κι όπως διατυπώνεται σχεδόν σε όλον τον Τύπο της χώρας, στην Ισπανία κυριαρχεί ένα περιβάλλον ακραίας πόλωσης, μέσα στο οποίο οι κοινωνικές παροχές γίνονται «όμηροι» στις κομματικές στρατηγικές. Ενώ παράλληλα, μοιάζει να κυριαρχεί ένας απόλυτος διπολισμός, καθώς το μορμολύκειο της Ακροδεξιάς, φαίνεται πως βοηθά να διαμορφωθούν και νέες ισορροπίες στον αριστερό χώρο -όπως απέδειξε η σύμπραξη με τους έως σήμερα «αποστάτες» Podemos για να κυρωθούν τα μέτρα για τις άδειες παραμονής, που θα ωφελήσουν πάνω από 500.000 μετανάστες στη χώρα.
Το δεξιό «όχι», αφήνει «στεγνούς» τους συνταξιούχους
Η είδηση που κυριάρχησε την τελευταία εβδομάδα σε όλα τα πρωτοσέλιδα ήταν η απρόσμενη καταψήφιση στο Κογκρέσο του διατάγματος για την αύξηση των συντάξεων κατά 2,7% και φυσικά, οι πολιτικές συνέπειες που καθορίζονται από αυτήν την εξέλιξη. Μία εξέλιξη, που επηρεάζει άμεσα πάνω από 10 εκατ. συνταξιούχους, οι οποίοι θα δουν την αύξηση που έλαβαν τον Ιανουάριο να «εξαφανίζεται» από τις επιταγές τους τον Φεβρουάριο.
Γι’ αυτή την ανατροπή, με καθαρά πολιτικό, ρεβανσιστικά αντιπολιτευτικό, πρόσημο, το δεξιό μέτωπο που έχουν πλέον συστήσει άτυπα το Λαϊκό Κόμμα (PP), το Vox και το καταλανικό Junts ένωσε τις δυνάμεις τους για να καταψηφίσουν το «διάταγμα-ομπρέλα» (decreto ómnibus), που έφερε στη Βουλή ο Σάντσεθ και το Sumar. Ωστόσο, παρά τη σαφή κοινωνική ωφέλεια του νομοσχεδίου -ιδίως σε μία στιγμή που η Ισπανία, όπως κι όλη η Ε.Ε., μαστίζεται από τον πληθωρισμό, την ακρίβεια και το στεγαστικό πρόβλημα– η αντιπολίτευση χρησιμοποίησε ως πρόσχημα την ένταξη στο ίδιο νομοσχέδιο μέτρων για την προστασία από τις εξώσεις, το λεγόμενο «κοινωνικό δίχτυ». Με μία διασταλτική ερμηνεία των μέτρων προστασίας από την αυθαιρεσία των funds και των τραπεζών, ο ηγέτης του ΡΡ Αλβέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, με ‘ακομπανιαμέντο’ τις υλακές του Vox και τον καιροσκοπισμό των Junts, υποστήριξε πως το κόμμα του δεν μπορεί να ψηφίσει ένα κείμενο που «προστατεύει τους καταληψίες» (okupas), ακόμα κι αν αυτό σημαίνει «πάγωμα» των συντάξεων. Δηλ. επαναφέρει το μύθευμα περί καταλήψεων (μιας και τα στοιχεία από καιρό διαψεύδουν την κυρίαρχη πεποίθηση, δείχνοντας ότι μειώνονται δραστικά) για να δημιουργήσει, σε συνδυασμό με τις θέσεις του για το μεταναστευτικό, μία τραμπικού τύπου εντύπωση για την προώθηση ενός δόγματος «νόμου και τάξης», που με μαγικό τρόπο θα λύσει όλα τα προβλήματα της χώρας.
