Με πρόσχημα τα (αμφιλεγόμενα σε πολλές πτυχές του) επεισόδια στο Τορίνο, η Ιταλία της νεοφασίστριας Τζόρτζιας Μελόνι μετατρέπεται σε ένα πραγματικό εργαστήριο πολιτικού αυταρχισμού. Το νέο «Διάταγμα για την Ασφάλεια» (Ddl Sicurezza), που επισπεύσθηκε μετά τις διαδηλώσεις κατά της εκκένωσης του κοινωνικού κέντρου Askatasuna, σε συνδυασμό με τη μετα (απο)ρρύθμιση Nordio στη δικαιοσύνη και τους κοινωνικούς και ταξικούς αποκλεισμούς που θα παγιώνονται από τη λεγόμενη «διαφοροποιημένη αυτονομία» των Περιφερειών, συνθέτουν ένα ψηφιδωτό που αποτελούν ένα ιδιότυπο, αλλά μόνιμο κράτος εξαίρεσης.
Πλέον, η νομοθετική εξουσία παραμερίζεται και δεν διαθέτει τη δύναμη πάνω στην εκτελεστική για να διασφαλίσει τα δικαιώματα των πολιτών. Εάν στοχασθούμε και την πολιτική της νεοφασιστικής κυβέρνησης για το μεταναστευτικό, τις απαγορεύσεις για την αναφορά στην Παλαιστίνη, ως εκδηλώσεις αντισημιτισμού, πλέον διαπιστώνεται πως η κυβέρνηση Μελόνι, η οποία ποτέ δεν έχει άλλωστε αποκηρύξει τη φιλοδοξία της για «πρωθυπουργοποίηση» του πολιτεύματος -εξ ου και η προσπάθεια για τη δικαστική μεταρρύθμιση-, πότε με υπόρρητο τρόπο, πότε διαστρεβλώνοντας την κατάσταση (έχοντας επιβάλλει άλλωστε ασφυκτικό καθεστώς κομματισμού και λογοκρισίας στη RAI), οικοδομεί γύρω από την κρατική εξουσία ένα αδιαπέραστο τείχος αστυνομικού κράτους για την προστασία της κρατικής εξουσίας από τον «εξωτερικό» και «εσωτερικό εχθρό». Τα πρόσφατα γεγονότα στο Τορίνο, με τις βίαιες καταστολές και οι διατάξεις για τις προληπτικές συλλήψεις, αποτελούν την πρακτική εφαρμογή μιας θεωρίας για τον αυταρχισμό που πλέον εξάγεται ως μοντέλο σε χώρες με παρόμοια δομικά προβλήματα, όπως η Ελλάδα.
Το Διάταγμα Ασφαλείας: Ένα οπλοστάσιο κατά του αντιπολιτεύεσθαι
Το Διάταγμα Ασφαλείας δεν είναι μια απλή ρύθμιση για την εγκληματικότητα· είναι μια ευθεία επίθεση στην πολιτική διαφωνία . Όπως εντοπίζουν αναλυτές και νομικοί κύκλοι, το διάταγμα εισάγει νέες μορφές εγκλημάτων, τα οποία με ανήκουστο μέχρι σήμερα τρόπο στοχεύουν άμεσα στις παραδοσιακές μορφές διαμαρτυρίας.
Μέσα στο Διάταγμα για πρώτη φορά, ακόμη και η «παθητική αντίσταση» (όπως η καθιστική διαμαρτυρία ή το να αρνείσαι να μετακινηθείς σε μια διαδήλωση) εξισώνεται με την ενεργητική βία κατά των οργάνων της τάξης. Κάτι που ακυρώνει την ουσία της μη βίαιης πολιτικής ανυπακοής.
Επιπλέον, οι προβλέψεις του Διατάγματος , με πρόσχημα την εξυπηρέτηση του κοινού καλού και τη διευκόλυνση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας ποινικοποιούν απόλυτα τη μόνη κι αυτονόητη δυνατότητα που έχουν απεργοί ή όσοι διαμαρτύρονται. Οι αποκλεισμοί δρόμων ή σιδηροδρομικών γραμμών, που αποτελούσαν την έσχατη λύση για εργαζόμενους σε απόγνωση ή για ευρύτερα κοινωνικά κινήματα όπως το No-TAV, μετατρέπονται από πταίσματα σε κακουργήματα με βαριές ποινές φυλάκισης.