Πλέον, μετά την καταψήφιση, διατρανώνεται η εμβάθυνση της επικίνδυνης σχέσης μεταξύ PP και του Vox. Η δεξιά αντιπολίτευση από καιρό δεν λειτουργεί πλέον απλώς ως ελεγκτικός μηχανισμός, αλλά ως ένα ενιαίο μπλοκ «άρνησης» (el bloque del no). Είναι ανατριχιαστικό, αλλά -όπως έδειξαν οι εκλογές στην Εξτρεμαδούρα, τώρα όπως διαφαίνεται στην αναμέτρηση στην Αραγονία, αλλά και όπως ομονοούν κι αλληλοκαλύπτονται τα δύο κόμματα σε κρίσιμες καταστάσεις όπου συνεργάζονται κυβερνητικά, όπως πχ οι πλημμύρες στη Βαλένθια ή το σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ανδαλουσία- βρισκόμαστε πλέον σε μία πλήρη ιδεολογική ώσμωσή τους: Το PP, υπό την πίεση του Vox, υιοθετεί όλο και πιο σκληρή ρητορική σε πολλά ζητήματα, ακόμη και αντίθετα με τη γραμμή του. Η Huffington Post υπογραμμίζει ότι η πλήρης ταύτιση των δύο κομμάτων στο θέμα της «ασφάλειας» και των «καταλήψεων» (okupas) ήταν αυτή που οδήγησε στην πτώση του διατάγματος για τις συντάξεις. Αλλά και στο μεταναστευτικό, το PP έχει υιοθετήσει πλήρως την ατζέντα και τα συνωμοσιολογικά μυθεύματα του Vox περί «ανεξέλεγκτης μετανάστευσης», χαρακτηρίζοντας τη νομιμοποίηση των 500.000 ατόμων ως «εθνική αυτοκτονία».
Είναι πλέον φανερό από καιρό, πως η συμμαχία PP-Vox δεν στοχεύει μόνο στη βελτίωση των νόμων, αλλά στην πλήρη νομοθετική παράλυση της κυβέρνησης, ελπίζοντας να την αναγκάσει σε πρόωρες εκλογές. Ιδίως, όταν ο Σάντσεθ έχει μπροστά του και τον σκόπελο του προϋπολογισμού, που δεν φαίνεται εύκολο να τον περάσει.
Επιπλέον, είναι εμφανής κυβερνητική αδυναμία να διατηρήσει τη συνοχή της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, στην οποία υποτίθετο ότι συμμετείχαν -έστω και ad hoc- οι Junts, με την ήττα να αποτελεί ένα ηχηρό χαστούκι στον Σάντσεθ. Η κατάρρευση του νομοσχεδίου όχι απλώς μετρίασε τον κυβερνητικό ενθουσιασμό για την κύρωση του μεταναστευτικού νόμου, αλλά απεναντίας βοήθησε να οξυνθεί η κριτική, τόσο από την αντιπολίτευση, όσο κι από τον Τύπο που πρόσκειται σε αυτήν. Λίγο βαραίνει η γνώμη της κυβέρνησης, η οποία διαβεβαιώνει πως «ο νόμος θα περάσει», με ή χωρίς τη συναίνεση της δεξιάς και κατηγορεί την αντιπολίτευση για «πολιτικό κυνισμό», τονίζοντας ότι οι συνταξιούχοι τιμωρούνται για να εξυπηρετηθούν στενά κομματικά συμφέροντα, την ώρα που κι η Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα εκρηκτικό κοκτέιλ κοινωνικών προβλημάτων. Τη στιγμή, όπου η οικονομική πίεση από την ακρίβεια και τη στεγαστική κρίση συγκρούεται με την πολιτική παράλυση, η μικροπολιτική στάση του μετώπου PP-Vox-Junts αφήνει 10 εκατομμύρια πολίτες εκτεθειμένους σε ένα κόστος ζωής που καλπάζει.