Προληπτική σύλληψη: η επέκταση του κατασταλτικού μοντέλου
Τα βίαια γεγονότα στο Τορίνο λειτούργησαν ως η «γενική πρόβα» για τη νέα κανονικότητα που η κυβέρνηση Μελόνι και ο ξενοφοβικός σύμμαχός της της Λέγκας Ματέο Σαλβίνι, θέλουν να εγκαταστήσουν δια ροπάλου και ειρκτής στην Ιταλί . Το μέτρο των προληπτικών συλλήψεων (arresto preventivo), που υποτίθεται θα βασίζονται σε αόριστες πληροφορίες των αστυνομικών ή ακόμη χειρότερα των μυστικών, υπηρεσιών ή θα υπαγορεύονται από την «επικινδυνότητα» της πολιτικής ταυτότητας των διαδηλωτών, θυμίζει σκοτεινές εποχές της ιταλικής ιστορίας. Στο Τορίνο, η καταστολή δεν περιορίστηκε στους «ταραχοποιούς», αλλά επεκτάθηκε σε φοιτητές, συνδικαλιστές και απλούς πολίτες, που διαμαρτύρονταν κατά της ακρίβειας και του επανεξοπλισμού της χώρας. Τη στιγμή που η χώρα μετρά πέντε νεκρούς σε τέσσερεις μήνες από χρήση αστυνομικών taser, στοιχείο που έχει ανησυχήσει έως και τις Βρυξέλλες για την έλλειψη κανόνων στη χρήση αυτού του επικίνδυνου όπλου στην Ιταλία. Κι ενώ διαρκείς είναι οι αποκαλύψεις κι οι έρευνες για βασανιστήρια σε αστυνομικά τμήματα: άλλωστε η Μελόνι έχει από καιρού δηλώσει πως «η απαγόρευση των βασανιστηρίων εμποδίζει τις έρευνες των αρχών» και η αστυνομία (βλέπε υπόθεση Αλμάσρι) χαίρει της κρατικής ανοχής και μάλιστα της παρότρυνσης.
Με βάση την ιστορική εμπειρία, ιδίως σε ζοφερές περιόδους -ναζιφασισμός, σταλινισμός, δικτατορίες κάθε είδους, ακόμη και στην Ευρώπη-, η προληπτική σύλληψη αποτελεί το απόλυτο εργαλείο πειθάρχησης: η εξουσία δεν σε συλλαμβάνει για αυτό που έκανες, αλλά για αυτό που θα μπορούσες να κάνεις. Αυτή η προληπτική λογική καταργεί το τεκμήριο της αθωότητας διαλύει το τεκμήριο της αθωότητας και εγκαθιδρύει έναν μόνιμο φόβο σε όποιον σκέφτεται να κατέβει στο δρόμο για να διεκδικήσει ακόμη κι αυτονόητα δικαιώματα ή αιτήματα. Εγκαθιστά βίαια τη σιωπή απέναντι στην αυθαιρεσία της κρατικής εξουσίας και της λύνει τα χέρια για να επιβάλει, με πρόσχημα την τάξη και τον νόμο (πάνω στον οποίο με τον περιορισμό της δικαστικής εξουσίας θα έχει απόλυτο έλεγχο) κοινωνική και πολιτική καταστολή.
Ο στραγγαλισμός της συνδικαλιστικής δράσης
Με το διάταγμα αυτό είναι φυσικά πως στο στόχαστρο μπαίνει άμεσα κι ο συνδικαλισμός. Ιδίως όταν τα τελευταία χρόνια, που τα υποτιθέμενα αντιπολιτευτικά κόμματα, όπως το PD έχουν στηρίξει δοτές κυβερνήσεις, βλέπε Ντράγκι ή σιωπούν κι ακόμη συμπράττουν σε θέματα που συγκλονίζουν τη χώρα (Παλαιστινιακό, Ουκρανία, ΕΕ) τα συνδικάτα βρίσκονται στην πρωτοκαθεδρία της κοινωνικής αγανάκτησης και της αντιπολιτευτικής δράσης. Οι διατάξεις του διατάγματος προβλέπουν αυστηρές ποινές για όσους διοργανώνουν «παράνομες» απεργίες ή καταλήψεις εργοστασίων. «Παράνομες» βγάζει ο Ματέο Σαλβίνι σχεδόν όλες τις απεργίες που προκηρύσσονται στον κλάδο των μεταφορών ή στα λιμάνια, αλλά έτσι χαρακτηρίζονται κι όλες οι κινητοποιήσεις για τα προβλήματα στα Λύκεια ή ενάντια στις εκκενώσεις κοινωνικών κέντρων.
Όμως τώρα, σε μια εποχή που η ιταλική βιομηχανία (ακόμη και ναυαρχίδες της όπως η Stellantis) ή ο μέσος αγροτοδιατροφικός τομέας, λόγω της Mercosur, βρίσκεται σε κρίση (-0,2% βιομηχανική παραγωγή και οι μαζικές απολύσεις είναι προ των πυλών, η κυβέρνηση Μελόνι θωρακίζεται νομικά απέναντι στις κοινωνικές εκρήξεις. Ο συνδικαλιστής δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως κοινωνικός συνομιλητής, αλλά ως υπονομευτής της «εθνικής ασφάλειας».
Ελευθεροτυπία και ο έλεγχος της αφήγησης
Το διάταγμα ασφαλείας συμπληρώνεται από την «τροπολογία Costa», η οποία απαγορεύει την όποια δημοσίευση για τα εντάλματα προσωρινής κράτησης μέχρι την ολοκλήρωση της προκαταρκτικής εξέτασης. Όπως τονίζει το Il Fatto Quotidiano, αυτό αποτελεί ένα καίριο πλήγμα στην ελευθεροτυπία. Οι δημοσιογράφοι απαγορεύεται να ενημερώνουν το κοινό για τις λεπτομέρειες των συλλήψεων, αφήνοντας την αστυνομική εκδοχή των γεγονότων να επικρατεί ως τη μοναδική «αλήθεια» (τι μας θυμίζει, τι μας θυμίζει). Αυτό το κατασταλτικό ουσιαστικά μέτρο είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την κάλυψη θεμάτων όπως η γενοκτονία στην Παλαιστίνη ή οι στρατιωτικές δαπάνες, όπου η κριτική δημοσιογραφία ήδη αντιμετωπίζει εμπόδια.
Η μεταρρύθμιση Nordio και η «Διαφοροποιημένη Αυτονομία»
Για να κατανοήσουμε το βάθος της αλλαγής και τη σημασία που έχει για την εγκαθίδρυση ενός κράτους εξαίρεσης άλλων καιρών πρέπει να το δούμε σε συνδυασμό με δύο άλλες μεταρρυθμίσεις:
Μεταρρύθμιση Nordio στη Δικαιοσύνη: Αυτή η πρόθεση της κυβέρνησης να «μεταρρυθμίσει» τον χώρο της δικαιοσύνης, που στην Ιταλία είναι τελείως αυτόνομη, στοχεύει στον περιορισμό της ανεξαρτησίας των εισαγγελέων και τον διαχωρισμό της σταδιοδρομίας τους, αναφορικά με την ανάληψη πολιτικών ή διοικητικών θέσεων, καθιστώντας τη δικαστική εξουσία πιο «φιλική» προς την εκάστοτε κυβέρνηση. Πολλοί δικαστές κι εισαγγελείς και νομομαθείς έχουν προειδοποιήσει ότι αυτές οι αλλαγές θα καταστήσουν αδύνατη την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος και θα περνούν απαρατήρητες οι ευθύνες των πολιτικών, ιδίως όσων είναι κι επιχειρηματίες, ενώ αντίθετα θα διευκολύνουν την πολιτική δίωξη των διαφωνούντων.
Διαφοροποιημένη Αυτονομία (Autonomia Differenziata): Αυτή η μεταρρύθμιση επιτρέπει στις πλούσιες περιφέρειες του Βορρά να κρατούν περισσότερους πόρους και να καθορίζουν τις δικές τους συνθήκες παραγωγής και παροχής υπηρεσιών, καταδικάζοντας τον Νότο σε μόνιμη υποβάθμιση. Είναι το οικονομικό συμπλήρωμα της καταστολής: ένα διαρκές διαίρει και βασίλευε σε γεωγραφικό επίπεδο, η δημιουργία της κοινωνίας της μάζας που εξαρτάται από τις τοπικές αποφάσεις, χωρίς δυνατότητα αυτο-οργάνωσης ή διεκδικήσεων βάσει συλλογικών συμβάσεων ή άλλων ενιαίων δικαιωμάτων, ενώ το κεντρικό κράτος διατηρεί μόνο την κατασταλτική του ισχύ, την οποία απλώνει για να εξυπηρετήσει τα τοπικά συμφέροντα.