Πληθωρισμός που «τρώει» τις αυξήσεις
Παρά τις προσπάθειες της κυβέρνησης να συγκρατήσει τις τιμές, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα παραμένει το κύριο πρόβλημα. Σύμφωνα με την Huffington Post España, η τιμή του ελαιόλαδου, του εθνικού προϊόντος της Ισπανίας, αλλά και των βασικών ειδών διατροφής έχει καταστήσει το σούπερ μάρκετ «πεδίο μάχης» για τους χαμηλοσυνταξιούχους.
Με την καταψήφιση της αύξησης του 2,7% συνεπάγεται πως ο μέσος συνταξιούχος χάνει περίπου 400-600 ευρώ ετησίως. Αυτή η απώλεια δεν είναι απλώς ένας αριθμός, αλλά η διαφορά μεταξύ του να μπορεί κάποιος να αγοράσει φρέσκα προϊόντα ή να περιοριστεί στα απολύτως απαραίτητα. Η μικρή υποχώρηση του πληθωρισμού, στο 2,4% κυρίως λόγω της πτώσης των τιμών στην ενέργεια και τα καύσιμα, δεν μπορεί να ισοσκελίσει την ακρίβεια στα προϊόντα και τις υπηρεσίες, ούτε και στην Ισπανία, μία χώρα που καταγράφει μία από τις καλύτερες επιδόσεις στην ανάπτυξη (2,8%) στην Ε.Ε..
Το δράμα των ηλικιωμένων, που θα στερηθούν αυτές τις αυξήσεις, συμπυκνώνεται στο εκτεταμένο πρόβλημα στη στέγαση. Οι τιμές των ενοικίων σε πόλεις όπως η Μαδρίτη, η Βαρκελώνη και η Μάλαγα έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά, ξεπερνώντας κατά πολύ την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Πολλοί συνταξιούχοι που δεν ιδιοκατοικούν, έρχονται αντιμέτωποι με εξώσεις ή δυσβάσταχτες αυξήσεις ενοικίων. Η αντιπολίτευση (PP-Vox) καταψηφίζοντας με πρόσχημα το κυνήγι των «καταληψιών» το νομοσχέδιο, απέκλεισε το «κοινωνικό δίχτυ» που περιλάμβανε το διάταγμα για τις συντάξεις, το οποίο παρείχε προστασία από τις εξώσεις σε ευάλωτα άτομα. Η έλλειψη κοινωνικής κατοικίας (μόλις 2,5% στην Ισπανία έναντι 9% στην Ε.Ε.) καθιστά τους ηλικιωμένους έρμαια των κερδοσκοπικών κεφαλαίων.
Αλλά, παρά και την περιβόητη «Ιβηρική εξαίρεση», που συγκράτησε τις τιμές του ρεύματος, οι υποδομές θέρμανσης σε παλαιά κτίρια παραμένουν ανεπαρκείς. Το κόστος της ενέργειας, σε συνδυασμό με την κακή μόνωση των κατοικιών, δημιουργεί το φαινόμενο της «ενεργειακής φτώχειας». Οι συνταξιούχοι, οι οποίοι περνούν περισσότερο χρόνο στο σπίτι, αναγκάζονται να επιλέξουν μεταξύ θέρμανσης και διατροφής. Χωρίς την αύξηση της σύνταξης, η κάλυψη των πάγιων λογαριασμών (φως, νερό, κοινόχρηστα) απορροφά πλέον το 45-50% μιας μέσης σύνταξης.
PSOE-Podemos: Η ανάγκη φέρνει σύγκλιση
Απέναντι στην ολοένα και πιο στενή συμμαχία μεταξύ PP και Vox ο Σάντσεθ προσπάθησε στρατηγικά να προσεγγίσει όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις στο Κοινοβούλιο, ενσωματώνοντας -όπως κατηγορείται από μερίδα του Τύπου- τις συντάξεις σε ένα «διάταγμα-κουρελού» (decreto ómnibus) γεμάτο με ιδεολογικές παραχωρήσεις στους Podemos και τους αυτονομιστές. Πετυχαίνοντας μεν όσον αφορά τους πρώτους, αλλά αποτυγχάνοντας να πείσει τους Junts, κάνοντάς τους να προκρίνουν τα δεξιά αντανακλαστικά τους. Και παράλληλα, δίνοντας λαβή στην αντιπολίτευση να πει το «όχι», προβάλλοντας πέρα από το επιχείρημα της «ευνομίας» και την απειλή της εθνικής ενότητας από τα αυτονομιστικά κόμματα.
Μέσα σε τούτο το κλίμα, από την περιπετειώδη διαδικασία πριν και κατά την ψηφοφορία, προέκυψε μία επανεκκίνηση της εκ νέου προσέγγισης ανάμεσα στο PSOE και τους Podemos. Ύστερα από αρκετούς μήνες με δημόσιες αντιπαραθέσεις και την αποχώρηση των Podemos από την ομάδα Sumar, οι δύο δυνάμεις φαίνεται να βρίσκουν ξανά κοινό έδαφος.
Σύμφωνα με το El País, η συμφωνία αυτή δεν είναι μόνο τακτική αλλά και στρατηγική. Το PSOE χρειάζεται τις ψήφους των Podemos για να περάσει τα επόμενα κρίσιμα νομοσχέδια, ενώ οι Podemos επιδιώκουν να ανακτήσουν τον ρόλο του «ιδεολογικού φάρου» και του εγγυητή της αριστερής καθαρότητας) μέσα στην κυβέρνηση συμμαχίας. Το δημοσίευμα τονίζει ότι η «συμφιλίωση» επισφραγίστηκε με την αποδοχή από πλευράς Σάντσεθ εμβληματικών αιτημάτων της Iόνε Μπελάρα και της Ιρένε Μοντέρο, με αποκορύφωμα το μεταναστευτικό.
Η σύγκλιση αυτή αποτελεί «ανάσα ζωής» για το προοδευτικό μπλοκ, το οποίο κινδύνευε με πλήρη αποσύνθεση. Η νέα αυτή συμμαχία στοχεύει να απαντήσει στην «αντιδραστική επίθεση» της δεξιάς, παρουσιάζοντας ένα ενιαίο μέτωπο σε θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης. Η αποδοχή της νομιμοποίησης των μεταναστών από το PSOE ήταν η απαράβατη προϋπόθεση (conditio sine qua non) για τους Podemos ώστε να δεχθούν να στηρίξουν τα επόμενα κυβερνητικά βήματα.
Πλέον ο Σάντσεθ αντιλαμβάνεται ότι η «γεωμετρία της μεταβλητής πλειοψηφίας» (ad hoc συμμαχίες με τα μικρότερα αυτονομιστικά και ιδίως τα δεξιά Junts, PNV κ.λπ.) είναι πλέον επισφαλής. Μόνο μία σταθερή σχέση του αριστερού μετώπου, ιδίως με τους αποστάτες Podemos, μπορεί να του δώσει μία βάση για να πολεμήσουν τον “κοινό εχθρό” της δεξιάς-ακροδεξιάς.
Τούτη ακριβώς η απειλή μιας κυβέρνησης PP-Vox μοιάζει να λειτουργεί ως η «συγκολλητική ουσία» μεταξύ των δύο κομμάτων. Όπως δήλωσε στέλεχος των Podemos στη La Sexta, «μπροστά στη βαρβαρότητα της δεξιάς, η αριστερά δεν έχει την πολυτέλεια του διχασμού».
Σήμερα, η Ισπανία βρίσκεται σε μια κατάσταση «πολέμου χαρακωμάτων». Η συμμαχία PP-Vox αναδεικνύεται σε ένα τείχος που μπλοκάρει βασικές κοινωνικές παροχές, ενώ η κυβέρνηση PSOE-Podemos ποντάρει σε τολμηρές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις για να συσπειρώσει τη βάση της.