Ένα Ιδιότυπο «κράτος εξαίρεσης»
Ο φιλόσοφος Giorgio Agamben έχει περιγράψει το νέο κράτος εξαίρεσης -που ναι μεν αντλεί έμπνευση από τη θεωρία του Καρλ Σμιτ, αλλά έχει ενσωματώσει νέα χαρακτηριστικά) ως την κατάσταση όπου ο νόμος αναστέλλεται από τον ίδιο τον νόμο. Στην Ιταλία του 2026, δεν έχουμε μια προσωρινή κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αλλά τη «θεσμοθέτηση της έκτακτης ανάγκης». Το κράτος δεν χρειάζεται να κηρύξει δικτατορία· αρκεί να αλλάξει τους ορισμούς της «ασφάλειας» και της «δημόσιας τάξης» ώστε να περιλαμβάνουν μέσα τους κάθε μορφή αντιπολίτευσης ή κοινωνικής αντίδρασης. Πολύ περισσότερο όταν, με έλεγχο των μέσων ενημέρωσης και τη διανομή κατασκευασμένων γεγονότων και να προβάλλει μόνο τη δική της άποψη. Όπως, για να στρέψει η αστυνομία την κοινή γνώμη κατά των διαδηλωτών το Τορίνο -όπου δύο αστυνομικοί που ‘ξέκοψαν’ από το τείχος των πάνοπλων συναδέλφων τους, γεύθηκαν λίγη από την «περιποίηση» που προηγουμένως είχαν δαψιλεύσει σε ειρηνικούς διαδηλωτές, έφθασε στο σημείο να δημοσιεύσει φωτογραφίες της αστυνομίας διαμορφωμένες με ΤΝ.
Η εξαγωγή του μοντέλου: Η Ελλάδα ως επόμενος σταθμός
Η ομοιότητα των πολιτικών εξελίξεων στην Ιταλία και την Ελλάδα δεν είναι τυχαία. Η ποινικοποίηση της διαμαρτυρίας στα πανεπιστήμια, οι αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα που αυστηροποιούν τις ποινές για ελαφρά αδικήματα και η προσπάθεια ελέγχου των ανεξάρτητων αρχών στην Ελλάδα, ακολουθούν την ίδια λογική. Η «ιταλική συνταγή» είναι ελκυστική για κάθε κυβέρνηση που θέλει να εφαρμόσει αντιλαϊκές οικονομικές πολιτικές (όπως ο επανεξοπλισμός και οι ιδιωτικοποιήσεις) χωρίς να αντιμετωπίζει κοινωνικές αντιστάσεις.
Το Διάταγμα Ασφαλείας στην Ιταλία ισοδυναμεί με τον θάνατο της πολιτικής πράξης και σκέψης μέσω του νόμου (κι όχι του δικαίου που υποτάσσεται στην εκτελεστική και νομοθετική αυθαιρεσία) Με τις προληπτικές συλλήψεις, τον στραγγαλισμό της συνδικαλιστικής δράσης (με την πρακτική αφαίρεση του δικαιώματος απεργίας, κατάληψης εργοστασίων και δρόμων) και τον έλεγχο της πληροφορίας, η κυβέρνηση Μελόνι οικοδομεί μια «αυταρχική δημοκρατία» (democratura) χωρίς δημόσιο χώρο για διαφωνία. Τα γεγονότα στο Τορίνο ήταν μια απλή προειδοποίηση για το τι έρχεται. Αν αυτό το μοντέλο επικρατήσει στην Ιταλία, η «εξαγωγή» του στην υπόλοιπη Ευρώπη, και ειδικά στην Ελλάδα (ας δούμε τον «διάλογο» που πυροδότησαν πάλι τα γεγονότα στο ΑΠΘ ή κάθε φορά που τα ΜΑΤ θα ξεκινάνε επεισόδια σε ειρηνικές κινητοποιήσεις) θα είναι το τελειωτικό πλήγμα στις δημοκρατικές ελευθερίες της ηπείρου.
Το διακύβευμα δεν είναι πλέον η ασφάλεια των πολιτών, αλλά η ασφάλεια της εξουσίας από τους πολίτες. Η απάντηση δεν μπορεί παρά να προέλθει από την καταγγελία, την αντίσταση από τη μεριά των πολιτών για να καταργηθούν εν τη γενέσει τους αυτοί οι κατασταλτικοί μηχανισμοί προτού γίνουν η νέα, αμετάκλητη πραγματικότητα.