Ιστορική νομιμοποίηση 500.000 μεταναστών
Αφορμή για τη νέα σύμπνοια PSOE-Podemos ήταν ακριβώς η έγκριση της έκτακτης νομιμοποίησης περίπου 500.000 μεταναστών (από τους 840.000) που ζουν και εργάζονται στην Ισπανία χωρίς έγγραφα. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που βασίστηκε σε Λαϊκή Νομοθετική Πρωτοβουλία (ILP) με πάνω από 700.000 υπογραφές και αναδεικνύει την Ισπανία ακόμη μία φορά, μετά τα ενεργειακά, την «εξαίρεση» στην τάση που κυριαρχεί στην Ε.Ε..
Το μέτρο αυτό αφορά μετανάστες που βρίσκονταν στην Ισπανία πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2025 και πλέον τους προσφέρει τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε νόμιμη εργασία, υγειονομική περίθαλψη και κοινωνικές παροχές. Όπως υπογραμμίζει η κυβέρνηση, δεν πρόκειται για μια «τυφλή» μαζική νομιμοποίηση. Κάθε φάκελος θα εξεταστεί για την ύπαρξη λευκού ποινικού μητρώου και την απόδειξη κοινωνικής ένταξης (π.χ. συμβόλαιο εργασίας ή οικογενειακοί δεσμοί).
Το κλειδί της μεταρρύθμισης είναι ότι η άδεια διαμονής θα συνοδεύεται αυτόματα από άδεια εργασίας, επιτρέποντας στους μετανάστες να συνεισφέρουν στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, το οποίο -ειρωνικά- η δεξιά υποστηρίζει ότι καταρρέει. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η κίνηση αυτή θα ενισχύσει τα δημόσια έσοδα μέσω των ασφαλιστικών εισφορών και θα βγάλει από τη «σκιά» εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που υφίστανται εκμετάλλευση. Ένα στοιχείο που ενισχύει την επιχειρηματολογία της κυβέρνησης είναι το γεγονός ότι το 16,4% των εργαζομένων στην Ισπανία, που συνεισέφεραν ώστε να πέσει για πρώτη φορά μετά δεκαετίες κάτω από το 10% η ανεργία στη χώρα, είναι ξένοι.
Ο ιστότοπος Afroféminas (αναπαράγοντας το κλίμα των ημερών) σημειώνει ότι το σύνθημα «Papeles son derechos» ( χαρτιά ίσον δικαιώματα) έγινε η σημαία της αριστεράς για να δικαιολογήσει τη στροφή στην πολιτική της. Οι σφοδρές αντιδράσεις του ΡΡ του Vox, κάνουν λόγο για «φαινόμενο έλξης» (efecto llamada) και «επιβράβευση της παρανομίας», προειδοποιώντας για κατάρρευση των δημόσιων υπηρεσιών.
Εκείνη η εικόνα που αναδύεται από τα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών είναι εκείνη μίας Ισπανίας διχασμένης. Από τη μία, μια κυβέρνηση που προσπαθεί να επιβιώσει μέσω ριζοσπαστικών κοινωνικών αλλαγών και νέων συμμαχιών, και από την άλλη, μια αντιπολίτευση που δεν διστάζει να καταδικάσει ακόμα και τις αυξήσεις των συντάξεων για να προκαλέσει πολιτική φθορά.
Η επόμενη μεγάλη μάχη αναμένεται να δοθεί για την επαναφορά του διατάγματος των συντάξεων. Ο Σάντσεθ έχει δηλώσει μεν ότι θα τηρήσει τη δέσμευσή του «με ή χωρίς τη στήριξη του PP», προαναγγέλλοντας νέα νομοθετική αντεπίθεση, αλλά η βαρυτική βελόνα -όπως φαίνεται από τις προεκλογικές προβλέψεις στην Αραγονία- μοιάζει να στρέφεται προς τα ακροδεξιά. Από την επιτυχία του νέου μετώπου των αριστερών και σοσιαλιστικών δυνάμεων θα φανεί εάν θα υπάρξει ανάχωμα σε τούτη την επέλαση.
